جمعه، بهمن ۱۸، ۱۳۸۷











دکترجمال الدین سینا دلیری





مولا نا بحرالدین باعث مردی ازتبارآزادگان













اینجا سخن ازیاد نامۀ کارنامه های پردرخشش سردارآزا دگان میهن مان است، که آزا دگی وشجاعت ووارسته زیستن را درکمال معراج انسانیش به آزمون نشست وتا لحظات واپسین زندگی که به جرم آزاد نگریستن، خود بودن وعزت ملتی را سرافرازنگهداشتن وبرپای خود ایستادن، جلا دان بی ننگ تاریخ سرب مذاب را بردل ومغزش شلیک نموده وقلب بزرگش را ازحرکت بازداشتند، برهرآنچکه مظهرذلت وپلیشتی وزبونی وبی مایگی بود، نه گفت وبه سان اسلاف بزرگ خرد اندیشش به همیشه زنده گان تاریخ پرافتخارنیای بزرگش پیوست. سخن گفتن وبه داوری نشستن پیرامون شخصیت چند بعدی مولا نا بحرا لدین باعث، این نماد خرد وآزادگی برای من که د رمکتب او آموزش دیده وشخصیت معنوی وروح استوارآزاد زیستن را مدیون بی دریغ او هستم، حقیقتاً کاری است دشوارودرخورتأ مل واندیشه بیشتر. زیرا دردنیایی که ملاک داوری ومحک زدن برای شناسایی شخصیت مورد تحلیل، مدارک واندیشه های مدونی است که برای پسینیان خود بودیعه میگذارد؛ ازاین رهگذ ردشواربه نظررسیده وبرای کسانی که جزنام وشهرت شخص مورد پژوهش چیزد یگری دردسترس ندارند، ابراز نظروارزیابی بی آلایشانه امرساده ای نخواهد بود. به سخن دیگراین گرایشات فردی واراد تهای شخصی است که بازتاب می یابد تا حقیقتی که بربنیاد حجت واستناد ات علمی استوارباشد. اینجاست که کارداوری را دشوارساخته ونگاه تردید آمیزی را درپی خواهد داشت. اما آنچه را که دراینجا به بررسی خواهم گرفت، مبتنی برویژه گی های فردی وسرگذشت وسرنوشت مقدری است که باعث را ازآن گزیری نبود. کارتحقیقی وبه تحلیل گرفتن اندیشه باعث درابعاد گوناگون فکری، سیاسی، فرهنگی ونظامی کاری است دشوارودرخورتأ مل بیشتربرای دریافت طرحها، نوشته ها ودفاعیات وخاطراتی که هرکدام درذات خودش میتواند دفترحجیم شناخت اندیشه های این شهید گران ارج تاریخ کشورمان باشد.
همینگونه پیوند ها ودوری ها ازهم زنجیران، هم سلولان وهمسفران راه دشوارمرگ وزندگی. چون درحال حاضربجزیک مقاله هرچند که پیام آوروتجلی دهنده درک دینی مولا نا است، چیزی دیگری دردسترس نداشته واین مقاله هرگزنمیتواند قامت بلند وروح پویشگرمولانا را آنطوری که است درروند زندگی پرفرازوفرودش به نمایش بگذارد.
بررسی تحلیلی شخصیت فکری، سیاسی، فرهنگی وآیدیولوژیک باعث درکنار کارنامه های مثبت واشتباهات ناگزیر، یکی ازمسئولیتهای اساسی من بمثابۀ یکی ازنزدیکترین یاوروهمسفروخدمتگذار اوخواهد بود. انشعا بات وریخت وپاش های دوره های فرجامین ودوری ازبرخی همسفران سالهای تلخ وشرین زندگی واینکه چه کسانی درامرمبارزات سیاسی وتعهدات ملی استوارتروپایدارباقی ماندند؛ یکی ازرسالتهای این قلم میباشد. زیرا موجود یت من درشهرکابل ونزد یکی با بزرگان وپیش کسوتان "محفل انتظار" بخصوص با مولانای بزرگ که ازبهارسال 1349 تا 15 عقرب سال 1357 رابطۀ نزدیک وهمیشگی داشته ام، سبب آگاهی هرچه بیشترمن ازفرازوفرود کارنامۀ پیش مرگان راه برابری خواهی ملی میباشد.
اما به باوراین قلم برای شناخت باعث این پیشوای راستین برابری خواهی ملی ومبارزخستگی ناپذیرعرصه های سخن ونبرد بی امان دربرابراستبداد وستم جانسوزاجتماعی بویژه برای نسل امروزی که باعث یکی ازپیش گامان راه عدالت انسانی این نسل ومیراثداران آن است، کاردشواری نخواهد بود. زیرا بسیاری ازپیش گامان نهضت مترقی وانقلابی کشورکه ازگزند کشتارهای جمعی سه دهۀ پسین جان به سلامت برده اند، یا هم سرنوشت او بودند ویا شاهد زندۀ خطابه های آتشینش که لرزه براندام ارباب انحصا ر واستبداد می انداخت.
ازجانب د یگر، مولا نا بحرالدین باعث یکی ازاستثنایی ترین رهبرانی بود که پرآشوب ترین دوران زندگی سیاسی ومبارزاتی را پشت سرگذاشت. اویکی ازنخستین رهبرانی بود که برای اولین باردر تاریخ مبارزات سیاسی افغانستان اندیشه وعمل انقلابی را درهم آمیخته دراین راه دشخوارمرگ و زندگی چندین بارره سپارگوشه های نمناک زندانهای مخوف شیوه قرون وسطایی گردیده وهرباری که ازشکنجه های مخوف ودسیسه های محکوم به مرگ رهایی یافته وبا سرافرازی اززندان بیرون میگردید، گویا اینکه هیچ اتفاقی درزندگی اوصورت نگرفته وبا روحیه سرشارازعشق مردم واراده تسخیرناپذیروارد کارزارمبارزه درجهت تحقق آرمان والای انسانی خویش میگردید.
باعث درمیان روشنفکران انقلابی معاصرخویش نخستین کسی بود که مبارزه سیاسی را ازجامعه روشنفکری ومحیط مدرسه ودانشگاه به جامعه روستایی- جایی که ستم وبیداد اجتماعی بیش ازهرجای دیگرجامعه ما محسوس وملموس است- سرایت بخشید. یعنی درحقیقت مبارزه سیاسی را عمق وگستره اجتماعی بخشیده روشنفکررا با مردم پیوند زد. او دراین راه پیشگام گردیده با یاران وسربدارانی ازاین تبار، فریاد رسای داد خواهی ستم شوند گان ملی وطبقاتی جامعه افغانستان را درآورد گاه نبرد آزادی بخش مسلحانه درکوه پایه های دروازبدخشان درگوش مردمش طنین انداخت.
او همانگونه که دراولین دفاعیه خویش دربرابرحکام مستبد دود مانی وروحانیت مزدورخدمت گذار سلطنت با صراحت تمام ابرازنموده که: «لا تخشوالناس وخشونی»، درطول دوران زندگی سیاسی خویش با درخشش تمام به اثبات رسانید که هرگزسربرآستان هیچ زورمندی نگذاشته، هیچگونه تزلزلی را احساس نه نموده وتا لحظات واپسینی که قربانی آرمان بزرگ مردمی اش گردید؛ قدسیت آرمان گرایی وعدالت گستری را دراوج وکمال باورمندی انسانی اش نگهداشته روح آزاد زیستن را در بالاترین ستیغ آزادگی برای پسینیان خویش به نمایش گذاشت. بلی او الگویی ازباوروایمان بود که حقانیت اندیشۀ خویش را درآوردگاه نبرد حق وبا طل جستجو می نمود.
باعث اسطوره نبود که برای اثبات حقانیتش ازلا بلای اوراق پوسیده بجای مانده درتاریک خا نه های تاریخ کشورمان استمداد بجوئیم ویا درجه فهم اورا دردفترچه های یادداشت خاطرا ت جیبی به پژوهش بگیریم ویا جراید ی که درسانسوربازاراستبداد فرهنگی نظامهای پوسیده دود مانی هرگزمجال ومجاب بازتاب کمترین رویای حقیقت نبود، بلکه اوحقیقت عینی وزندۀ روزگارما بود که برای بیان اندیشه های والایش هرگزتزلزل را بخود راه نداده، ازهرسکوی بهره می جست. مدارس ودانشگاه ومحرابهای مساجد بهترین منبرها ی بودند که مولا نا باعث آنرا درخدمت بیان حقیقت وعدالت میگرفت.
درحقیقت برای شناخت چنین مردی که اولین باردرجامعه سنتی وبسته افغانستان شعلۀ نواندیشی د ینی را درخرمن خرافات گرایی د ینی برافروخته، هم همۀ بزرگی را درجامعه روحانیت ارتجاعی براه انداخته وبی هراس ازمنبرهای مختلف (مساجد، دانشگاه وروزنامه ها) درراه روشنگری وبیداری ملی مبارزه می نمود؛ نیازآنچنانی برای معرفی او احساس نمی شود. زیرا کارنامۀ مسیرزندگی پرفراز وفرود اوبهترین وسیلۀ شناخت وآئینه تمام نمای چهرۀ راستینش درامرمبارزه برای آزادی، عدالت اجتماعی، نظام مردم سالاروتا مین برابری ملی درافغانستان میباشد.
برای شنا سیایی بهترمولا نا بحرالدین باعث، این پیشوای نستوه نسل انقلابی وبرابری خواه ملی نیمۀ دوم سده بیستم کشورمان، لازمی پنداشته می شود تا سرگذشت سرنوشت مقدراورا طی مراحل گوناگون به بررسی بگیریم، تا درپرتواین ارزیابی دقیق، بیشترازپیش به ژرفای شخصیت کم نظیرش پی برده وجایگاه درخورشأ ن اورا درروند زندگی سیاسی- اجتماعی جامعه افغانستان به داوری بنشینیم.
1- باعث ازکودکی تا شمولیت درمدرسه دارالعلوم کابل:
باعث درسال 1320 خورشیدی دریک خانواده روحانی سرشناسی بنام مولوی نجم الدین دردیهۀ چهارباغ مایمی دروازچشم به جهان هستی گشود. اودرنزد پدرخویش به آموزش مبادی علوم د ینی پرداخت. کودکی بیش نبود که اساسات علم فقه، کلام، صرف ونحو ومنطق را نزد پدروسایرعلمای شناخته شده زادگاه خویش فراگرفت. اودرمدت کوتاهی قرآن مجید واحادث حضرت پیامبررا براستناد مجموعه امام بخاری شریف که جزبرنامه آموزشی مدارس دروازاست، حفظ نمود. اما ذهن کاوشگر واستعداد خلاق او ازهمان آوان کودکی بگونه ای بود که ازآنچه فرامیگرفت ویا به آن شیوه فراگیری شناخت شناسی راضی نبوده، پدروسایراستادان خویش را دربرابر پرسشهایی قرارمیداد که هرگز درمتون قدیمی وشیوه سنتی معمول اصول تدریس مدرسی آن روزگار پاسخ درخوررضایت خاطرش را فراچنگ نمی آورد.
سرنوشت مقدرباعث طوری شکل پذیرفت که درهمان آوان کودکی ازآغوش پرمحبت خانواده محروم گردیده باکوله بارتجسس وشنا خت شناسی د ینی برای ورود درنظام آفرینش تن به دوری وآوارگی بسپارد. پدرباعث که خود ازشهرت ومنبرد ینی بالایی برخورداربود، چاره ای ندید جزاینکه فرزند عزیز خود را نزد روحانی بلند مرتبت د یگری بنام مولوی عبد الغفارجَوَیِی که ازشهرت بالایی درآن دیاربرخورداربود، بفرستد تا به پرسشهای خویش پاسخ درخورومناسب بگیرد. اما با دریغ که پاسخهای باعث فهم بلند فلسفی ودانش گستردۀ علوم انسانی وطبیعی میخواست که هرگزدرحدود فهم و صلاحیت روحانیون قشری- که راویان بینش جزمی سنت حاکم شیوه تدریس مدارس گذشتگان بیش نبودند- نبود.
مولوی عبد الغفارنیزبعد ازمدتی تدریس وپرسش وپاسخ ودریافت ذهن ناقرارواستعداد شگفت انگیزش، نا توانی خویش را برای باعث وپدرش ابرازداشته میگوید که: این کودک علم خدا داد دارد وبجای رسیده است وآنچه را که من تدریس میکنم میداند ولی آنچه را که او ازما میخواهد، ازپاسخ آن عاجزیم.
باعث با گذشت هرروزبیشترازپیش ازدامان پرمحبت خانواده دورمیشود. اورا نزد مولوی ضیف الله شهرسبزی که برخاسته ازمدرسۀ دیوبند بود ودرعلم فقه وکلام سرآمد روحانیون دروازپنداشته میشد، فرستادند. باعث مدت زمانی درمحضراین روحانی سرشناس زانوزد تا ازفیوضات دانش او بهره ای ببرد. اوپیوسته وبا اشتیاق تمام می آموخت وتحقیق می نمود وبه پرسشگری می پرداخت.
باعث به آنچکه درنظام مدرسی اهل سنت معمول بود درسطوح بالایی دسترسی پیدا نموده با تسلط بمراتب برتر ازاستاد خویش آنرا برای طلبه های مدرسۀ شهرسبزتدریس می نمود. قرارحکایت برخی شاگردان مولوی ضیف الله که اکنون زنده اند، اودیگردرمحضرباعث نوباوه جرئت نمی نمود که به تدریس بپردازد وازباعث خواهش مینموده که به تدریس طلبه ها همت بگمارد. چون شیوه تدریس اوتحلیلی وچیستی بودن نظام مدرسی بود واینکه هدف ازاین آموزش چیست؟ او اصول تدریسی را که دراین مدارس حاکم بود، سخت به باد انتقاد گرفته، کهنگی، بیهودگی وعدم مفد یت آنرا برای اهل معرفت د ینی و نظام اجتماعی برملا ساخته وجزضیاع وقت برای آموزگارودانش آموزچیزد یگری نمی پنداشت.
هرچند دراین مرحله باعث زیرسن 15 سالگی قرارداشت اما دایرۀ مشاجرات او گسترده ترگردیده فهم وبرداشت خویش را ازطریق خطابه ها درمنبرمساجید نه تنها برای طلبه ها بلکه برای همه مردم واهالی منطقه بیان میداشت. اوبا گذ شت هرروزبا خطابه های تند وهیجان انگیزش اصول کهنۀ تدریس سنتی را مورد حمله قرارداده، براصول عدالت اجتماعی تا کید می نمود وشدیداً روحانیت را مورد انتقاد قرارداده تصریح می نمود که چرا روحانیت ما بجای مبارزه علیه ستم وبیعدالتی که رسالت عمدۀ علما ودانشمندان وتا کید قرآن وپیامبراست، چیزهای را تدریس میکنند که نه بدرد دین میخورند ونه هم به درد دنیا.
این برخورد های تند نواند یشانه که هرگزدرسنت روحانیت قشری ما معمول نبوده، سبب تحریک وحسادت بیشترروحانیت محافظه کاری میگردید که ازدین جزامرارمعاش تعبیردیگری نداشته وآنرا افزاری میدانند درخدمت اهداف خصوصی خویش. سخنان حکیمانۀ این نورس پرخاشگررا که درفهم ودرک آنان نمی گنجید، بدعت دانسته وازآن تعبیرمنفی غرض آلود نموده ناگزیربه ترک مدارس دروازگردیده را ه دیارهجرت درپیش گرفته رهسپارمنطقه یا وان راغ میگردد تا ازمحضردانشمند فلسفی وبیدل شناس بزرگ کشورمان مولوی سلیم طغرا راغی که یکی ازدانشمندان بنام روزگارخویش نه تنها درقلمرو روحانیت کشورمان بلکه درجامعه علمی وادبی بخارا نیزازجایگاه خوبی برخوردار بود، بهره ای نصیب خویش گرداند.
حضورباعث نو جوان درمحضرمولا نا سلیم طغرا راغی درحقیقت نقطۀ عطفی گردید درزندگی علمی وسیاسی بعدی او. مولا نا طغرا که مرد روزگاردیده واهل معرفت ودانش فلسفی وفرهنگی بود وشناخت دقیقی ازحوزه های علمیه منطقه داشت، با دریافت ذهن دراک واستعداد خلاق باعث، به اوتوصیه نمود تا برای دریافت د نیای بزرگش گام درمسیربزرگتری بردارد که دسترسی به اندیشه های بزرگان اهل فلسفه وکلام ومنطق پیشکسوتان دینی وبنیان گذاران علوم انسانی بیشتربوده ودراین محیط کوچک ودورافتاده ازمنابع، هرگزره بجایی که درسیراندیشه وتفکرمیخواهد، نخواهد برد. چنانکه حالت غمین وپرازیأ س خویش را مولا نا طغرا ازروزگاروگوشۀ دورافتاده چنین بیان میدارد:
همت پست چو کرگس بزمین زد مارا ما بدخشان طلبیدیم وبه راغ افتادیم
باعث بعد ازمدتی فراگیری دانش وتجربه درنزد این پیرخرد، راه سرزمین تخارستان درپیش گرفته ودردایرۀ بزرگتری گام میگذارد تا بگونه ای بتواند برپرسشهای رمزگونۀ فلسفی خویش پاسخهای مناسب ودرخورمنطق زندگی ومعنی نظام وارزش آفرینش را پیدا نماید. اما سرشوریده وروح آزادۀ مولا نا که کلام واندیشۀ خویش را با شفافیت تمام ابرازمینمود ودستگاه کهنه شیوۀ هزارساله را سخت به باد انتقاد قرارمیداد و کلام وفلسفه را درهم آمیخته وآنرا درخدمت انسان به ارزیابی میگرفت، هرگز درحصارپوسیدۀ نظام مدرسی روزگارخودش نمی گنجید. اودرتخارستان مدرسه به مدرسه وشهربه شهرسرگردان بود به هرشهرومدرسه ای که میرسید بساط خطابه را هموارمینمود وهمایشهای بحث دینی وگفتمان دریافت حقیقت را برپا مینمود. اود یگربهترین استاد سخن وسخنوری گردیده بود.
باعث بزرگترین رسالت روحانیون را مبارزه درراه روشنگری وافشای استبداد ومظالم اجتماعی میدانست. چون گوهردین را مبارزه درراه عدالت اجتماعی وکوتاه نمودن د ست ستمگران ازیخۀ ستمکشان میدانست، نه بسنده نمودن به توضیح ساده انگارانه ارکان پنجگانه د ینی.
اوقرآن را بمثابه بهترین وسیله وپیام خدا برای رستگاری انسان ازجهالت واستبداد ومظالم اجتماعی پذیرفته بود، نه وسیلۀ انقیاد وبه بردگی کشیدن مردم درخدمت ارباب ستم وظل الله.
برخی ازاین روحانیونی که ازبحثهای جدلی وفلسفی اوسردرمی آوردند وبه قدرت استدلال ودرک بلند فلسفی او ازدین ونظام آفرینش باورمند گردیده بودند، اورا انسان خداداد میدانستند وبه او درجه بلند مولانا یی قایل بودند. چون درقلمرو فلسفی- عرفانی حوزه بزرگ فرهنگی ما این نام ولقبی بود که به حضرت مولانا جلال الدین محمد بلخی خداوندگاربلخ قایل بودند وخطاب لقب مولانا برباعث تجلی دیگری است ازهمان تبارخرد واندیشه.
اما این دیدگاه کلی جامعه روحانیت افغانستان درمورد باعث نبود. عده ای ازروحانیت قشری ومتحجر افغانستان ازروی کینه وحسادت کورخرد ستیزانه نه تنها باعث ودانش سرشاراورا تأ ید نمی نمودند که حتی بنام معتزلی، دهری وزندقه وکافر؛ درد سرهای بزرگی برایش آفریدند که درجایگاه خویش تذکار خواهد یافت.
یقیناً باعث دیگردراین دایره های محلی سنت بستۀ د ینی نمی گنجید. اونام آورزمان خویش درساحت مقدس دینی بود وطرح ونگرش نوینی که ازنفس د ین با دریافت های ویژه خودش بیان می نمود، ازهضم وتحمل حوزۀ علمی د ینی ارباب معرفت که ازدین جزبیان کهنه وخرافی نداشتند، بیرون بود. تبلیغات زهرآگین روحانیون قشری درمیان مردمی که ازدین هیچ بهره وبرداشتی نداشتند، سؤظنها وخطراتی را متوجه او ساخته بودند. ازاینرو ناگزیربود که حوزۀ تخارستان را بعزم کابل ترک کند وآهنگ سفرکابل نماید.
اگرغم را چو آتش دود بودی جهان تاریک بودی جاویدانه
دراین گیتی سراسرگربگردی خرد مندی نیابی شا د مانه
بلی، این سرنوشت مقد رخردمندان است که دیهه به دیهه وشهربه شهرمتواری باشند تا اززخم چشم وبیم جفای خرد گریزان دمی بیاسا یند ویا جان بسلامت ببرند تا اندیشه خلاق خویش را درخدمت روشنگری فردای جامعه قراردهند. او ازتبارفارابی وابن سینا وسهروردی وسایرخردمندانی بود که بجرم خرد اندیشی وآزادگی چه جفا ها وشکنجه هایی را که متحمل نشدند وبرخی به جرم آگاهی وآگاهی دهی به انسان، برسردارگردیدند که باعث بی هیچ تردیدی یکی ازاین نمونه های زنده ای بود که قربانی نگرش آزاد گی وآگاهی گردیده ومصداق دیگری بود که به پیوند تاریخی سهرورد یها ی تاریخ استحکام وباورجدیدی بخشید.
با عث درد بی دانشی توده های عوام ازدین وسؤ استفاده متولیان دروغین دین را اینگونه به تصویر میکشد:«خـام پنداران متحجرهمیشه ازخـواب غـفلت دیگـران سود جسته درپـناه دیـن ومـذهـب سرسخـتانه کـوشیده انـد تا افــرادی را که داعـیۀ خرد ودانش دارند ازمیان بـردارند، سعی کرده انـد تا ازراه بر انگیختن احساسا ت عـمومی شعلۀ تابناک علم ودانش را که غــذای اساسی دین است، خامـوش سازند».(1)
2- زندگی درکابل وچالشهای نوین:
زندگی درکابل پایتخت ومرکزسیاسی افغانستان، تأ ثیرات ویژه ای درزندگی علمی وسیاسی مولانا بحرالدین باعث گذاشته، اورا درمسیرنوینی قرارداد. دید وبازدید ها با شخصیت های علمی، فرهنگی وسیاسی سرشناس درمحیط کابل، د سترسی به اندیشه های فرزانگان بزرگ فلاسفه اسلامی شرق بویژه فارابی، ابن سینا، زکریای رازی، ابن تیمیه، سهروردی وابن عربی چشم اندازنوینی را پیش روی مولانا باعث گذاشت. باعث ازنزد یک با شخصیت های روحانی وسیاسی بنام وآزادۀ کشورمولوی خال محمد خسته، مولوی قربت، محمد طاهربدخشی، سید اسماعیل بلخی، استاد محمد اسماعیل مبلغ واستاد آیت الله واعظ کابلی که ازمراجع علمی شناخته شدۀ آن روزگاراهل تسنن وتشیع درکابل محسوب میگردیدند، شناخت وتماس نزدیکی باهم برقرارنمودند. این شناختهای جدید درموضع گیریهای بعدی بی اثرنبودند ونتیجۀ این شناختها اورا درمسیربی برگشت زندگی سیا سی قرارداد.
قرارگفته خود مولانا باعث مولوی قربت، مولی خال محمد خسته ومولی سراج الدین چندین بارتأ کید نمودند که با این دانش خدا داد وروح آزاده ای که داری دریغ است که بمثابۀ یک مدرس د ینی درکنج مدرسه باقی بمانی. تو مرد سیاست ومبارزه هستی ودرسرهوای د یگری داری. لذا باید دریکی ازمدارس علمی رسمی ودولتی شامل گردیده درآینده دانشگاه کابل را به منبرخطابه وروشنگری مبدل نمایی. ومولی سراج الدین خودش دراین را ستا مسئولیت مستقیم گرفته مشوره داد که اگرتمام سوالات هیئت علمی مدرسه دارالعلوم را پاسخ بدهی هیئت علمی درجه علمی شمارا ارزیابی نموده ونیازی به شمولیت شما نمی بینند. بناءً برای اینکه ارطریق دارالعلوم به دانشگاه راه پیدا کنی به چند سوال پاسخ نگوئید تا سویه شما معادل صنف دوازدهم ارزیابی گردیده ووارد این مدرسه شوید ومن چنین کردم وبه این طریق وارد مدرسه دارالعلوم گردیدم.
باعث درسال 1344 ازدارالعلوم کابل گواهی نامۀ فراغت گرفته شامل دانشکده شرعیات دانشگاه کابل گردید. سالهای زندگی درکابل سالهای پرتلاطم وسرنوشت سازی بود. سازمانهای سیاسی یکی پی دیگری ظهورمی نمود. اما باعث منبرخودرا داشت وبمثابۀ یک خطیب وسخنورکم نظیرازشهرت وجایگاه بلندی برخوردارگردیده درخطابه های آتشین خویش هم زمان با محکوم نمودن روحانیت قشری ومحافظه کار، د ست به افشاگریهای نظام استبدادی زده درراه عدالت اجتماعی بی هراس به مبارزه می پرداخت.
باعث نه تنها مرد سخن ومبارزه آشتی ناپذیربا استبداد ومظالم اجتماعی بود بلکه دراین راه قلم توانای خویش را نیزدرخدمت آزاد ی وروشنگری قرارداده برنقش سا زنده علوم انسانی وطبیعی درراه ترقی وشکوفایی کشورنیزتا کید جدی می نمود. اما دشمن مکارو بازدارنده ترقی اجتماعی نیزآرام نبود وقدم بقدم درپی طراحی دسیسه بودند تا بگونه ای بتوانند صدای رسای اورا با ابزارکهنه قشریت ارتجاعی خاموش بسازند.
پروازسفرکیهانی کیهانوردان شوروی وفرود آمدن سفینۀ کیهانی لونای این کشوربرکرۀ ماه، همانگونه که دردنیای علم وفناوری تحول ژرفی را بوجود آورد، همانسان افق دید جهانیان را نسبت به نظام کائینات وباورمندی به خرد آفرینشگرانسان نیزدگرگون ساخت. این دگرگونی وانقلاب علمی، زندگی خصوصی مولا نا باعث را هم دگرگون نمود. باعث درنتیجۀ همین چرخش کیفی علمی بود که ازمسیرقانونمند زندگی سربه زندانها کشید وسروصداهای شگفت آوری را پیرامون خویش ایجاد نمود. هرچند اوخواست بازهم به روال ادای مسئولیت انسانی بمثابه یک متفکردینی، روحانیت متحجرجامعه مارا ازخواب غفلت بیدارنماید وتغذ یه کنند گان دینی را ازنام دین برحذرنگهدارد تا بجای نگهداری مردم درخواب زمستانی وخرافات پرستی، بسوی روشنگری وبیان حقایق عینی زندگی انسانی هدایت نماید.
مولانا باعث درآن روزگارحاکمیت بستۀ سنتی، که قشریون مذهبی خلاف نص صریح قرآن، تسخیرسیارات دیگررا توسط انسان محکوم نموده وآنرا کفروالحاد می پنداشتند، قلم برکشید ودرتائید این پیروزی بزرگ علمی انسانی ورد دید گاه های غیردینی متا ثیرازفلسفه انحرافی یونان باستان جامعه روحانیت قشری افغانستان، درشماره هشتم جریده "پیام امروز" منتشره 15/12/1344، این پیروزی را برای انسانیت تبریک گفت.
باعث پیوست این کشف وپیروزی علمی، مسئولانه به علمای اسلامی هشدارداد که اگربه این رمز پیروزی علمی برخورد تحقیقی ودوراندیشانه صورت نگیرد، عواقب آن مسموم کننده ودرد ناک خواهد بود. چنانکه میگوید: « شکست طلسم خـرافات درپهــلوی منافــع بیشمار، باری اگــرتحقیق بعــمل نیایـد وچهــرۀ واقعـی اسلام نشان داده نشود، زیانهای معنوی هــم دربــردارد وآن عبارت ازایـجاد سـؤتفاهــم واندرشدن مسلمانان سـاده لـوح بیک اضطراب عـقــیده وی بعضی بـردیـن میباشد چه قـبول کــردن فرضیۀ عــدم امکان تسخیرسـیارات بحیث یـک اصل مسلم دیـنی ورسوخ این عــقیده درژرفای روان آنها ولگد مال شدن آن زیـرپای ستوران ساینس وتکـنولـوژی، شکـی نیست که آنهارا دچاریک سؤظن شدید ساخته از پیـمانۀ گـرایـش شان بکاهـد ورفـته رفـته خـوشبینی شـان را به بــدبینی وانزجـار عمیقی مبدل کند ودرختی را که این آقایون قشری آبیاری کرده اند، ثمری زهـرآگین بـبارآ ورد وجهـانی را مسموم سازد».(2)
اما ازروحانیتی که سرآن درآخورسلطنت فرورفته باشد وجزابزارتحکیم مشروعیت نظام فاسد سلطنتی وتکفیرخرد اندیشان، رسالت دیگری بردوش نداشت؛ جزصدورفتوای کاذب ضد دینی برعلیه این مبارزخستگی ناپذیرراه وروش خرد اندیشی چیزدیگری نمیشد درانتظارش بود. آری، دردمادم چاپ ونشراین نوشته علمی دورنگرانه ای که قرارتاریخی خردگرایی را صادرنمود؛ مولانای بزرگ را تکفیرنمودند وهای هوی بزرگی را براه انداختند که مولانا باعث کافرشده، اودهری است وزندقه ومعجزه پیامبررا رد نموده وده ها افتراأت کاذب دیگری را درکهنه بازارجهالت وبت پرستی جامعۀ شاه پرست براه انداخته وبه این بهانه این داهی پیام آورعلمی تجدد ونو اندیشی را درمسلخ دهمزنگ به زنجیراستبداد کشیدند تا صدای رسای اورا خفه نمایند.
اما باعث بمراتب برترازآن بود که بت پرستان سیاه اندیش میتوانستند با چماق تکفیراورا محکوم نمایند وبا ساطورزنگ زدۀ مذهب درباری به اعدامش بکشانند. اودفاعیه خویش را با کلام الله آغازنمود که: "لا تخشون الناس وخشونی". باعث بدون کوچکترین نگرانی بازهم بررأی وقرارتاریخی خویش با استواری هرچه بیشترایستاد وبا منطق واستدلال بلند ی که هرگزدرفهم ودرک قشریون متحجرومتولیان کاذب دینی نمی گنجید، ازدید گاه علمی وخرد ورزانه خویش دفاع نموده وبا سرافرازی ازبیداد گاه سلطنت رهایی یافت(که داستان این مشاجره واستدلال با استادان مصری درکشوربرای پیشگامان ومعاصرین باعث معلوم است).
مولانا باعث به دانشگاه کابل راه یافت. اودریافت که بهترین سکو برای بیان باورهایش همین کانون علمی است. باعث آرام نبود وبمثابه یک رسالت بدوشی که شیرازه خرافات پرستی را درهم پیچیده وبحیث یک پیروزمند آورد گاه نوروظلمت مشعل آزادی بردست برسایه های جهل وخرافات نورخرد وآزادگی می افشاند. درکلاسهای درسی، درتالارهای دانشگاه کابل ودرهمایش های بزرگ ضد استبداد سلطنتی فعالاناه سهم میگرفت وبا سخنرانی های آتشینش لرزه براندام متزلزل دستگاه فاسد نظام حاکم می انداخت.
ولی این بارودرکانون علمی دانشگاه کابل لبه تیزمبارزه او تنها متوجه قشریت متحجر وخرافات زیرپوشش مذهب نبود، بلکه باعث به این نتیجۀ علمی ومنطقی رسیده بود که برای زدایش هرگونه خرافات گرایی و عوامل بازدارنده گزاربسوی یک نظام مترقی، دمکراتیک وعا دلانه بربنیاد نگرش آزاد وانسانی؛ باید عوامل اصلی نگهدارندۀ استبداد ولایه های معنوی تحکیم استبداد را درهم پیچید. به سخن دیگرباعث درسخنرانیهای خویش عوامل سه گانۀ بدبختی ای را که یکی درخدمت دیگری قرارداشته وبرتداوم رژیم استبدادی می افزود، آماج حمله قرارمیداد. یعنی هم زمان درسه محوربرضد ستم طبقاتی، ستم ملی وخرافات مبارزه می نمود.
با گذشت هرروزبرتشویش دشمنانش افزوده می شد. زیرا آن دسایس کهنه خرافی وفتاوی قشریون دیگرکارسازنبود. سخنرانی های او حالا برای هرطیف فکری چپ وراست جاذبه قوی داشت. چون باعث به همان پیمانه ای که درمعرفت دینی سرآمد روزگارخویش پنداشته می شد، به همان سان به اندیشه های فلاسفۀ قدیم واندیشۀ مارکس ونظریه پردازان جنبش مارکسیستی که بنام داعیه دفاع اززحمتکشان ومحرومان بازار گرمی درمیان جوانان وتحصیل کردگان کشورمان داشت، دسترسی لازمی داشت. اوازهرفکرونگرشی که درراستای آزادی، دمکراسی وخوشبختی مردم افغانستان اثرگذاربود، بهره می جست وآنرا درخدمت مستضعفان میگذاشت.
دسایس دستگاه های استخباراتی سلطنت جریان داشت.
باعث با وفی الله سمیعی استاد مضمون سراجی ورئیس دانشکده شرعیات که یکی ازمدافعان سرسخت نظام سلطنتی وتفکرجزمی ومحافظه کارانه شیوه ارتجاعی مذهبی بود(درکابینه داود وزیرعدلیه ورئیس کل داد ستانی بود)، به اثربحثهای علمی درگیر گردید. بازهمان مهرهای کهنه ورنگ باخته وفتواهای سرآستینی تکفیروالحاد را دربرابر باعث صادر نمودند واورا دوباره به زندان دهمزنگ افگندند.
اما بعد ازبیست روززندان وتدویربیداد گاه باردیگر برائت کسب نموده به دانشگاه برگشت. حتی خواستند به بهانۀ بیست روزغیابت درزندان ازامتحان محرومش سازند. ولی باعث غیابت درسی نداشت بلکه با دلایل واهی وبی اساس اورا زندانی ساخته بودند وهرگززندانی بودن او نمی توانست دال برغیابتش محسوب گردد واین تیرارتجاعی نیزبه سنگ یأ س اصابت نمود.
سه سال حضورفعال وسازنده دردانشگاه کابل، باعث را به یکی ازچهره های معروف عرصه سیاسی وروشنفکری افغانستان مبدل نموده بود. بویژه سال 1347 یکی ازپرآشوبترین سال درحیات سیاسی دانشگاه کابل بود. تظا هرات گسترده خیابانی دانشجویان کابل که گاهی به خشونت های شدید میان دانشجویان ونیروهای انتظامی می انجامید، بهترین زمینه و منبرخوبی برای سخنرانی های آتشین باعث بود. باعث بی هراس به افشاگری دستگاه پوسیده نظام سلطنتی پرداخته وعمد تاً گردانندگی وسخنرانیهای مهم را بدوش داشت. دستگاه رژیم که سخت به وحشت افتاده ودچارپریشانی شدید گردیده بود، راه دیگری جزتعطیل شش ماهۀ دانشگاه کابل وبه زندان افگندن باعث نمیدید. سرانجام اورا باردیگربه زنجیرکشیدند. ولی باعث دیگرازآزمون زمان گذشته بود، دشمنان مردم وآزادی میتوانستند که جسمش را به زنجیروزندان بکشند اما محال بود که روح تسخیر ناپذیراورا به اسارت بگیرند.
دسیسه گران ازپای نمی نشستند. هرروزدسیسه پی دسیسه خلق می نمودند تا اورا به زنجیربکشند. اما اومردی بود بیگانه با پدیدۀ ترس ووحشت. او دردانشگاه کابل با استادان مصری درگیرمشاجرات تندی گردیده مشروعیت دانشگاه الازهرمصررا بمثا بۀ یک کانون معرفت دینی زیرسوال برده ودرجهت افشای اهداف پشت پردۀ این دانشگاه پرداخته بود. استادان مصری ازاین رهگذربه مقامات دولتی شاکی گردیده برای اوپروندۀ دیگری را ترتیب دادند. مقامات دولتی که درپی بهانه بودند، باعث را به کمیسیونهای ذیربط پارالمان اعم مجلس سنا ومجلس نمایندگان معرفی نمودند تا به اثرتحریکات نمایندگان مردم زمینۀ محکومیت اورا بهترفراهم کنند. گزارشگران وریاست ضبط احوالات دولتی درجنب شکایت استادان مصری مبنی برتردید جامع الازهرمصر، باعث را متهم به تجزیه طلبی، ساختن بدخشان بزرگ، ستمی، کافروده ها ادعاهای واهی وکاذب دیگرنموده، تحویل پارالمان کشورنمودند. قرارحکایت برخی نماینده گان پارالمان وقت بخصوص سناتوردانشمند وروشنفکربدخشان آقای محمد هاشم واسوخت، باعث به پارالمان احضار گردیده ونمایندگان ازوی پیرامون اتهامات عنوان شده به پرسش پرداختند.
باعث که درپی چنین روزی بود تا ازمنبرپارالمان کشورصدای داد خواهی خویش را به گوش نمایند گان وازاین طریق به گوش مردم سراسرکشوربرساند، رژیم درمانده به امید خیالات واهی پارالمان را به سکوی بیان اهداف اومبدل نمود. باعث درطی بیش ازنیم ساعت سخنرانی سحرانگیزوبیان ده ها آیت وحدیث وروایت ودلایل محکم فقی دیگردر محکومیت دارودسته سلطنت وجامع الازهرمصر، خلاف خام اندیشان باطل، مجلس مات ومبهوت گردیده نه تنها اجماعاً رأی برحقانیت باعث میدهند، بلکه باعث را بزرکترین فقیه ومجتهد دینی کشورشان اعلام نموده وبا حرمت وصف ناشدنی بطوردستجمعی تابیرون ساختمان پارالمان کشوربدرقه وارجگذاری مینمایند.
سرا نجام رژیم سلطنتی موجودیتش را دردانشگاه خطربزرگ پنداشته ازصنف سوم دانشکدۀ شرعیات دانشگاه کابل اخراج نموده به بهانۀ عدم سپری نمودن دورۀ سربازی، به اردوگاه نظامی لشکرقرغه تبعید ش نمودند تا درتحت پوشش نظام سربازی ازفعالیتهای سیاسی او جلوگیری نمایند. اما باعث با سرشوریده ای که داشت هرگزآرام نمی نشست و درفرصت اندک تا ثیرات خویش را درمیان افسران رده های پائین وسربازان برجای گذاشت واردوگاه قرغه را نیزبه کانون مبارزه تبدیل نموده روزی اعتصاب عمومی سربازان را به راه انداخت وبه این ترتیب باعث را ازاردوگاه قرغه به اردوگاه بالاحصار تبعید نموده درتحت قیودات شدید نگاه داشتند.
3- مولا نا باعث همسفرمحمد طاهربدخشی در"محفل انتظار":
یکی ازویژه گی های خاص زندگی درکابل برای مولانا باعث، فراهم گردیدن زمینه های شناخت وایجاد پیوند های گستردۀ علمی وسیاسی با شخصیتهای نخبه وفرهیخته ازهرفکر واندیشه بود. باعث دراین محیط علمی، فرهنگی وسیاسی نه تنها با فرزانگان جامعۀ روحانیت مترقی، پیشروومتهعد درقبال رویداد های اجتماعی افغانستان شناخت پیدا نمود، که با پیشگا مان عرصۀ مبارزات سیاسی وانقلابی کشورنیزمعرفت وپیوند های مهم سیاسی برقرارساخت. باعث با محمد طاهربدخشی که یکی ازپیشگامان نهضت سیاسی- انقلابی وازچهره های سرشناس جنبش روشنفکری وسیاسی کشوربود، شناخت نزدیک وپیوند های علمی- سیاسی صمیمانه داشت، اما تازمانیکه بدخشی بحیث یکی ازبنیاد گذاران جمعیت دمکراتیک خلق درچهارچوب تشکیلاتی این سازمان به فعالیت سیاسی می پرداخت، کدام رابطۀ مهم سیاسی وتشکیلاتی نداشت.
با وجودی که بدخشی یکی ازمدافعین سرسخت برابری خواهی وحل دمکراتیک مسئلۀ ملی درافغانستان بود وپا بپای مبارزه طبقاتی به اصل مبارزه علیه ستم ملی نیزتوجه ویژه ای داشته است که به باوراین قلم یکی ازمحورهای اساسی اختلاف بدخشی با رهبران جمعیت د مکراتیک خلق نیزهمین اصل مبارزه علیه ستم ملی بوده است.
هرچند درنوشته ها ی رهبران "سازمان انقلابی زحمتکشان افغانستان"(سازا) وپیروان وهواداران شهید بدخشی که دردومجموعۀ جدا گانه بمناسبت دهمین وبیستمین سال شهادت زنده یاد بدخشی به چاپ رسیده اند، به علل اختلاف اساسی وسرانجام جدایی بدخشی با رهبران جمعیت دمکراتیک خلق نگاه تحلیلی صورت نگرفته بیشترین دلیل جدایی را اختلاف شخصی با حفیظ الله امین وخود خواهی های ویژه امین تذکرداده اند که این مسئولیت هنوزبقوت خود باقی بوده ودرگام نخست متوجه آنانی است که همراه با بدخشی ازحزب خلق جدا گردیده ودرپایه گذاری "محفل انتظار" نقش وسهم مستقیم داشته اند.
امادرآن روزگارتهاجم اندیشه های مارکسیستی- لنینیستی گونۀ شوروی واندیشه مائوتسه دون رهبرحزب کمونیست چین درمیان نسل چپ پیشگام عرصه سیاسی افغانستان اثر دوگانه ای بجای گذاشته ونهضت چپ سیاسی را بدو بخش مجزا ازهم جدا نموده بود که عمده ترین این تشکلاتها همانا "جمعیت دمکراتیک خلق" به رهبری نورمحمد تره کی و جمعیت دمکراتیک نوین به رهبری شخصیت فرهیخته دکترعبد الرحمن محمودی که استحالۀ آن "سازمان جوانان مترقی" به رهبری محمد اکرم یاری بود.
برخی ازرهبران جمعیت دمکراتیک خلق(پیروسویتیسم) بنابرتعلقات قومی ازوجود ستم ملی درافغانستان انکارمی ورزیدند وعدۀ دیگرحل آنرا وابسته به حل مبارزات طبقاتی می پنداشتند. همینگونه پیروان اندیشه مائو تسه دون نیزازاصل مبارزه ملی درافغانستان طفره رفته مبارزه ملی را یا خلاف اصول پذیرفته شده مارکسیسم ویک بینش انحرافی وبدور ازاساسات مارکسیستی میدانستند ویا حل آنرا مانند پیروان سویتیسم، درگرو حل مبارزه طبقاتی جستجومی نمودند. اما نگاه واصراربدخشی وباعث براصل مبارزه برعلیه ستم ملی درافغانستان مبتنی بردلایل وتجارب آشکاری بود که با وجود گذشت دهه ها ازعمر پیروزی نظام سوسیالیستی درشوروی، تضاد ملی درآن قلمرو بقوت خود باقی مانده نه تنها ازبین نرفته بود که با گذشت زمان بیشترازپیش تشدید یافته ودریک چشم برهم زدن به پانزده جمهوریت مستقل بربنیاد گرایشات تباری وملی متلاشی گردید. واین درحقیقت مهمترین دلیل برداشت درست آن دوشهید گرانقدروآرمان گراازباورهای ملی در افغانستان میتواند باشد.
اینجا سخن ازسرنوشت مقدروموضعگیری مشخص سیاسی وتشکیلاتی باعث درسال 1347 خورشیدی است. مولا نا بحرالدین باعث که مخالف سرسخت هرگونه وابستگی سیاسی وآید یولوژیک با محورهای فکری وسیاسی جهانی بوده ودرمحراق بینش او اصل آزادگی عقیدتی، سیاسی، ملی مبتنی برویژه گی های جامعه افغانستان قرارداشت؛ نمی توانست با هیچ یکی ازاین گرایشها همسویی نشان دهد. اوهمانگونه که با جریانات چپ وابسته هرگزسرسازش نشان نمیداد، جریان راست موسوم به اخوان المسلمین را نیزازریشه مردود دانسته واسلام آنرا یک اسلام سیاسی متضاد با بنیادهای اصیل دینی ودرخدمت قدرت های استعماری پیرو نظامهای جانبدارحفظ مناسبات طبقاتی پنداشته، به توضیح ریشۀ تاریخی این جریان ازمصرتا افغانستان پرداخته ومواضع وباورهای خویش را درقبال این خط فکری در سخنرانی معروفش درسال 1347 خورشیدی دردانشگاه کابل صریحاً اعلام نموده وتکلیف خویش را دراین راستا نیزروشن ساخت.
محمد طاهربدخشی که به اصل مبارزه طبقاتی وحل عادلانۀ مسئله ملی درافغانستان باور قطعی داشته ومبارزۀ ملی را جدا ازمبارزه طبقاتی نمیدانست و به مخاطراتی که درنتیجۀ بی توجهی رهبران جمعیت دمکراتیک خلق نسبت به مسئله ملی، آیندۀ افغانستان را تهدید مینمود، یقین کامل داشت؛ لذا چاره ای جزجدایی وایجاد گروه همباوران خویش را برای مبارزه دربرابرستم ملی نداشت.

تعدادی ازرهبران محفل انتظاردرنشت قندز (سال 1351 خورشیدی)
بدخشی درسال 1347 خورشیدی با شرکت 21 تن ازهواداران خویش " محفل انتظار" را بنیاد نهاد. البته مولانا بحرالدین باعث درنخستین کنفرانس مؤ سیس " محفل انتظار" رسماً اشتراک نورزیده است. هرچند به باوربرخی ازپیشگامان وبنیاد گذاران "محفل انتظار" باعث درتشویق وجدایی بدخشی ازجمعیت دمکراتیک خلق وایجاد جریان مستقل ورد وابستگی های سیاسی بیرونی نقش تعین کننده داشته وشرط همسویی ومبارزه مشترک با بدخشی را درجدایی ودوری ازجمعیت دمکراتیک خلق مطرح نموده است.
اما رهبران ومؤ سیسین ویا رهروان راه "محفل انتظار" دریادداشتها ی چاپی وغیرچاپی ویا درصحبتهای شفاهی خویش چنین وانمود کردند که باعث نیزیکی ازنخستین بانیان این محفل بوده است که این امربیشترزادۀ احترام توأم با اخلاقیات وارزش گذاری نقش آفرینی است که نسبت به باعث ابرازگردیده تا واقعیت مسلم تاریخی. اما آنچکه مسلم است، پیوستن مولا نا باعث به محفل انتظاردراولین روزهای تأ سیس این گروه میباشد که این امرنتیجۀ صحبتهای صمیمانه ومسئولانه وتوافق رسمی این دوشخصیت دارای نگرش مستقل پیرامون مسایل ملی وبین المللی میباشد.
با پیوستن مولا نا بحرالدین باعث به محفل انتظاروتشدید مبارزات سیاسی، به انتظاراین محفل پایان بخشیده شده درمدت کوتاهی این محفل به یک جریان نیرومند سیاسی- انقلابی مبدل گردیده وکمیت قابل ملاحظه ای را درصفوف خویش گرد آورد. گسترش پایگاه اجتماعی وگرد آمدن کمیت قابل ملاحظه ای ازهواداران درصفوف " محفل انتظار" سبب گردید که رهبران این محفل ازحالت انتظاربیرون گردیده با تحرکیت هرچه بیشتردرپی ایجاد سازمان، نام درخورآن وراهکارهای اساسی ای برآیند که هم پاسخگوی نیازمندی های مبارزاتی داخلی این گروه باشد وهم مسئولیت اساسی آنرا درقبال مردم افغانستان وموضع گیریهای ملی وبین المللی مشخص سازد، که نخستین نشست سه روزۀ رهبران این محفل دراوایل سنبله 1351 خورشیدی درشهرکندزوجمع بندی منشورکلی"ده سال تجربه وعمل جنبش سیاسی وانقلابی افغانستان" درچند ماده بمثابۀ اصول اساسی فراراه این محفل، واکنش مثبتی بود درراستای مطالباتی که دربرابر" محفل انتظار" قرارداشت. ناگفته نباید گذاشت که درطرح منشورکلی" ده سال تجربه وعمل جنبش سیاسی وانقلابی افغانستان" که سه اصل محوری:"1
- سیاست عدم دنباله روی؛
- طرح وایجاد جبهه متحد ملی؛
- "برخورد استراتیژیک با اسلام" که اساسی ترین دیدگاه این محفل پیرامون چشم اندازمبارزه سیاسی وانقلابی درافغانستان میتواند باشد؛ گنجانیدن ماده ای دراین اصول اساسی مؤقت تحت عنوان" برخورد استراتیژیک با اسلام " ازجملۀ پیشنهادات ونگاه مشخص مولانا باعث به امرمبارزه ودریافت او ازجامعۀ دینی افغانستان بود.
چشم اندازونگاه باعث به امرمبارزه درجامعۀ افغانستان هرگزمبتنی برنگرش مسلطی که بازتاب بعدی سیاست ونگاه آید یولوژیک این سازمان معرفی گردید، نبود واین موضوع را خدمت خوانند گان زیرسرخط دیگری بازگو خواهم نمود. چون بحث این مسئله، نگاه باعث وسخنرانیهای فراگیروگستردۀ او وبویژه سخنرانی تاریخی او درتاریخ نهم سنبله 1351 خورشیدی متعاقب ختم نشست سه روزۀ هیئت رهبری "محفل انتظار" درمدرسۀ تخارستان کندزکه من درآن سخنرانی حضورداشتم؛ هرگزدراین خامه گنجایش نداشته وازحوصلۀ این بحث بیرون خواهد بود.
آری! نشست کندزدرسنبلۀ 1351 تحرکیت جدیدی را درمحفل انتظاربوجود آورد. رهبران محفل بعدازبازگشت به کابل مأ موریت داشتند تا به تدوین خط مشی جدید خویش پرداخته وبرای یک ساختارنوین تشکیلاتی ونام مشخصی که بازتاب دهندۀ اهداف ومرام سیاسی آنها باشد، آمادگی لازم بگیرند. چون محفل انتظارطوری که ازنام آن پیداست، بیانگرهویت گروه محدودی است که درحالت انظاربسربرده وجزنظاره گراوضاع سیاسی کشور، ماموریت وموضع گیری مشخص دیگری درقبال حوادث ورویداد های جاری کشورنخواهند داشت. درحالیکه این گروه عملاً وبگونۀ تشدیدی وفعال سرگرم مبارزه وپیکاربوده وده ها عناصرفعال سرشناس وچریکهای آزمودۀ حرفوی جان برکف مانند زنده یادان:
قربان محمد پساکوهی، انجنیرحسن حوض شاهی، حفیظ آهنگرپورپنجشیری، دولت محمد شفق حکیم، محمد اسماعیل اکبر، محمد بشیربغلانی، امام نظرروستا، محمد ظاهرحاتم، حسام الدین رحمانقل تالقانی، حاجی محمد نسیم کشمی، معلم لیان فاریابی، چوپان آقچه یی، انجنیرنورشهربزرگی، محمد ولی شرزه، محمد یقوب آدینه راغی وده ها تن دیگرکه جزرسالت مبارزه مشغولیت دیگری نداشتند؛ دردامن این محفل به فعالیتهای سیاسی ونظامی پرداخته وبرای آغازیک مبارزه مسلحانه آمادگی میگرفتند.
برای پاسخ به نیازهای مطروحۀ درون سازمانی وداشتن دید گاه های مشخص پیرامون جامعه افغانستان، هیئت رهبری دراین راستا به مولا نا بحرالدین باعث، حفیظ آهنگرپور پنجشیری وکسان دیگری نیزسفارش نموده بود که هرکدام مطابق دریافتهای خویش از جامعه افغانستان وچشم اندازمبارزات بعدی سند برناموی تسوید وتهیه بدارند تا ازمجموعۀ این نوشته ها یک برنامۀ سیاسی کاملترآماده ساخته، بعد ازتصویب کنفرانس درخدمت سازمان بعدی مبتنی برساختارجدید تشکیلاتی قرارگیرد.
براساس گفتۀ محمد اسماعیل اکبرکه درآن زمان یکی ازپیشگامان فکری وسیاسی محفل انتظارنیزبود ودرجلسۀ خوانش سند مرامی مسودۀ باعث درمنزل بدخشی حضورعینی داشته واکنون درکابل بسرمیبرد، درصحبتی که چند سال پیش با من داشت، هم ازدید دیروزی وهم ازنگاه دگرگونی فکری امروزی، آن طرح را یکی ازجامع ترین طرح درخورشناخت ویژه گی های جامعۀ افغانستان میدانست. همچنان زنده یاد باعث درپائیز سال 1356 خورشیدی درزندان دهمزنگ بعد ازتحمیل انشعاب برمحفل انتظارنیزدوبار برای من تذکرداد که: یک نوشته سالها پیش برای بدخشی صاحب تحویل داده بودم ورویم نشد که دوباره آنرا مطالبه کنم، اگربتوانید ازنزد آنها بدست بیاورید، بدرد تان خواهد خورد. اما با دریغ که بخت سعادت دریافت آنرا نداشتیم وتا هنوزهم مانند یادداشتهای ارزشمند بدخشی دربین ورق پاره های نم ناک ورو به نابودی برخی محافظه کاران خود نگردراین دنیای بازوگشوده، درآرشیفهای خیالی خصوصی دراختفا بسرمیبرند.
به باوراین قلم رگه های شکل گیری اختلاف فکری که منجربه انشعاب درد ناک وجدایی در15 سنبلۀ 1356 خورشیدی گردید، به سال 1351 برمیگردد، که دربحث وعده شده به تذکرآن خواهیم پرداخت. سال 1351 که اوج بحران خشک سالی وگرسنگی فراگیر درافغاستان بود، به سرعت سپری میشد وکنفرانسی که قراربود دایرمیشد تا به خط مشی جدید سیاسی وساختار تشکیلاتی سروسامانی ببخشد بنابردلایلی که تا هنوزبرای این قلم معلوم نیست- دایر نگردید.
اواخیرماه قوس ویا اوایل ماه جدی بود که دقیقاً بیادم نیست، درفیض آباد بدخشان منتظیر پروازهوا پیمای باختربعزم خواهان دروازبودیم که مولانا وارد شهرفیض آباد گردید ودر روزپروازبرای ما دانش آموزان دروازی دستورداد وگفت که: "تا فردا من نیزخواهم آمد، آنجا منتظیرمن باشید تا باهم دروازبرویم". چون مستقیم به دروازپروازهواپیمایی نبود وما فاصله های زیادی را باید پای پیاده طی می نمودیم. بهرحال ما فردای آنروزدر خواهان منتظیرماندیم اما با ورود هوپیمای باختربه خواهان ازباعث خبری نبود وما ناگزیراً راه دروازدرپیش گرفته وبه سفرخویش ادامه دادیم.
مولانا باعث ازسفرخواهان ودروازجزتشدید فعالیتهای سیاسی وبیداری هرچه بیشترمردم محل که به کانون سراسری دارای کمترین موانع درامرمبارزه سیاسی ما مبدل گردیده بود، درراستای همان اهداف طراحی شدۀ بالاهدف دیگری نداشت. وقتی دریافت که شهرفیض آباد با وضعیت اسفباراقتصادی که داشت وفقروگرسنگی بیداد مینمود وبهترین زمینه برای ایراد سخنرانیهای آتشین اوست؛ همانجا باقی ماند تا حرفهای خویش را بگوش کتله های بیشترانسانی برساند. او درمساجد فیض آباد، جرم وبهارک بدخشان به سخنرانی های تندی پرداخته وبی کفایتی وبی توجهی رژیم پوسیدۀ سلطنتی ومسئولین آن ولایت را دربرابرمردم مورد حمله وافشاگری قرارداده ومردم را به خیزش وتسخیر وتقسیم گدام های ذخیرۀ گندم دولتی دعوت نموده بود.
درگرما گرم ورود به دروازبودیم که خبرمظاهرۀ وسیع خیابانی به رهبری مولا نا باعث ویاران با وفای او هریک ظهورالله ظهوری، پهلوان قیام الدین، حیات الله رنجبرومحمد صدیق ساعی، بگوش ما رسید وبعداً اطلاع یافتیم که مسئولین محلی رژیم بدستورمقامات رهبری دولت ازکابل، آنها بجرم شورش وبغاوت دستگیروبعد ازچند روزتوقف درزندان فیض آباد، منهای صدیق ساعی که دوباره رها گردیده بود، دیگران به زندان دهمزنگ کابل انتقال یافتند. وبه این ترتیب باعث چهارمین دورزندانی شدن خودرا درکابل به تجربه نشست. باعث همراه با رفقای زندانی اش بعد ازسپری نمودن چندین ماه درزندان ستم شاهی ودفاع ازمواضع برحق خویش درحمایت ازمحرومان درشاهزدهم اسد 1352 خورشیدی بعد ازکودتای سفید محمد داود واستقرار نظام جمهوری اززندان دهمزنگ با سرافرازی رها گردیدند.
باعث شوریده حال، بعد ازتوقف کوتاه درکابل ودید وبازدید های مسئولانه وسازنده با یاران ومتحدین نزدیک، تابستان سال 1352 خورشیدی رهسپاردیاربدخشان گردید تا ازاین فرصت کوتاه ظاهراً مترقی وانقلابی داود خان ودریافت وشناخت دقیقی که ازاین سرداردیکتاتوروعواقب یک حاکمیت استبدادی ودیکتا توری اوداشت، حد اعظمی استفادۀ خود را درجهت آگا هی بخشی مردم وبسیج سازمانی به نفع اهداف سازمانی خویش نماید. او طی یک مدت کاری سراسر واحد های اداری بدخشان را راه پیمود ودرمکاتب ومساجد آن ولایت به سخنرانی های پرمحتوا ودورنگرانه پرداخت. پا بپای این سخنرانیها به سازماندهی مشخصی درمیان پیروان خویش پرداخته، دوباره به کابل برگشت.
سالهای 1353 وسالهای 1354 ازپرچالشترین سالهایی بود که فرا راه باعث ویاران او قرارداشت. ساختن تشکیلات جدید وارایۀ اهداف مشخص سیاسی ونظامی ازمهمترین اهدافی بود که دربرابر"محفل انتظار" قرارداشت. باعث وبدخشی هردو دراوایل سال 1353 باردیگرعازم بدخشان گردیدند. باعث عزم سفربه دروازنمود وبدخشی راهی جرم وبهارک گردید تا باردیگرمنطقه را ازنزدیک مطالعه وارزیابی نمایند. چون هردو درسرهوای دیگری داشتند وبه دوربنای اهداف پرمخاطره ای که دربرنامۀ کاری آنها درآینده نزدیک بود، می اندیشیدند.
هرچند شناخت نزدیک ودریافت باعث ازشخصیت زنده یاد عبد المجید کلکانی مبارز پرشوروانقلابی آزاده ومیهن پرست وسایرانقلابیون راه آزادی وعدالت اجتماعی آن روزگاربه سالهای پیشین وبخصوص دهۀ چهل برمیگردد، اما تلاش درراستای یک ساختارجدید درچهارچوب جبهۀ متحد ملی عمد تا منوط به سال 1353 خورشیدی میباشد. اولین نشست مولا نا، بدخشی وحفیظ آهنگرپوردرمسیرجبهه سازی با زنده یادان مجید کلکانی ودکترفیض قندهاری میباشد که درسال مزبورصورت گرفته است. اما بقول محترم قاضی سید موسی عثمان هستی یکی ازروشنفکران پیشکسوت که با اکثریت این پیشمرگان شناخت نزدیک وحضوری داشته واکنون مقیم شهرتورنتوی کا نادا میباشد، با زمینه سازی ایشان درمنزل آقا محمد فرزند میرزا بهرام درخنجان ولایت بغلان این نشست تاریخی صورت گرفته وبا وجود طولانی ترین نشست درتاریخ مبارزات سیاسی کشورمان که بدون وقفه به مدت 12 شب وروزدوام نموده ولی متا سفانه که به نتیجۀ مطلوب نرسیده است. البته آنچکه درنوشته آقای عثمان بازتاب یافته جزبازتاب تند خویی بدخشی وکلکانی دراین محفل چیزدیگری بیان نگردیده ودلیل این عدم تفاهم تصریح نشده است که امید واریم بحیث یک شاهد زنده وسازماندهندۀ این نشست تاریخی اگردرحافظه داشته باشند مارا درگوشه ای ازگفتگوهای این نشست قراردهند، مسئولیت روشنفکری مهمی را دراین عرصه انجام خواهند داد.
آقای عثمان درپیوند با آن جمع آمد مهم وتاریخی مینویسد: « آغامحمد که پسر مرزا بهرم بود ودوست من بود من داکتر فیض، طاهر بدخشی، مولانا باعث، حفیظ دره(که منظورهمان حفیظ آهنگرپوراست- ن. این خامه)، مجید کلکان از فرخار به خانه آن در خنجان سالنگ بخاطر ساختن یک جهبه آمدیم دوا زده شب وروز در خانه آقامحمدخان پسرمرزابهرم خان سالنگی ماندیم . به اساس تندی ها ی روا نشاد طاهر بدخشی وروا نشاد مجید کلکانی سر انجام این مذاکرات به نتیجه نرسید».(3)
آقای سید موسی عثمان هستی که خودرا دوست ورفیق شخصی باعث معرفی میدارد، جای دیگری درمورد باعث چنین میگوید: « روزی سید یوسف عثمان به باعث گفت تمام اقوام وملیت های افغانستان برادرما است طبقه ی حاکم هرملیت دشمن ما است بدترین انسان آن است که در خدمت طبقه حاکم قراردارد. باعث لبخند زد وگفت: بلی همه ملت های طبقه پاین از بی عدالتی رنج می برند وطبقه حاکم هر ملیت ستم می کند، سد جفا شدن وقربانی دادن امتحان تاریخی فرزندان با شهامت یک ملت است.
آری مولانا بحر الدین باعث بدخشی که حرف از شهامت قربانی وامتحان تاریخی زده بود حرفهای آن تحریک آمیز نبود قربانی شهامت وامتحان تاریخی را درعمل به ملت خود نشان داد.»(4)
آنچکه برای این قلم پرسش برانگیزاست، عبارت ازاینست که چرا رهبران "محفل انتظار" با وجود درک اهمیت یک تشکیلات درخوروضعیت کمی وکیفی خویش وگذاشتن نامی که پاسخ گویی نیازمبرم آن روزگارومتناسب با جمعیت گستردۀ پیروآنان باشد، نتوانستند دریک کنفرانس علمی- سیاسی ازعهدۀ آن برآیند. نبود وقت مناسب وجو نامساعد هرگز بهانۀ منطقی این سهل انگاری بوده نمی تواند. وقتی مهمترین رهبران گروه ها توانستند 12 شب وروزرا برای یک طرح مشترک درچهارچوب جبهه ای که سرانجام ایجاد نگردید، بگذرانند. آیا پیروان یک گروه واحد ودارای دید گاه مشخص که بارها دورهم جمع گردیده ونشستهای مختلف ومهم را تدویرنمودند، جمع آمدن برای یک ساختاربزرگ وداشتن نام مناسب وزدودن بارمنفی اصطلاح خورد کننده ای بنام"ستم ملی" که سطنت وبلند گویان آنها بالای اینها گذاشته بودند؛ کاردشوارترازآن فداکاری ها وقهرمانیها بود؟
اولین باردرنیمۀ سال 1353 خورشیدی سندی دردسترس هواداران وپیروان "محفل انتظار" زیرنام " جبهۀ دمکراتیک توده ای" قرارگرفت که به آن مسئولین محفل انتظار شبه برنامه خطاب میکردند ومیگفتند این نام قبول شده نیست ویک طرح است. سال 53 با همین مدرک غیرقبول شده درکدام کنفرانس درحال سپری شدن بود. پائیز53 مولانا باعث، حفیظ آهنگرپورودولت محمد شفق مخفیانه وبدون سروصدا رهسپاردروازگردیدند. چون هرسه تن درحالت اختفا بسرمیبردند. هنوزچندروزازورود این سه تن چریک پرشور وناقرارنگذشته بود که تب ناقراری وتشویش سراپای مقامات اداری دروازرا فرا گرفته ومراتب نگرانی خویش را ازاحتمال وقوع کدام شورش محلی به مسئولین ولایت بدخشان وهمینطوربه کابل ابرازداشتند.
سرانجام این سه یارشوریده حال وجان برکف ترجیح دادند که منطقه را بقصد شهرترک بگویند. وقتی ازدروازوارد قلمروراغ گردیدند، حفیظ ودولت درمنطقه سردشت راغ باقی ماندند تا کارهای برنامه شده خویش را به انجام برسانند ومولانا دوباره مخفیانه به کابل برگشت. درماه حمل 1354 خورشیدی طی یک نشست اضطراری با شرکت رهبران محفل انتظاروشرکت مجید کلکانی روی طرح قیام مسلحانه دردروازتصمیم گیری مینمایند. اما مجید کلکانی بنابردلایل خاصی که داشته شرط اشتراک دراین قیام را اول مخفی شدن بدخشی را مطرح میکند. مجید استدلال میکند که به محض اقدام مسلحانه دردرواز، دولت بدخشی را زندانی خواهد نمود ودرصورت کشته شدن ما کسی که جنبش را رهبری کند وجود نخواهد داشت. اما بدخشی این شرط را نمی پذیرد وبه این طریق مجید نیزاز اشتراک درقیام دروازخود داری می نماید.
البته آنچه را که خدمت خوانند گان باید ابرازنمود اینست که درپیوند با آغازمبارزه مسلحانه دردروازهیچگونه مخالفتی ازجانب اشتراک کنند گان وجود نداشته است. فقط دلیلی که بعد ها باعث تخریب قیام ازجانب برخی افراد محفل گردید، مبتنی برمدت زمان آغاز آن قیام بوده است که درجلسه میعاد تعین شده بعد ازششماه تدارک بوده اما گروه قیام کننده به رهبری سیاسی مولا نا باعث وفرماندهی نظامی حفیظ آهنگرپوروهشت تن ازجان بازان دیگر:
غلام ربانی، نعمت الله اورخش، عین الدین بهادری خواهانی، جلال الدین عصمتی خواهانی، عبد الاول خواهانی، اعلا میرخواهانی، خیرالله خوا هانی وعبد الرووف طی کمترازسه ماه در20 جوزای سال 1354 آغازبه قیام نمودند که درروزدوم قیام دریک برخورد مسلحانه با نیروهای دولتی یکی ازاین ستاره گان راه آزادی بنام عین الدین بهادری به شهادت رسیده ودیگران ازدام محاصره نیروهای دولتی رهایی می یابند وسرانجام بعد از45 روزمقاومت در5 اسد به فاصله دوروزدورترازموقعیت محاصره توسط نیروهای سرکوب گردولتی، براساس تحریک یکی ازروحا نیون مرتجع وابسته به مراکزدیوبندی بنام مولوی جمیل که گویا قیام کنند گان یاغی وباغی وضد اول الامر هستند، دریک مجلس سازماندهی شدۀ مهمانی دردرۀ شنگان راغ با تبروچوبدست وتفنگهای دست داشته محلی دریک حمله غافلگیرکننده این فدائیان راه آزادی مردم را غافلگیرنموده وبدام اندا خته وبعداً تحویل نیروهای دولتی نمودند.
هرچند حفیظ آهنگرپوروجلال الدین عصمتی خواهانی ازاین دسیسه نجات یافته بطرف نقاط حاکم کوه های محل درحرکت بودند که به اثرفیرمرمی ازجانب یکی ازافراد مسلح متهاجم جلال الدین نقش زمین گردیده به شهادت میرسد وحفیظ ناگزیربه تسلیم میگردد. البته درمورد آغازقیام 1354 دروازدرنوشته های برخی دوستان ماه سرطان وماه اسد یاد آوری گردیده است، که هردو تاریخ درمورد قیام دروازعاری ازصحت میباشد.
شکست قیام مسلحانه درواز، دستگیری وزندانی گردیدن بدخشی، محمد بشیربغلانی، محمد اسحاق کاوه درشهرکابل، سبب آغازشکل گیری اختلاف درمیان هیئت رهبری، اعضا وهوادارن محفل انتظاردربیرون اززندان بگونۀ بازآن گردید. گرچه جای دیگری ظهور رگه های اختلاف را به نخستین طرح مولا نا درسال 1351 منسوب دانستیم، اما قیام دروازبه هرگونه نیات وگرایشهای پنهانی پایان بخشیده آنرا آهسته آهسته آشکارنمود. اولین کسی که طی یک تحلیل گستردۀ سیاسی ونظامی دریک رساله مفصل زیرنام" طوفان شمال" به دفاع ازقیام مسلحانه دروازپرداخت قربان محمد پساکوهی بود.
پساکوهی ضمن بررسی همه جانبه، قیام دروازرا به تحلیل گرفته، علی الرغم ضربۀ سنگین برپیکر سازمان وزندانی شدن رهبران طرازاول؛ آنرا ازنظرسیاسی ونظامی یک تجرۀ ارزشمند برای جلوگیری ازاشتباهات بعدی درنحوۀ مبارزه سیاسی ومسلحانه دانسته وبه دفاع پرداخته بود.
پساکوهی به نکات مهمی اشاره نموده، توضیح داده بود که چرا گروه مقاومت با وجود کمیت محدود خود که بیش ازنه نفرنبودند(چون عین الدین بهادری درروزدوم قیام به شهادت رسید)، درمناطقی که ازاهداف سیاسی وانسانی ما مردم محل آگاهی داشتند، باوجود تهاجم گستردۀ نیروهای سرکوبگررژیم که ازهیچگونه بیرحمی وفشارواستبداد برمردم محل دریغ نورزیده وده ها تن را بجرم همدستی با قیام کنند گان دستگیروزیرشکنجه قرارداده بودند، نتوانست کاری را ازپیش برده وموفق به دستگیری آنها شوند. اما برعکس درمنطقه ای که مردم شناخت دقیق ازهویت واهداف قیام کننده گان نداشتند، به سادگی فریب یک روحانی مرتجع را خورده، رفقای مارا بدام دشمن انداختند.
پساکوهی استدلال نموده بود که قیام یک پیروزی نظامی وسیاسی دربرابرنیروهای دولتی وشکست نظامی- سیاسی دربرابرمردمی بود که اهداف مارا درک نه نموده وازنظرسیاسی شناخت درست نداشتند.
اما مخالفین بعد ازشکست قیام بدون تحلیل وارزیابی وارایۀ دلایل مشخص ومستنددرپیوند با قیام مزبور، ازتکثیروپخش آن درمیان صفوف سازمان جلوگیری بعمل می آوردند. اگربا یک نگاه مختصرومقایسوی قیام دروازرا با قیام احمد شاه مسعود درماه سرطان 1354 به بررسی بگیریم قیام دروازبزرگترین موفقیت بود. قیام دروازحدود 45 روزتداوم یافت، اما قیام پنجشیرطی سه روزتوسط مردمی سرکوب گردید که درفردای بعدی به مدافعین سرسخت وپیروزمند راه مسعود مبدل گردیدند. یکی ازپیشبینی زنده یاد مجید دررابطه با قیام دروازهمین بود که پیش ازقیام رهبری درکابل باید مخفی گردد، که عدم پذیرش این شرط سبب خودداری مجید ازاشتراک درقیام مزبورگردید.
ازجانب دیگرفیصله گردیده بود که به محض آغازحرکت مسلحانه دردرواز، برای متلاشی ساختن افکاررژیم وجلوگیری ازتمرکزنیروهای دولتی دریک محل، باید حرکتهای مسلحانه درجاهای دیگری منجمله درمناطق شهربزرگ وچاه آب نیزآغازگردد. بزرگترین ابتکاررهبری درکابل پیش ازدستگیرشدن، دادن یک نامه ازطرف زنده یاد بدخشی در محضردولت محمد شفق بدست من بود. درنامه ضمن تعارفات وتمجید ازمولانا ویاران همسنگرش، تذکرگردیده بود که حرکت دروازمارا بطورهمه جانبه درمیان جریانات سیاسی مترقی، غیرمترقی ودستگاه دولتی معرفی نموده ومایۀ سرافرازی ما گردیده است. برای اینکه بیش ازاین مردم منطقه ازدست نیروهای رژیم سرکوبگرصدمه نبینند وخوشبینی آنها به بدبینی مبدل نگردد؛ کوشش کنید که خودرا ازمنطقه دورنموده به شهرها پناه آورده ومتفرق شوید.
البته من زمانیکه همراه محمد انورپسرکاکای وکیل عبد الله راغی که ازدوستان ما واکنون زنده وشاهد است، وارد منطقه راغ شدیم، هم نیروهای دولتی وهم گروه مسلح مولانا درمنطقه حوض شاه سرحد دروازوراغ بودند وما نتوانستیم که نامه را به کسی اعتماد نموده برای مولانا بفرستیم. چون درآن مقطع وشرایط اختناق جبهه هیچ کس برکسی دیگراعتماد نداشت. بخصوص که مردم محل شناخت قبلی هم ازما نداشتند. درحالیکه عقب نشینی مولانا ویارانش به منطقه شنگان برمبنای ارزیابی وهدفی بود که درنامه شهید بدخشی هم ذکرگردیده بود. یعنی گروه مقاومت نیزبه همین تصمیم منطقی برای رهایی مردم اززیرفشارمختنق نیروهای رژیم رسیده بودند، تا درمقطع دیگری حمایت بی دریغ مردم را باخود داشته باشند. اما درتاریخ این اشتباهات ناشی ازاعتماد وخوش باوری به آنانیکه هنوزتشخیص نداده اند، زیاد اتفاق افتاده است اما آنانیکه دچارچنین لغزش گردیده اند، این اشتباه را توانسته اند با بهای سنگین ترولی دست آورد بزرگترجبران نمایند.
کنفرانس 20 عقرب 1355 خورشیدی درولایت تخارکه بعدازکنفرانس مؤسیس محفل انتظارمهم ترین ودمکراتیک ترین کنفرانس بود، درمحورفیصله های آن سه اصل اساسی وجدی:
1- رهبری سازمان سیاسی- نظامی باید متشکل ازعناصر حرفوی وفاقد وظایف دولتی باشد؛
2- تشدید مبارزات سیاسی برای تربیت کادرهای سیاسی درمرکز؛
3- تربیت کادرهای نظامی برای تداوم مبارزه مسلحانه دراطراف؛ قرارداشت. این فیصله ها به اختلافات بیشترازپیش تشدید بخشید. همچنان دراین کنفرانس درغیاب رهبران زندانی محمد طاهربدخشی بحیث دبیرعمومی، باعث بحیث دبیراول، حفیظ آهنگرپور، دولت محمد شفق ومحمد بشیربغلانی بحیث اعضای دفتراجرائیه غیابی با اتفاق آرا تعین گردیده بودند.
قربان محمد پساکوهی که عضو دفتراجرائیه تعین گردیده بود تا تعین سرنوشت زندا نیان بحیث سرپرست کلی تعین گردیده بود. بعد ازکنفرانس تخارصف محافظه کاران مشخص ترگردیده وموضع گیریهای سیاسی آشکارا ترگردید.
درگرماگرم تشدید این مواضع دوگانه، پخش یک اعلامیۀ مشکوک واعلام به تعلیق گذاشتن عضویت سه تن ازکادرهای منتخب جدید درکنفرانس تخار(قربان محمد پساکوهی وانجنیر حسن حوض شاهی اعضای دفتراجرائیه ومحمد اسماعیل اکبرعضو علی البدل کمیته مرکزی) بمدتهای سه ماه، یکماه و20 روز، بازهم برپیچیدگی ووخامت اوضاع درون سازمانی بیشترازپیش افزود. با رهایی بدخشی، بغلانی وکاوه درماه حوت 1355 امید بیشتری برای هوا داران حفظ وحدت ورفع اختلافات بوجود آمد. هردو طرف مدعی با مراجعه به بدخشی طرف مقابل را به وحدت شکنی وایجاد اختلاف متهم نموده ازوی خواهان سهم جدی دراین راستا بودند. بدخشی درابتدای رهایی برای هواخواهان وپیروان خویش اعلام نمود که برای شش ماه درهیچگونه کارهای سیاسی دخا لت نمی کند. اما اصرارپیهم دوطرف مخالف برسهم گیری بدخشی سبب گردید که او وارد مبارزه جدی درجهت حل اختلافات ایجاد شده گردد.
نخستین اقدام بدخشی تدویریک کنفرانس انتصابی زیرعنوان" کنفرانس اقناعی" درماه سرطان 56 بود. بدین معنی که درصورت غلبه براختلافات وتامین وحدت فعال درون سازمانی، کنفرانس اقناعی منحل وفیصله های کنفرانس انتخابی تخاراحترام ورعایت گردد.
ازابتدای انتصاب یک عده درکنفرانس اقناعی که ازجانب بخش تندرو متهم به اپورتونیست بودند، هواداران کنفرانس تخاربا آن ترکیب مخالفت خویش را ابراز نمودند. تلاشهای بدخشی نیزکارسازواقع نگردید.
سرانجام مرگ نا بهنگام قربان محمد پساکوهی درنتیجه عملیات انحراف حجاب بینی وزرق پنسیلین دریک کلینیک شخصی واقع کوته سنگی دراوایل سنبله 1356 که مسئولیت معرفی وشناسایی دکتررا بشیربغلانی به عهده داشت، شک وتردید های عناصرحرفوی را برانگیخته ودرروزآماده سازی جنازه برای به خاک سپاری، انجنیر حسن ضمن ابرازغم واندوه وچشمهای پرازاشک خطاب به عناصرحرفوی گفته بود که امروزنوبت رفیق قربان بود وفردا نوبت هریکی ازما وشما، باید هوشیارباشیم وبه اپورتونیستها اعتماد نکنیم.
این صحبت انجنیرحسن شک وتردید های زیادی را برانگیخت(درحالیکه مرگ برای کسانی که دربرابرپنسیلین حساسیت دارند، بازرق آن حتمی است وجایی برای شک نمیتواند وجود داشته باشد. اگراحیاناً بغلانی این سؤ نیت را میداشت، داکترهرگزتعهدی دراین زمینه نداشته وهرگزآنهم درکلینیک شخصی خود این کاررا نمیکند). برعمق اختلافات بازهم افزوده شد. هفته بعد ازمرگ پساکوهی، مولا نا باعث که دریک مشوره قبلی به بهانه درمان به بیمارستان علی آباد آمده بود تا با زمینه سازی وهمکاری اعضای سازمان نجات داده شود، ضمن تدارک وآمادگی گروه نجات وتعین وقت معین، خلاف انتظارمولانا، بدخشی نامه ای را برای مولانا فرستاده بود که درآن نوشته شده بود که ما هیچگونه همکاری برای نجات شما کرده نمی توانیم، اگرمیتوانی خودت، بدون اینکه به محافظین صدمه وارد کنی، با استفاده ازتاریکی شب فرارکن درغیرآن منتظیرهمکاری ما مباشید. مولانا که ازهمکاری بیرونیها نا امید گردید، شب هنگام وقتیکه سربازان محافظ را خواب برده بود، دست به فرارزد، اما بیماری شدید روماتیزم وداشتن فتق کمر، مانع دوش وسرعت عمل مولانا گردیده، وقتی سربازان محافظ بیدارمیشوند می بینند که مولانا دربسترخود نیست، داد وفریاد کنان درعلی آباد بطرف سرک عمومی دردوش میشوند وسرانجام مولانارا درپیش مناردروازۀ دانشگاه کابل به همکاری سربازان دیگرامنیتی دانشگاه دستگیروشبا شب به دهمزنگ انتقال میدهند.
مآ لا این انگیزه های پیهم چاشنی موثیری گردید درجهت انشعاب قطعی وبی برگشت. بلی در15 سنبله 1356 محفل انتظاربدو گروه جدا گانه ای منشعب گردید. اما بازهم نیروهای وحدت طلب دست بکاربودند تا بتوانند براین مشکل فایق آیند، که آخرین تلاش دراین راستا توسط انجنیرمجید سکندری، شهید شرف الدین وشهید پیرمحمد دانشجویان دانشگاه کابل وبنده درکارته پروان درمحضراسماعیل اکبرمسئول جناح انشعابی صورت گرفت.
دراین نشست اسماعیل اکبرنوشته ای را درچندین ماده خدمت آقای سکندری ارایه نمود که آقای سکندری نیزبه محتوای آن طرح باورداشت وازآقای اکبرخواست که ازاین موادات انشا نموده درمحضربدخشی ومسئولین دیگربه دفاع بپردازد که اکبرنیزرضایت داشت. اما سرانجام طوری که آقای سکندری درجریان است، این تلاشها هم به ثمرنرسید وجدایی برای دایم باقی ماند.
وبه اینگونه گروه های انشعابی هرکدام درفاصله های مختلف برای خویش نامهای را گذاشتند که تا امروزبرای بسیاری ازمردم وجامعه روشنفکری آشنا هستند. بخشی طی یک اعلامیه در24 جوزای 1357 که رهبری آنرا اسماعیل اکبردربیرون اززندان به عهده داشت، بنام سازمان فدائیان زحمتکشان افغانستان(سفزا) مسمی گردید که این بخش رهبری معنوی وحقیقی خویش مولانا باعث را میدانست که درزندان دهمزنگ بسرمیبرد. وگروه دیگری که خودرا پیرو محمد طاهربدخشی میدانست درشروع دهۀ شصت وبعد ازشهادت بدخشی دریک کنفرانس درشهرکابل بنام سازمان انقلابی زحمت کشان افغانستان(سازا) با دبیری عمومی آقای محبوب الله کوشانی مسمی گردید.
اینکه دریاد نامه های ده سالگی وبیست سالگی شهید بدخشی سابقه این نام را به سال 1347 میرسانند، هرگزصحت ندارد. دلیل موجه ای که برای رد این ادعا وجود دارد دوبرخورد زنده با شخص خودم میباشد:
یکی اینکه درزمستان 1355 خورشیدی بعدازیک گفتگو با خلیل ابوناموس نمایندۀ جبهه خلق برای آزادی فلسطین درپیشروی دانشکدۀ حقوق وعلوم سیاسی دانشگاه کابل وتوضیح دید گاه سیاسی ما پیرامون مسایل ملی وبین المللی ، نامبرده ازمن پرسید نام این سازمان چیست؟ چون اهدافش برای من قابل قبول است. ازاینکه درآن زمان نام" محفل انتظار" را سزاوارحالت کمی وکیفی خود نمی دانستیم، ازبردن این نام اباء ورزیده برای خلیل گفتم این گروه نام ندارد. اوشگفت زده پرسید چگونه یک گروهی با این خصوصیت وتوانمندی نام ندارد. اوفکرمیکرد که شاید من اصول مخفی کاری را رعایت نموده ازگفتن نام خودداری میکنم وبیشترتوضیح نخواست وپرسید میشود با یکی ازرهبران آن مرا معرفی کنی؟ من وقت خواستم.
روزبعدی این جریان را با انجنیرحسن عضودفتراجرائیه محفل انتظاردرمیان گذاشتم. اوگفت: بگو ما جبهه هستیم ومن نپذیرفتم. تا اینکه دراوایل سال 1356 اورا با بدخشی معرفی نمودیم که دراین متن توضیح شده است. دوم درشام 16 دلو 1358 خورشیدی بعد ازرهایی اززندان پلچرخی با هیئت رهبری جناحی که بعداً به سازمان انقلابی زحمتکشان افغانستان (سازا) مسمی گردید، با آقایون محمد رفیع خوست فرنگی، شهید استاد فلک، محبوب الله کوشانی وظهورالله ظهوری، به نمایندگی از"سفزا" مذاکرات رسمی را آغازنمودیم که تا شش صبح روز17 هم دوام نمود. دراین نشست من وشهید عبدالحکیم اشکمشی نماینده گی بخش خویش را به عهده داشتیم.
وقتی محفل رسماً به صحبت آغازنمود. براساس اصول پذیرفته شدۀ مذاکره من گفتم که ما به نماینده گی ازسفزا میخواهیم با شما صحبت کنیم. شما نیزدرجۀ مسئولیت ونام گروهی را که ازآن نمایندگی میکنید، برای ما معرفی کنید. آقای کوشانی که اکنون زنده است، گفت ما هیئت رهبری سازمان هستیم ورفیع جان اکنون سرپرست سازمان است. من پرسیدم کدام سازمان؟ باید نام بگیرید که درج اسناد جلسه گردد. آقای کوشانی گفت: همان سازمانی که شما ازآن جدا شدید، سازمان شهید بدخشی.
چون من نیت سازندگی داشتم واین روند مذاکره را با آنها درزندان آغازنموده بودم، اصراربرنبود نامی نکردم. رفیع جان ازمن دلیل اختلافات وجدایی پیشین را پرسید. چون آنها ازتوضیح دلایل جدایی خودداری می ورزیدند وآنرا بیشترشخصی وبخصوص دست اسماعیل اکبررا دراین مسئله دخیل میدانستند. مثلی که تا هنوزباوجود دلیل برجسته وآشکار، اختلاف با حزب دمکراتیک خلق را بلند پروازیهای امین بررسی نموده اند. من با قاطعیت این مسئله را رد نموده به توضیح دلایل منطقی ای که منجربه جدایی شد، هم ازنظرآیدیولوژیک وهم ازنظرسیاسی پرداختم.
آقای کوشانی خواست توجیه کند که هرگروه دردورۀ جوانی این کمبودیها را دارد. اما آقای رفیع رشتۀ کلام را گرفته گفت: "اگرواقعاً میخواهیم بسوی وحدت برویم، باید این دلایلی را که داکترصاحب جمال بیان داشتند، بپذیریم". واستاد فلک نیزعین حرفهای رفیع را تکرارنمود. بعد کوشانی گفت: "بسیارخوب، شما که قبول دارید من هم می پذیرم. پس گپهای ما حل است".
کوشانی دوباره پیشنهاد نمود که: "پس بیائید یک اعلامیه بنویسیم وهردوبخش را انحلال اعلان کنیم". من درجواب کوشانی گفتم ما درحالات مختلف ازنظرسیاسی- نظامی قرارداریم. برخی دوستان ما همین اکنون درجبهات نظامی هم با دولت درگیرند وهم با مجاهدین. وشما فعلاً این مشکل مارا ندارید واکنون درحالت عفوعمومی بسرمیبرید. دراین مقطع وبدون داشتن سازمان واحد با نام مشخص، برای رفقای ما درجبهه مشکل ایجاد مینماید. نظرمن اینست که یک کمیسیون ازهردو طرف ایجاد شود، این کمیسیون روی تسوید یک طرح برنامۀ واحد طی یک زمان معین کارکند وپابپای کارکمیسیون تدارک یک کنفرانس واحد ازهردوبخش گرفته شود وتا کنفرانس واحد برسرطرح واحد، برای اعضا وهواداران هردویخش نیزاین تصمیم ابلاغ گردد. درختم کنفرانس واحد وایجاد سازمان واحد، دو اعلامیه نشرشود. یکی اعلامیۀ ایجاد سازمان واحد ودیگری اعلامیه مبنی برانحلال هردوبخش.
اعضای مجلس مشترکاً پیشنهادات مرا پذیرفتند. آقای کوشانی گفت: "من یک پیشنهاد دیگرهم دارم وآن اینست که ازفردا هردو طرف درجهت تأ مین فضای دوستی ورفاقت مجدد کارنمایند". ماهم پذیرفتیم وبعد ازصرف صبحانه هرکس پی کارخویش برآمد. من ساعت چهارعصرهمان روز17 دلو بنابرفیصله پیشین بخش سفزا بادرنظرداشت اهمیت کارسیاسی درهرات، رهسپارآن دیارشدم. درجلسۀ دوم گروه مذاکره کننده آقایون محمد ولی شرزه ومعلم معراج ازجانب سفزا درنبود من تعین گردیده بودند. بازهنگام معرفی سمتها ونام گروه های خود، جانب کوشانی همان حرف پیشین را که بمن گفته بودند، تکرارنمودند. یعنی ما نماینده سازمان هستیم. پرسیدند کدام سازمان؟ گفتند همان سازمانی که شما ازآن جداشدید. شرزه گفته بود که: "همان گروه اپورتونیست؟" بعد کوشانی هم درجواب او به عکس العمل پرداخته گفته بود: "پس ما شمارا هم بحیث سفزا نی بلکه یک گروه فرکسیون میشناسیم". وتا امروزهرگزنشست با مسئولیت دیگری ازهردو بخش نه تنها صورت نگرفت که به دشمنیهای خونین نیزدربعضی موارد منجرگردید.
هدف من ازاین توضیح ضمنی این بود که نام سازا با دوران انتخاب کوشانی بحیث دبیراول گره خورده است وهیچ پیوندی با دوران شهید بدخشی ندارد. باعث وبدخشی درانشعاب ودو دستگی هیچ نقشی نداشتند، اما گروه های منشعب وجدا ازهم بیعت خویش را به این دوشخصیت کلیدی اعلام داشته وآنها نیزتا زمانی که زنده بودند رهبری معنوی این دو بخش را بعهده داشته ودورازهم به مبارزات خویش تداوم بخشیدند. ومولانا بحرالدین باعث بعد ازاینکه تلاشهای وحدت طلبانۀ دوطرف مصلح به نتیجه مثبت نانجامید درماه عقرب 1356 طی نوشته ای زیرسرخط "علیه سکتاریسم" مواضع خویش را به نفع جناحی اعلام نمود که بعداً بنام "سفزا" هویت گرفت.
حفیظ آهنگرپورنیزکه درابتدا درزندان با مولانا موضع واحد ومشترکی داشتند، درعین حفظ روابط صمیمانه درزندان با مولانا وعدم تبارزتمایلات خصوصی خویش که مولانا این موضوع را احساس نموده وبرای من درزندان تذکرداده بود، گروه پیرو خویش را که عمد تاً ازوابستگان واقارب نزدیک ووطنداران دره پنجشیربودند، درمدارخویش نگهداشته درجهت نزدیکی وهمسویی با مجید کلکانی رهنمایی می نمود.
کودتای خونین ثور57 همه گروه های انقلابی راغافلگیرنموده ودریک آشفتگی قرارداد. وقتی نیات دشمنا نۀ حزب دمکراتیک خلق برای مولانا مشخص گردید وباگذشت سه ونیم ماه حزب حاکم سکوت اختیارنموده وآزادی آنان را مشروط به شناسایی حزب دمکراتیک وکود تای ثوربطوررسمی وکتبی ازجانب باعث ویارانش گذاشته بود که باعث هرگزبه این خواسته تن درنداد. ازجانب دیگرتب وتلاش اسماعیل اکبردرجهت راه اندازی یک حرکت ناسنجیده وعجولانه مسلحانه بدون درجریان گذاشتن مولانا وپخش اعلامیه ای که درآن ازحرکت دروازبه رهبری باعث ذکرگردیده وخودرا ادامه دهنده آن راه معرفی نمودند؛ سبب گردید که نیروهای وفاداربه خط مولا نا باعث، ضمن مخالفت شدید با حرکت تدارک شده توسط اکبر، درپی نجات رهبرخویش برآمدند. باعث به بهانه بیماری ودرمان، خودرا در بیمارستان عصبی علی آباد بستری نمود.
من درتفاهم با فیض الله جلال که جلسه تدارک قیام دربدخشان را تحریم نموده وبه کابل آمده بود، موضوع را با شهید داکترشاه محمود زرتشت کندزی یکی ازرهبران نخبه، شایسته ومتعهد آن روزگار درمیان گذاشته وخواهان کمکهای لازم درزمینه رهایی مولانا شدیم. دکترشاه محمود به ما مشوره داد تا با عزیزالرحمن سیاه پوش یکی ازنخبه گان ورهبران سیاسی شناخته شده جنبش روشنفکری کشوردرتماس گردیده ازوی کمک بخواهیم.
سیاه پوش این جوان مرد عیارخراسان زمین به خواست ما لیبک گفته نه تنها درتهیه دو عراده موتربا ما همکاری صمیمانه کرد که خودش شخصاً وبا عشق وعلاقۀ وصف ناشدنی درگروه نجات مولانا باعث اشتراک نمود ونقش فعالی را بدوش گرفت.
سیاه پوش نه تنها درتدارک وسایل نقلیه نقش تعین کننده داشت بلکه تدارک منزل اقامت ومخفیگاه مولانارا نیزمتقبل گردید وما درآستانۀ پاسداشت ازسی سالگی شهادت زنده یاد مولانا نیزمجدداً خویشتن را مدیون فدا کاریهای بی دریغ آن عیارجوانمرد میدانیم.
رهبری عملیه نجات را کسی به عهده داشت که درحین نگارش این خامه نتوانستم ازایشان درجهت افشای نامش مشوره بخواهم. بهرحال چهارنفردردوتیم شرکت نمود. یکی گروه نجات ازبیمارستان که به شمول سیاه پوش سه نفربودند ودیگری مسئول انتقال بعد ازنجات وتحویل گیری ازآخیرگردش سرک خوابگاه دانشگاه بسوی سیلوی مرکزوانتقال آن بجای تعین شده درشیوه کی خورد کابل بود. یک روزپیش ازنجات مولانا من مکلفیت داشتم تا پیام گروه نجات را به مولانا وپیام نهایی مولانارا به آنها برسانم. وقتی روزدوشنبه تاریخ 23 اسد موضوع را به مولانا درمیان گذاشتم وزمان را که ازطرف گروه نجات ساعت یک بعد ازچاشت روزسه شنبه تاریخ 24 تعین گردیده بود، مولانا باعث زما ن تعین شده را رد نموده، گفت ساعت شش وپانزده شام که همه سرگرم آمادگی برای افطاراند، بهترین زمان عمل است.
پیام مولانا را به گروه نجات رسانیدم وایشان نیزموافقت نمودند وبه این ترتیب گروه ویژه نجات رأ س ساعت تعین شده روزسه شنبه تاریخ 24 اسد سال 1357 اقدام نموده وبدون آسیب جدی به کسی، رهبرجاویدان یاد خویش را ازاسارت دشمن موفقانه نجات بخشیده به جای تعین شده به سلامت انتقال دادند. من درخانۀ خلیل ابوناموس نماینده "جبهه خلق برای آزادی فلسطین" وهم صنفم دردانشکده طب کابل که درکارته چهارزندگی می نمود وازموضوع بنابرمشوره های چریکی که نیازداشتیم، آگاهی داشت، منتظیرنتائیج عمل گروه ویژۀ نجات بودم. با دنیایی از نگرانی لحظه شماری میکردم که نا گهان زنگ تلفن خلیل ابوناموس بصدا درآمد، او گوشی را برداشت وبعد ازشنیدن صدای نا آشنای طرف گوشی را بمن داد. صدای استاد فیض الله جلال بود وگفت: "جشن تولدت مبارک!".این رمزی بود میان من وجلال.
من درآن حالت نمیدانم که چگونه وضعی داشتم. به خلیل تبریک گفتم اومرا درآغوش گرفت ودرهوا چرخ میداد، گویی اینکه رهبرخودش اززندان وازکام مرگ نجات یافته بود. من نمیدانستم که چه کارکنم، میخواستم ازخانه او بیرون شوم که دست مرا گرفت ودراطاقی تنها گذاشت وچند نوارعربی وازجمله آن سرود زیبای "فلسطین" را که گویای غم جانکاه وسرنوشت رقبارخلق فلسطین است، درتیپ ریکاردر گذاشت وگفت بشنو وآرام اینجا بمان. تو حق بیرون شدن ازخانه نداری وفردا اول من باید بیرون شوم ووضعیت چهارسوی کارته چهاررا ارزیابی کنم وآنوقت خواهم گفت که برو یا بمان.
من اطاعت کردم، چون میدانستم که او چریک آزموده وکهنه کاری است. او با ما وسازمان ما رابطۀ خیلی نزدیک وخود مانی داشت. وقتی اورا دراوایل سال 1356 غیابی به بدخشی معرفی نمودم، بدخشی گفت چقدربالایش اعتماد داری؟ درجواب بدخشی گفتم به اندازه خودم. ولی شهید بدخشی برای حفظ احتیاط لازم گفت قبل ازاینکه مستقیم مرا ببیند، اول اورا با رفیع خوست فرنگی معرفی کنید، بعد ازیک صحبت با رفیع ونتیجه گیری رفیع مشوره میکنیم که چه باید بکنیم. من زمینه دیدارخلیل ابوناموس را با رفیع دررستورانت خیبرفراهم نمودم ورفیع ازصحبتی که با خلیل ابوناموس داشت خیلی راضی بود وبه بدخشی اطمنان داده بود که دریافت ما مثبت است ویکی ازآدمهای مهم جبهه است.
بدخشی خلیل ابوناموس را دیدارنمود ونتیجه این دیدارآن شد که به درخواست ابو ناموس نماینده با صلاحیت جبهه خلق برای آزادی فلسطین به دیداربدخشی به کابل آمده وبعد ازدیدارهای کاری اولین تبادله نامه بین بدخشی وجورج حبش رهبرجبهه خلق برای آزادی فلسطین صورت گرفته واین نخستین تا مین روابط دیپلوماتیک وپیوند بین المللی محفل انتظاربا یک سازمان سیاسی مستقل خارجی بود. با نجات مولانا اززندان، خلیل ابوناموس این رابطه را دوباره بین جبهه خلق ومولانا باعث برقرارنمود. چون پیش ازخروج ونجات مولانا اززندان، ابوناموس دو اثریکی بنام" اصول سیاسی وتشکیلاتی جبهه خلق برای آزادی فلسطین" ودیگری " نکات ده گانه درباره آزادی زنها " اثرلیلا خالد زن قهرمان فلسطینی را بوسیله من غرض ترجمه بزبان فارسی برای مولانا فرستاده بود. وقتی ابتدا ترجمه اصول سیاسی وتشکیلاتی جبهه را که برای ابوناموس تحویل دادم بعد ازخوانش آن سخت گرویده مولانا بود که چقدرزیبا ترجمه شده است. ازشهامت ودانش وکارنامه های مولانا نیزمعلومات دقیق داشت. خلیل ابوناموس درزمان دکترنجیب الله بحیث نایب سفیرفلسطین درکابل ایفای وظیفه می نمود. او پیش ازانشعاب وجدایی درمحفل انتظار برای دوگروپ ازدوستان ما درس چریکی وفن مبارزه با پولیس را آموزش میداد.
مولانا باعث بعد ازنجات اززندان، درتماس نزدیک با نماینده گان سه گروه دیگر، روی طرح جبهه متحد ملی کارمیکرد. تازمانیکه من اورا بقصد سفرکندزوانجام یک ماموریت سپرده شده درپانزدهم عقرب 1357 خورشیدی ترک نه نموده بودم، دست نویس طرح جبهه تکمیل گردیده وبا خط زیبای زنده یاد عبد الفتاح پنجشیری معروف به شریف پاک نویس گردیده بود. این آخرین دیدارمن با رهبرخردمند وآزاده ام بود. من درولایت کندزبتاریخ بیستم عقرب 57 دستگیرگردیدم بعدازشکنجه های وحشیانه ای که هنوزجای سوختگی های سیگاروندبه های وسیع با قی مانده اززخم های فراوان ناشی ازضربه چوب وکابل درسراسربدنم همراه با یک مهره شکسته کمرگواه آشکارآن روزهای تلخ وفراموش ناشدنی است؛ درشب نهم دلوساعت دوی بعد ازنیمه شب درهمان شبی که باعث قهرمان وبی بدیل را درسرک پروژۀ حصۀ اول خیرخانه ازمنزل دکترتاج الدین وشهید حسین خواجه غاری دوباره ردیابی نموده وبه اسارت لاشخواران تاریخ درآوردند، به سواری یک عراده ماشین 302 به تعداد 26 نفرازگروه های مختلف به زندان مرکزی پلچرخی منتقیل گردیدیم که درجمع ما زنده یاد عبدالحکیم اشکمشی همسفرخودم وزنده یاد انجنیر سرورکندزی عضورهبری سازمان آزادی بخش مردم افغانستان(ساما)، آقای محمد الله ناقد وزیرکابینه استاد ربانی، استاد متین غوربندی استاد دارالمعلیمین کندزوکادررهبری حزب اسلامی حکمتیار وفضل الکریم ندیب عضورهبری سازمان پیکاروبعداً معاون عبدالحکیم توانا در"حزب عدالت دهقانان" ویاران دیگری نیزبودند که یاد شان گرامی باد!
مولانا باعث این فرزانه بزرگ ونماد قلۀ تسخیرناپذیرآزادی که درشام نهم دلو1357 خورشیدی به اسارت دشمنان بیگانه پرست وضد ملی درآمد، درشب یازدهم دلوسال مذکورهمراه با پیروان وهمراهان اسیرگردیده اش عبد الفتاح پنجشیری، قمرالدین شهربزرگی وحسین خواجه غاری براساس حکایت واعتراف اسد الله سروری رئیس جلادان آن روزگار خونین هنگام سفیربودن شان با آقای نورالله تالقانی درکشورمنگولیا، تیرباران گردیده وبه ابدیت پیوستند. سروری با این حکایت که ننگ وندامت وجدانی را درخود نهفته دارد، چنین لب به سخن میگشاید:
«من اسم وشهرت دانش مولانا باعث را غیرمستقیم اززبان رفقای حزبی شنیده بودم اما تا شب نهم دلوهرگزاورا ازنزدیک ندیده بودم. وقتی باعث دستگیر گردید ورهبری درجریان قرارگرفت، آنها دستگیری باعث را یک پیروزی بزرگ میدانستند. من شب تا ناوقت به حرفهای او پیرامون وضعیت داخلی کشور، یکه تازیهای حزب وتشدید وخامت اوضاع ونقش کشورهای منطقه ومداخله نظامی شوروی درآینده، که جریحه دارشدن افکارمذهبی وخطرحاکمیت بنیاد گرایی را درپی خواهد داشت؛ گوش میکردم. هرچند این گفته ها درآن زمان برای من غیرقابل باورکردنی وافسانه ای بیش نبود. برای من چیزیکه قابل شنیدنی بود، طرز صحبتها ومسایل جدیدی بود که حقیقتاً برای من تازگی داشت وهرگزازدیگران نشنیده بودم. اوبسیارجدی وتند صحبت میکرد. اوهرگزازبیان اندیشه هایش ترس وبا ک نداشت وبدون نگرانی صحبت میکرد. فکرمیکردی که ما نزد اومتهم وزندانی هستیم(که درواقعیت امرچنین بود- ن.این خامه). ومیگفت میدانم که حزب شما وروسها هرگزمن ورفقایم را که مخالف هرگونه وابستگی خارجی هستیم، نمی بخشند. اما شما باید این گفته های مرا درخاطرتان حفظ کنید وبدانید که با این برخورد دشمنانه ای که نسبت به مردم وفرزندان واقعی آنها دارید، عواقب درد ناکی را درقبال خواهید داشت وروزی خواهید پذیرفت که ما برحق هستیم.
صحبتهای باعث درمن سخت تاثیرگذاشت. من نزد امین رفتم وازوی خواهش کردم که یکبارباعث را ببینید، کشتن او یک ضایعه است، زندانی باشد، اما اعدام او یک ضایعه است. امین گفت به شما آنچکه حزب هدایت داده است آنرا انجام بدهید وازاین برخورد عاطفی بگذرید. دشمن دشمن است وباعث هرگزسرآشتی با ما نخواهد داشت. او دردوران پیش ازفرارش که درزندان بود حاکمیت ما را نه تنها تا ئید نکرد بلکه فرارکرد ورفقایش را به قیام دربرابرما واداشت. روزدیگرنزد امین رفتم واصرارکردم که چه فرق میکند برای چند دقیقه اورا ببینید وبه نظراتش گوش بدهید. امین گفت من باعث را خوب میشناسم، او همانطوریکه تورا تحت تاثیرگرفته وسحرنموده ودریک حالت عاطفی قرارداده ممکن است عاطفه مرا هم برانگیزد. اوآدم خطرناک است وهرچه زودترباید از بین برده شود. وقتی فهمیدم که آنها باعث را نمی بخشند وبراعدام هرچه عاجلش تا کید دارند، من به گروپ عملیات ورفقای دیگرپیام امین را ابلاغ کردم اما خودم هرگزجرئت اشتراک درصحنه تیرباران باعث ورفقایش را نداشتم. با وجودی که میخواستم درلحظات مرگ جرئت وحالت روانی اورا ببینم. چون انسان بسیاردلیرونترسی بود. اما نتوانستم شرکت کنم واززبان رفقایی که شرکت کرده بودند شنیدم که جسارت او درمیدان تیرباران بیشترازحالتی بوده که دراطاق زندان بود وهنوزنمیدانست که حزب با او چه خواهد کرد. وقتی رفقای باعث برای نجات جان اوسفیرامریکارا به گروگان گرفتند، دولت ورهبری حزب سخت زیرفشارامریکا بود. امریکا هرلحظه تأکید مینمود که فشاروارد نکنید، هرچه که گروگانگیران میخواهند ما انجام میدهیم. اما ازاینکه خواست مهم واساسی آنها رهایی مولانا بود، ما چاره ای جزسرکوب آنها نداشتیم. ولی اگرباعث زنده میبود حزب حتماً اورا دربدل سفیررها مینمود. وبعد ازهمین حادثه بود که دولت امریکا رابطه خودرا با دولت ما قطع کرد».(5)
این داستانی است که سروری به نورالله تالقانی درمنگولیا حکایت کرده بود. اینکه دراین حکایت چقدرراستی وصداقت نهفته است، برمیگردد به سروری. ومن این نقل بالنقل را اززبان تالقانی میگویم که درماه جنوری 2000 برایم دریکی ازهتلهای مشهد واقع خیابان امام رضا صحبت نموده بود.
آقای اکا دیمیسین دستگیرپنجشیری یکی ازرهبران ارشد حزب دمکراتیک خلق که باباعث طی سالهای زندان وبیرون اززندان شناخت داشت، درکتاب خویش" ظهوروزوال حزب دمکراتیک خلق افغانستان" چنین تذکرداده است:
« نیروهای امنیتی اورا(منظورباعث است) ازخانۀ دوستانش درخیرخانه گرفتار وبدون محاکمه وحکم محاکم با او به اصطلاح آنروزگاربرخورد "انقلابی! " کردند این برخورد غیر قانونی میرغضبان حفیظ الله امین همرزمان مولانا باعث را تلافی جوتر وخشمگین ترساخت واقدام به عمل متهورانه تردیگری کردند و" دابس" سفیرکهنکارایالات امریکا را به گروگان گرفتند ولی عملیا ت آنان توسط نیروهای واکنش سریع حفیظ ا لله امین ناکام شد سفیر کبیروگروگان گیران یکجا باهمرزمان مولانا باعث کشته شدند واز همان آخرین روزهای 1357 خورشیدی مناسبات دیپلوماتیک افغانستان وامریکا درعمل گسسته شد وکشورما شوربختانه به یکی از بسترهای داغ وگرهگاه تضادهای حاد منطقه وقربانگاه ملیونها کودک زن و مرد بیگنا ه ومهاجران اجباری مبدل گردید»(6)
بلی، این حقیقت تاریخی است که مردان بزرگ وآزاده شهادت شان هم برای نظامها مشکل آفرین ودرنهایت دگرگون کننده است. درواقعیت امراین بهای خون مولانا وده ها انقلابی بزرگ دیگرکشورمان بود، که دامن حزب خلق را تا فردای فروپاشی ونابودی رها نه نمود. همانگونه که خون شهید مسعود به قیمت نابودی یک نظام متفرعن ووابسته به اجانب گردید.
درهمینجا بجا میدانم تا هویت آن سربداران فدایی را که بی باکانه جانشان را وقف نجات جان رهبرشان(که قبلاً توسط جلا دان به شهادت رسیده بود) نمودند، برای رفع سؤ تفا همات وبررسیهای نادرستی که درزمینه صورت گرفته است، درروزیاد بود سی سالگی شهادت جانگدازرهبرفدائیان وسربداران کشوراعلام نمایم تا درآینده چنین بی مهری درحق آنان صورت نگیرد. چون درکتاب"ازشاه شجاع تا ببرک کارمل" اثرآقای دکترنصر حق شناس که سخت درحق این ستارگان سرخ خط شهادت، حق ناشناسی را بکار برده واثرپژوهشی خویش را ازدرون تهی نموده وجفای بزرگی را درحق پژوهش رواداشته اند؛ آن فرزندان سرزمین خون وشهادت را مردگان پیشین سردخانۀ بیمارستان چهارصد بسترودسیسۀ کی. جی. بی معرفی داشته اند. برخی کسان دیگرهم، بگونه دیگری آنرا غیرواقعی ویک عمل دسیسه گرانه برای توجیه شهادت مولانای بزرگ ارزیابی نموده اند که همۀ این نگرشها ازواقعیت تهی میباشند.
سربداران سرزمین خورشید ومیراث داران بابکها اینها بودند:
1- شریف نایل شاعرجوان وازجرم بدخشان؛ 2- قادرشهربزرگی بدخشانی؛ و3- عبدالله شهربزرگی بدخشانی.
نفرچهارم یکی ازخدمه های هتل کابل بوده که دولت بعد ازشهادت آن مظلوم درهنگام یورش نیروهای سرکوبگر دولتی آنرا درجملۀ چریکها محسوب نموده بود. این سه تن جان باختگان راه مولانا، کسا نی بودند که بعد ازسرکوب بخش وسیع قیام کنند گان 26 اسد ولایت بدخشان وتخارازسرکوب نیروهای سرکوبگرخلقی جان به سلامت برده، درشهر کابل هنگامی که مولانا درنهم دلو 1357 خورشیدی اسیرچنگال خون آشامان خلقی گردیده بود، برای نجات جان رهبرشان به این تهوروصف ناشدنی دست یازیدند. اما دریغ که رهبرشان در11 هم دلوبه شهادت رسیده بود ودولت راه دیگری جزسرکوب گروگان گیران وسفیرکبیرایالات متحدۀ امریکا نمی دید.
آقای پنجشیری درجای دیگری پیرامون غرورتسخیرناپذیر وهمت بلند باعث اینگونه شهادت میدهد:
" پس ازختم سخنرانی ودرچنین فضای پراز جوش وخروش طرح رهایی گروه مولانا باعث وحفیظ آهنگرپورا نمودم حفیظ الله امین به رهایی آنان موافقه کرد. بیدرنگ به روانشاد مولانا باعث وخفیظ آهنگر پور پیغام فرستادم که کالای خودرا جمع کنند وداخل صفوف زندانیان از بند رسته شوند ولی این انقلا بیون با بلند پروازی، انتظار وتوقع برحق اما بسیار خوشبینانه حاضر نشدند که با زندانیان جنایی یکجا آزاد شوند. منطق آنان این بود که اگر قیام مسلحانۀ شما علیه دولت سردارمحمد داوود مشروعیت دارد مقاومت مسلحانۀ ما نیز مشروعیت داشته است وباید ضمن فرمان جداگانه رییس شورای انقلابی آزاد شویم.
مولانا باعث که مرد جزمی واراده گرابود با وصف تقاضاهای مکررم ازموضع خود عقب نشینی نکرد. حفیظ پنجشیری که ضربات آهنگرانه را از پدر ونیا کان آهنگروکاوه های اساطیری خراسا نزمین به میراث برده بود گفت که گرچی سخنان شما دلسوزانه وعاقبت اندیشانه است بازهم وحدت خودرا خدشه دار نه میکنیم "مرگ بایارا ن جشن است" وتلاش کنید که با عزت وافتخار مارا اززندان سلاطین بیرون نمایند ..."(7)
آنچکه درست بودن حرفهای جلاد سروری را ازشجاعت وتسخیرناپذیری روح آزاده وسرکش مولانا باعث قوت بیشترمیبخشد که اودرزیرحلقۀ داردشمنان هم به مرگ نیندیشیده وبا کمال خونسردی، ازارزشهای آزادی، دمکراسی، انسانیت، عدالت اجتماعی وبرابری ملی خردمندانه مدافعه مینمود، زندگی اوبطوراعم وسخنان مسجل وتاریخ شدۀ مخالفین سرسخت دیروزی او بگونۀ خاص است. آقای پنجشیری شاهد زنده ای که نتیجۀ گفتگو های خویش را با آن سردارآزادگان درکتاب "ظهوروزوال حزب دمکراتیک خلق افغانستان" تسجیل نموده است، بهترین گواه مدعای ما درمورد تعهد ورسالت باعث با آرمان والای انسانی اوست. اگرازمنظرسیاست بازی به این فرصت طلایی که دشمنانش به او عنایت کرده بودند بنگریم، شاید این نا آینده نگری ودرک سطحی مولانا را ازدشمنانش نشان بدهد که چرا مردی که بعد ازشکنجه های طولانی طاقت فرسا وزندگی درجهنم دهمزنگ خبرآزادی را اززبان دشمنان خود می شنود، با عجله سرازپای نشناخته راه بیرون درپیش نمی گیرد؟ چه خبری خوشتراز آزادی برای یک زندانی میتواند باشد؟ آیا همانگونه که آقای پنجشیری تذکردادند که "مرد جزمی واراده گرا بود" تأ یید کنندۀ آن حالت نیست که زندانی را بگوئید که اززندان برآئید ولی بازهم درپی صدور فرمانی باشد که قیامش را مشروعیت ببخشد؟
اما اگرازمنظرسیاست واقعی که همانا صداقت، تعهد، رسالتمندی، ارزیابی ارزشهای والای انسانی درچهارچوب نظام درخورشأ نی ازممتازترین زندگی انسانی است، بحکم بالا بنگریم؛ درمی یابیم که باعث نه تنها جزمی نبود، بلکه با خرد ذاتی ای که او به زندگی، انسان وآرمانهای مقدسش می نگریست؛ زندگی درزمان، زندگی درتاریخ وزندگی درابدیت است. او گالیله بود، ازتبارحلاج، روح ابن سینا بود که درسهروردی وحلقه داربارورشد ودرجسم خودش به تجربه نشست. او میدانست که ایستادن دربرابردیوجهل قشریت متعصب ومترسب شده درسنت پوسیدۀ که ازسنگسارتا به حلقۀ داردسترسی داشتند، معنیش چیست؟ اما یکتنه ایستاد وگفت:
« درختی را که این آقـایون قشری آبیاری کـرده اند، ثمری زهــرآگین بــبارآ ورد وجهـانی را مسموم سازد ».
باعث این پیام را به انسان فردای بعدازخودش اعلام نمود که معنی تعقل وتعبد را خوب ترمیتوانند تمیزنمایند. هرچند محکوم به مرگ گردید، اما بازهم دربرابراین قشریون با استواری تمام ایستاد وگفت: " لا تخشون الناس وخشونی". امروزباعث زنده است وقشریونی که اورا محکوم به مرگ نمودند، مدفون وفراموش شده هستند. باعث جزمی نبود بلکه با نگرش تاریخی خواست به دشمنانش تفهیم کند که اوقربانی خصوصی مشروعیت روش جمعی ای است که ریشه درمتن زندگی عینی جامعه داشته ودرفردای دیگری به بارنشستنی است.
من یک حکایت دیگری را اززبان یک شاهد زنده ازتبارحزب دمکراتیک خلق بنام جان محمد مُخکَش ماسترعلوم زراعت ازکشورهندوستان، برای خوانندگان این سطورمی آورم تا باورکنند که باعث مردی بود استثنایی ودلاوری بود کم نظیرکه حتی دشمنان دیروزیش دربرابرخرد والا وشجاعت بی مانند اوناگزیربه اذعان حقیقت هستند.
روزی ازروزها که من درزندان مرکزی پلچرخی ودربلاک پنجم زندانی بودم، آقای آذرخش حافظی برایم گفت که همین صاحب منصبی که تازه آمرصنعتی شده است، نام شمارا ازمن پرسید وبعداً گفت ممکن است یکباراورا ببینم؟ من برایش وعده دادم که حتماً اورا به دفترشما (دفترآمیرصنعتی آقای مخکش درپنجره فلزکاری بود)می آورم. شام این موضوع را برای من آقای آذرخش درمیان گذاشت. فردای پس ازوعده من همراه با آذرخش واسد ولوالیجی که یکجا زندانی بودیم، نزد مخکش رفتیم. آقای مخکش بعد ازتعارفات سرسخن را آغازنموده ابتدا از اختلافات درونی حزبی خود وبخصوص درگیریش با ظهوررزمجو منشی کمیته شهرکابل که اومعاونتش را داشته صحبت نمود. بعد دلیل تغیرمسلک ورفتن دردادستانی قوای مسلح وآندم آمیرصنعتی زندان پلچرخی.
آقای مخکش گفت یکی ازدلیلهایی که من خواستم دردادستانی قوای مسلح کارنمایم، دسترسی به دفاعیۀ مولانا باعث بود. چون نام وشهرت اورا شنیده بودم، اما هیچ چیزی ازوی نخوانده بودم وخبرداشتم که آخیرین محاکمه باعث دررابطه با قیام دروازدرمحکمه نظامی صورت گرفته است وحتماً دفاعیه اش آنجا است. من یک روزدفاعیه را پیدا کرده به خانۀ خود آوردم تا با فکرآرام بخوانم.
وقتی دفاعیه را بخوانش گرفتم ابتدا کمترقابل حل برایم بود وچند بارآنرا خواندم. بعد آقای مخکش چند سطری ازآن دفاعیه را که حفظ نموده بود برای ما سه نفر(آذرخش، ولوالیجی ومن) خواند وگفت وقتی این دفاعیه را خواندم دریافتم که این حزب چقدرخیانت بزرگ را سبب شده است. گفت به وجدانم قسم است که فردا درخواستی استعفای خویش را تحویل نمودم وبه خود گفتم یگانه راهی که توانسته باشم ازعذاب وجدان رهایی یابم همین بود. چارۀ دیگری نداشتم. بعد گفت چرا این قسم انسانهای بزرگ راازحضورشان میترسیدند، چرامثل سخاروف تبعیدنکردند وامروزبه درد جامعۀ ما میخوردند. آری، اینها همه حقایقی اند که سنگینی وژرفای خیانت را دربرابرمشعلداران راه رستگاری واقعی کشورنشانه میگیرد.
باعث ویاروهمسفرقهرمانش حفیظ آهنگرپورفرزند کاوه آهنگرواساطیر خراسان زمین، خیلی بزرگوارانه میگوید که ما "وحدت خود را خدشه دارنمیکنیم، تلاش کنید با عزت وافتخارمارا اززندان سلاطین بیرون نمائید..." بلی آزادی درکنارجنایت کاران، برای این پیام آوران نوروآزادی نه تنها بی عزتی بود، بلکه نشانۀ ذلت ودرماندگی ای بود ناشی ازخستگی ودلتنگی زندان سلاطین که هرگزبا سرشت آنان همخوانی نداشت. این حقیقت است که دفاع ازباعث، بدخشی، کلکانی، آهنگرپور، پساکوهی، دولت حکیم، بشیربهمن وامثال این ستارگان سرخ شهادت دفاع ازمشروعیت، آزادگی، وارستگی، وجدان پالوده ومظاهرارزشمند وماند گارانسانی است.
چون اینها قربانیان تفکرواندیشه های پیشرو انسانی برای یک افغانستان آزاد، دمکراتیک ومبتنی برعدالت اجتماعی بودند.
یاد شان گرامی باد وراه شان پررهرو!

پینوشتها:
1- مولانا باعث، پیروزی علم وشکست خرافات، جریده "پیام امروز"، شماره هشتم، 15/12 /1344.
2- همان منبع.
3- اقای سید موسی عثمان هستی، یادی ازمولانا بحرالدین باعث بدخشی، سخنگاه درواز.
4- همان منبع.
5- حکایتی اززبان اسدالله سروری به نورالله تالقانی.
6- اکا دیمیسن دستگیرپنجشیری، ظهوروزوال حزب دمکراتیک خلق افغانستان، سایت آریایی.
7- همان منبع.


دکتر صاحبنظر مرادی

شهيد مولانا بحرالدين باعث





از کارنامـه ناخوانـده دلاوران

نوشتهء دکتور مرادی



زمان طی دهه های گذشته چون تکسوارماهری با عجله وشتاب از برابر دیده گان ما عبور نموده است. این فرصتهای گریزنده که از برهه های پیچیده وغم انگیز تاریخ معاصر کشورما هستنند،هر ازگاهی با یاد ویادواره های یاران قربانی سانحه های خونین بسان رعد وبرق از عقب ابرهای ضخیم حوادث نمودار میشوند وبر دالان ودهلیز ذهن ماجلوه های غبارآلودی را تصویر میدهند.
درین منظره های متشنج که توام با غم وشادی اند،تصویری از چریکان جان برکفی را میبینیم که با پیشگامی مولانا بحرالدین باعث درکوهپایه های دروازبرغولان زمان میستیزند ودرنبردند، و سیمای محمد طاهر بدخشی را میبینیم که با ریش انبوه از عقب میله های زندان پیام میدهدکه "ما سر به فنا دادیم تازنده شما باشید" که مضمون این ندای نجیبانه جان وتن مارا میلرزاند.
آری، هر آنگاهیکه این صحنه ها وپیامها بسان شط شفافی از بارقه های بیم وامید ازخیالستان آن سالها تا دهشتستان امروزی از پرده های ذهن ما میگذرند،مارا برژرفا ورسایی دریافتها واستواری ایمان آنها درقبال مسایل مبرم کشور متیقین میسازد.
بنده در عنفوان جوانی بودم، در سال1350 در حالیکه در دبستان عاشقان وعارفان درشهر کابل درس میخواندم، با مولانا بحرالدین باعث آشنا شدم، در آن سالها نامهای محمد طاهر بدخشی ومولانا باعث درجامعه فرهنگی ودرس خوانده ما شهرت داشتند. سالهای مصادف به پایان عمر سلطنت در افغانستان بود. سالیکه باعث از دانشکده شرعیات دانشگاه کابل فارغ شده بود وبحیث ضابط احتیاط در فرقه هشتم قرغه باصطلاح خدمت زیر بیرق را میگذراند،وبعد از یک اعتصاب غذایی سربازان به اتهام تحریک کننده به بالا حصار تبدیل شد.او روزهای پنجشنبه با همان دریشی ماشی رنگ عسکری که با داشتن دکمه های طلایی رنگ زرق وبرق میزد، یکجا با بصیر حسینی وعزیز رزکی به اپارتمانی که ازسوی برادرم محمدیونس مرادی، انجینر عبدالرشید فرخاری وامام نظر روستادر دهمزنگ به کرایه گرفته شده بود،رفت وآمد میکردند وروزهای رخصتی تعدادی ازمحصلین ومتعلمین ازمکاتب شهرکابل درینجا گردهم می آمدند وازضرورت فعالیتهای سیاسی در افغانستان سخن میگفتند. درین صحبتها عمداًبه تجارب انقلابات جهانی مثل چین وشوروی،جنبش مقاومت فلسطین ،کارنامه های حماسی لیلی خالد دختر صدراعظم اردن را که به مبارزین فلسطینی پیوسته بود،مبارزات مردم الجزایر علیه استعمار فرانسویهاوکارنامه جمیله بوپاشا،بن بلا وهواری بومدین،کودتای دوکتور مصدق و اصلاحات نفت در ایران،مبارزات سیاسی حزب توده برهبری دوکتور تقی ارانی،مجاهدین خلق وفداییان وکارنامه اشرف دهقانی وجدایی هند وپاکستان سخن میگفتند، و استفاده از جوانب مثبت تجارب جنبشهای فوق رابرای مبارزین افغانستان تاکید میکردند.
روزگار عجیبی بود، روزگار محبتهاوصمیمیتهای کمنظیر انسانی که رفتند وشاید دیگربرنمیگردند،راستی هر گاهیکه آنروزها را بخاطر می آورم،با خوانش شعر حافظ خودرا تسلی میدهم،این شاعر بزرگ نیزدر زمانه خویش شاهد بسر آمدن دوستیها بوده است."دوستیها کی سر آمد دوستداران را چه شد". روزگاریکه جمعی سر دسترخوان فقر مینشستند وبا جبین باز ودلهای گشاده ازآنچه میسر بود تناول میکردند وباهمرایی وهمدلی یکدیگر افتخار مینمودند،کسی در فکرزر اندوزی وخود سازی نبود، بزرگترین ارزش وداریی آنها فکرمشترک شان بود وایسادن در روند دشوار مبارزه کنارهمدیگر.آنها از مولوی بلخی الهام گرفته بودند که "همدلی از همزبانی بهترست". راستی آنگاهیکه فکر وراه تفاهم شده ومعنویت مشترک درمیان انسانها وجود دارد وراهیان آرمانهای بزرگ باصداقت ،استواری وهمدیگر فهمی با اطمینان همراز وهمراه یکدیگرند، دیگر چه کمبود وحرمانی میتواند وجود داشته باشد.
روزگاری بود که جستجو گران افقهای فردا با انتخاب راه وروشهای که سرشت آینده شخصیتها وگروههای سیاسی رادر صفحه ناخوانده تاریخ پر ماجرای کشور ما تثبیت ورقم میزدند، وبرای آینده کشور ومردم سرنوشت تعیین میکردند. از کجا معلوم که این گزینشها برای فردای کشور چه اهمیتی دارند،آیا آهنگ مبارزات سیاسی وانقلابی آنها با واقعیتهای جامعه همخوانی دارد وبه مسیر هدفمندی مطلوب میرود وزمینه سازخوشبختی انسانها میگردد، یا التقاطیونی درخطهای "سرخ" و"سبز" برنامه های احزاب بسر اقتدارکشورهای همسایه را یک بیک نسخه برداری میکنند ودر برزخ افکار وارداتی ودوری آنها از واقعیتهای جدی جامعهء افغانستان،این کشوررابازهم بسوی عقبماندگی میبرندو به قربانگاه هولناکی میکشانند. واقعیت اینست که درین میان کسانی بخاطر تحقق آرمانهای موعود باواگذاری نقد جان بر سر پیمان میرفتند، وکسان دیگرزحمت یک ساعت اندیشیدن را بخاطرپی بردن به رنجهای واقعی وریشه ای در میان مجموعه ای ازخصوصیات ومناسبات جامعه افغانستان قبول نمیکردند.
جه خوبست که یک لحظه درپای سخن صایب اصفهانی بنشینیم وبرگفته او مکثی داشته باشیم که بدخشی همواره آنرا زمزمه میکرد:
خطر در زیرآب کاه بیش از بحر میباشد من از همواریی این خاک نا هموارمیترسم
درک این واقعیتها اکنون با پشت سر گذاشتن حدود چهل سال پس ازگذشت آن سالهای بدیهی برنامه ریزیهای مسئولان سیاسی ما روشن شده است. امروز هستند "پیر" منشانی که بردرک وفهم سیاسی این عده از شخصیتها درآن برهه های نامکشوف تحولات سیاسی آینده به مسند داوری مینشینند و بالای خط السیر حوادث این سالهای غمبار که با خون سرخ یک نسل برومند رنگین شده است،داد درک ودانایی میکنند.
از کرامات پیر ما اینست قند را خورد و گفت شرینست
اینگونه نقد وداوریها که برمبنی حب وبغضهای معینی برزبانها میافتند، بدور ازدایره انصاف وپای ماندن بالای خون شهیدانیست که بنام آزادی،دموکراسی وعدالت اجتماعی مظلومانه جان باخته اند و حتی از داشتن گور وکفن درین مرزپر شقاوت که جغرافیای زندگی ما زنده گانست محروم شده اند . این داوران کذایی باید بدانند که در آنروز وامروزوهر شرایطی رهسپردن درمسیرآینده های مجهول با مقداری آگاهی ودانش از رهگذارمسایل روبنایی وزیر بنایی جامعه ودرپرتو تحلیل وارزیابیهای روشنفکرانه در چارچوب استراتیژی وتکتیک مبتکرانه رسالتمندان میتوانست آغازشود، امادرستی وخطای بینشهای سیاسی را زمان میتواند محک زند وبا الهام از احکام زمان این راهکارها قابل تعدیل وتعویض بوده میتوانند،حال اگر این تحلیلگران برصحت افکار خویش باور دارند،لازمست تا اندکی ازآنرا بنمایانند، زیرا عارف شاعر دهقان کابلی برلزوم تبارزهمیشگی شخصیتها چه خوب ونغزتاکید نموده است :
گاه حافظ، گهی سعدی وگاهی دهقان عشق هرروز زما نام دیگر میخواهد
در گزینش راهکارسازمان سیاسی مولانا باعث وهمرزمانش نمیتوان ازکارروایی عنصر تاریخ ومناسبات اجتماعی،اقتصادی وفرهنگی آن زمان درجوتبلیغاتی وانحصارفکری حلقات قدرت یادی نکرد، وروابط اندیشه وافکار سیاسی اورا باپدیده های مبرم معاصرش در نیافت.
پس از گسست سیاسی آخرین دولت خراسان بزرگ برهبری نادرشاه افشار که منجر به ظهور اولین دولت افغانی برهبری احمدشاه درانی سدوزایی درسال1747 گردید، قدرت سیاسی دربخش "افغانی" شده خراسان بزرگ در انحصار کنفدراسیونی از قبایل ،عشایروخانوادهای معین افغان درآمد.کشمکشهای طولانی برسراحراز قدرت بین برادران سدوزایی وبارکزایی بالاخره در پایان قرن نوزدهم زمینه سازتصرف سلطنت به خاندان محمد زایی گردید. مردم افغانستان که حدود بیشتر از 150 سال بر اثر دود باروت وتفنگ در جنگهای ذات البینی سرداران گذشته اشک غم و اندوه برچشم داشتند، درین دوره ظلم واستبداد ملی بصورت مضاعف فزونی گرفت ودر زمان امارت امیر عبدالرحمن (1888 -1901 ) وخانواده آل یحی(محمد نادرخان،محمد هاشم خان وشاه محمود خان) این استبداد چهره خشن قبیلوی گرفت وبنام دوره "استبداد کبیر" شهرت یافت، و باساز وبرگ قبیله سالاری تا سرحدبر قراری نظام طراز فاشیستی تحول نمود.
استبداد کبیر قبیله گرایان برمحور تعلق وتحلق های سیاسی وگرم نمودن دل ودماغ قبیله سالاران پس از دوره سلطنت نادرخان عریانتر گردید وبا رویدست گرفتن نقل ، انتقال و جابجا سازی اقوام آنسوی خط دیورند(وزیریستان،باجور ،پشاورو...) ومناطق جنوبی بنام ناقلین به مناطق شمال افغانستان،درحالیکه تعداد زیادی از مردم محلی زمینی برای اعمار سرپناه خود نداشتند،فعلیت یافت .مردم بومی درین مناطق به چشم خود میدیدند که حکومت از آنها دراخذ مالیات هنگفت وسربازگیری ومکلفیت عسکری استفاده های ابزاری نموده وهرگز در فکرآنانی نیست که درسنگستانهای بدخشان وپنجشیر ودر بلندیهای هندوکش سالیان درازی بسر میبرند وحتی درین کوهپایه های مغلق خانه وکاشانه ای برای امرار حیات خویش ندارند.
باید گفت که اصولاً اقوام پشتون تا اواسط قرن نوزدهم در قسمتهای مرکزی،شمال ،شمالشرق ومغرب افغانستان متوطن نبوده اند. روند جابجا سازی ناقلین درین مناطق بخصوص پس از سرکوب حکومت امیرحبیب الله کلکانی تاجیک تبارواعدام دسته جمعی کابینه موصوف درزمان حکومت فاشیستی نادرخان با طرح وتصویب "نظامنامه ناقلین" باهمکاری فعال وزیر محمد گل خان مومند که با تعصب مفرط قومی وارد میدان گردید، با نیت تحت کنترول درآوردن جنبشهای غیر ایلاتی سرعت گرفت. اسکان سازی قبایل سرحدی وجنوبی در شمال کشور با مصادره نمودن جایدادهای چون زمین،باغ،منازل وسایرداراییهای مردم بومی که اساساً تاجیکها، اوزبیکها،هزاره ها،ایماقها ودیگران بودند،بنام مخالفین دولت با ضرب وشتم هلاکومنشانه آنها صورت میگرفت. ثقلت این بار گران رامیتوان از بیانیه های نماینده گان مردم دردوره سیزدهم شورای ملی بخوبی درک نمود:
سید امیر هاشمی وکیل مرکز قندزدردوره سیزدهم شورا،در بیانیه خود پیرامون خط مشی حکومت دوکتورعبدالظاهر صدر اعظم اظهار نموده بود که در قندوز بیش از75% اهالی ولایت رادهاقین بی زمین وبدون وسیله تشکیل میدهد،ولی حکومت درخصوص حال واحوال آنها هیچگونه توجهی نداشته،برعکس بطور بسیار بیرحمانه وظالمانه زمینهای ولایت مذکور رادر اختیار ناقلین پشتون قرارمیدهد.
وکیل عبدالعزیزکوشانی نماینده مرکز ولایت بدخشان نیزابرازنظرنموده بودکه: " ناقلین پیش مردم ماعبارت ازیکدسته اشخاص متنفذ ومسلح میباشند که تحت حمایت مامورین بزرگ دولت با ارتباط پیوندهای ملی وقومی زمینهای میراثی وقباله دار وآباد کرده مردم محلات را واکثراً باغ وآسیاب وخانه های شخصی ایشان را اشغال نموده وپس از غصب آن به آزار واذیت همسایه های کم زمین وعاجز پرداخته وآنهارا به فروش زمین آبایی وحتی فرار وکوچ دادن مجبور میسازند".
عبدالرحمن نیکزاد وکیل مردم امام صاحب با تائید نظرات وکلای قندوز وبدخشان ابراز نظرنموده بود که "ماباصدها رنج وزحمت زمین آباد میکنیم ومالیات میپردازیم، اما جایها ومناطقی هست که درآنجا مالیات بنام میباشد ومناطقی هم وجود دارد که مالیات به معنی واقعی وجود ندارد. مع الاسف در ولایات قندوز،تخار وبغلان زمینها،باغها وخانه های نشیمن اهالی این سه ولایت بنام مالیات مازاد،درحالیکه هزاران خانواربی زمین درینجا بسر میبرند،خلاف ارشادات احکام اسلامی وقوانین موجوده دولت وعدالت اجتماعی به متقاعدین وملاک وسرمایه داران پشتون ناقل بخشیده میشود...تا جاییکه ملاحظه شده وزارت امور داخله وریاست املاک باینهمه بیدادی که در مناطق شمال کشورانجام میشود وهزاران خانواده رادربدروآواره نموده اند،اکتفا نکرده،سیل آسا ناقلین ملاک وسرمایه داررا خلاف خواسته های مردم امرواحکام میدهند،که جنگلهای کناردریای آمو وعلفچرهای عامه راکه سرمایه ملی واقتصادی ماراتشکیل میدهند،قطع کرده وبه زمینهای شخصی خود مبدل میسازند ومردم با مرگ ومیرهای ناشی ازقحطی روبرو میشوند."(1)
درین حال حکومت بمنظورمنحرف نمودن مسیر وکلا مسایل دیگری را توسط عده ای از نماینده گان پارلمان تحت پوشش سمت وزبان وارد شورا مینمود.آنها ادعا میکردند که پشتونها اکثریت مطلق اهالی افغانستان راتشکیل میدهند. باید زبان آنها بحیث یگانه زبان دولتی پذیرفته شود. تاجیکها ودیگردری زبانان یک اقلیت ناچیز ملی ومهاجرین تاجیکستان وآسیای میانه دانسته شده، زبان دری یک زبان غیر مردمی(درباری)تحمیلی وازایران انتقال یافته اعلام گردیده بود. حالانکه برخلاف دعواهای شینواریها ودوکتورپولادها که گویا 70% اهالی افغانستان راپشتونها تشکیل میدهند،یکتن از روشنفکران وقت بنام محمدعلم رشنواز غزنی بر اساس احصاییه رسمی سال1971 که به نفع دیدگاههای فوق درآمده بود، ثابت نمود که پشتونها در افغانستان بیشتر از(40 % )اهالی کشورنمیباشد.(2)در آنزمان اثر مشهور "افغانستان در مسیر تاریخ" از میر غلام محمد غبارهنوز ازطبع نبرآمده وتحت سانسوردولت قرارکرفته بود.
مرحوم غباردرین اثر خود درمورد تناسب نفوس کشور بیشترروشنی انداخته وگوینده گان زبان پشتورا از جمله 16 ملیون اهالی کشور6 ملیون(40 %) وتاجیکها (فارسی-زبانان) را8ملیون (53%) ومتباقی گوینده گان زبانهای ترکی،بلوچی، پشه ای،نورستانی ودیگران را(7%)(3) نشان داده بود، که تحقیقات بعدی ازسوی پژوهشگران داخلی وخارجی تحقیقات غبار را قرین به حقیقت نشان داده اند.
درین زمان که بحران قحطی مردم رادچار مرگ وتباهی ودرد ورنج روز افزونی نموده بود، حکومت میخواست با راه اندازی مسئله "اقلیت واکثریت" وکشمکشهای زبان رسوایی بیکفایتی خودرا درانظارملی وبین المللی بپوشاند.این ماجرا پس از هفته ها بحث وجدل های لفظی ومطبوعاتی که بدور از حقیقت بود موجب تشدید بحران سیاسی در کشور گردیدوجامعه آنروزی افغانستان را شدیداً تکان داد. درهمچو فضایی طی چند سال دور متسلسلی از عزل وتقرر نخست وزیران پس از حکومت دوکتورمحمد یوسف مثل محمد هاشم میوند وال ونوراحمد اعتمادی گردید و موجبات فلج گردیدن حکومت دوکتور عبدالظاهررا نیز فراهم نمود واو را به استعفا واداشت. سپس شاه، محمد موسی شفیق رابحث صدراعظم جدید غرض کسب آراء به شورا معرفی نمود.
اینگونه دعاوی که در حکم آب درهاون کوبیدن بود،وهیچگونه همسویی با حقایق آماری واجتماعی افغانستان نداشت، وحمایت برخی از احزاب شووینستی مثل حزب دموکراتیک خلق وافغان ملت وامثالهم را بدنبال داشت، روند بی اعتمادی ملی راتسریع مینمود. جناح پرچم هم ناظر وتماشاگر اوضاع بوده ودر میانه پلوان سیاست راه میرفت تا موجب ملال خاطر ارباب قدرت نشود.
درین میانه روشنفکران وشخصیتهای ملی مثل محمد طاهر بدخشی، محمد اسماعیل مبلغ، محمد علم رشنو، بحرالدین باعث، محمد بشیربغلانی ودیگران با نوشتن مقالات گسترده فرهنگی وچاپ آنها در روزنامه های غیر دولتی چون جبهه ملی،اتحادملی،افکار نو، پیام وجدان،کاروان، روزگاران به ردافکار شوینستی حلقات متعرض مپرداختند، وکمیته 16 نفری را درمیان وکلای شورای ملی بوجود آوردند.
آنها درین مقالات ازقدامت تاریخی،نفوذ گسترده اجتماعی وفرهنگی زبان فارسی دری بحیث زبان بین الاقوامی منطقه وافغانستان دفاع میکردند.یکی از مقالات بدخشی تحت عنوان "مسئله زبان" که در روزنامه افکار نو در سوم اگست1972 بنام مستعار "محمد ظاهر یونسی ازبلخ" بچاپ رسیده بود، خیلیها مشهور وهنگامه سازبودکه نقش کلیدی را درموضعگیریهای بعدی شورابعهده داشت.
مسئله دیگری که توجه بنیادی دولتداران محمدزایی را نسبت به قوم وسرزمین معین در جنوب وماورای دیورند برجسته میساخت،همانا مسئله سیاسی پشتونستان بود.در حالیکه قضیه پشتونستان در تحت پوشش معاهدات سرحدی مار تیمردیورند درسال1893 توسط عبدالرحمن خان به هند بریتانوی بخشیده شده بود وکدام معاهده ومقاوله رسمی در زمینه ادعای مقامات افغانی وجود نداشت. دیده میشود که دولت مربوط باین زمان با هیچگونه درد ورنج مردم آشنایی نداشت ودرعقب شعار های نمایشی زندگی مینمود وبه مصداق سروده شاعر عمل مینمود که گفته است:
خانه از پای بست ویرانست خواجه در فکر نقش وایوانست
معلومست که پس ازجدایی و تشکیل دولت پاکستان ازهند در سال1947 پشتونستان جزوی لاینفک کشور منشعب از هند بریتانوی بحیث امضا کننده معاهدات سرحدی دیورنداعلام گردید، وحکام افغانستان از هنگام امضای این معاهده تا زمان صدارت محمد داود خان هیچگونه دعوایی درینمورد مطرح نکردند. با بمیان آمدن داود خان به کرسی صدارت، محاسبه طوری راه اندازی گردید که وی حاکمیت پاکستان را بر اراضی متصرفه اجدادش تحمل کرده نمیتواند، وباراه اندازی هیاهوی "داپشتونستان زمونژ" با تخصیص دادن بودجه درشت پولی از بیت المال این مردم گرسنه وتقسیم نمودن آن ازطریق ریاست مستقل قبایل وبعداً وزارت اقوام و قبایل که بهمین منظور ساخته شد،در میان خوانین دوطرف دیورند،عکس العملهای را درمیان حلقات سیاسی وقت برانگیخت.
بهر حال استبداد ملی پس ازتدوین وراه اندازی نظامنامه ناقلین در ساحه مالیات برای مردم طاقت فرسا بود. بگفته محمد حسین مقصودی بامیانی درحالیکه دربامیان ازهرقطعه مرغ پول ده دانه تخم وازهربز یک چارک روغن زرد مالیه میگرفتند، محصول این مالیات سنگین صرف دخل وخرچهای حاتم بخشانه دولت در مسایلی چون مهمانداری از رهبران باصطلاح "پشتون وبلوچ" ومشران وخوانین باجگیردرین رابطه وخرچ دسترخوان وزارت قبایل میگردید.
مردم قبایل در امتداد نوار مرزی ومناطق جنوبی از پرداخت مالیات وخدمت مکلفیت عسکری معاف گردیده بودند، درحالیکه در آنسوی مرزدیورند هیچگونه سر وصدای اعتراضی بخاطر مسئله پشتونستان وجود نداشت،اما در کابل با نواختن دهل دوسر در میان اتن ورقص شاگردان لیسه های رحمن بابا وخوشحال خان وبرنامه های تحریک کننده رادیویی بخاطر سرنوشت برداران پشتونستان یگانه دل مشغولی دولت بود. با توجه باین بی پروایی زمامداران امور عده ای از افغانستان شناسان خارجی،افغانستان این دوره را "زندان اقوام غیر پشتون" نامیده بودند. اینگونه سمتگیریهای غیرملی درشیوه وحرکات حکومتهای پس ازدوره امیرعبدالرحمن خان تادوره محمد ظاهرشاه منجر به اوجگیری تضادهای ملی ، اجتماعی، زبانی،فرهنگی ومذهبی درمیان اقوام افغانستان میگردید، که میبایست بر لزوم تعهدات ملی روشنفکران درجهت زدودن آنها ودرعوض جایگزین نمودن مشی عدالت خواهانه ملی به منظور تامین همبستگی (وحدت)ملی اقوام وملیتهای افغانستان وآغازروند ملت سازی وارد برنامه ها وراهکارهای سیاسی وطنپرستان میگردیدند.
درهمین حال وهوای سیاسی کشور، دهه دموکراسی که بعضا ازآن بنام دهه قانون اساسی نیز یاد میکنند،بوجود آمد. درین دوره نخستین قانون اساسی درزمان صدارت داودخان تدوین وتصویب گردید وطرح وتصویب قانون احزاب سیاسی وعده داده شد،اما عملی نگردید. درفضای آمدآمد قانون احزاب سیاسی نخستین حزب سیاسی مبتنی بر اصول وروشهای معمول آنروز درجنیوری 1965 (11 جدی1343 )درکابل بنام "جمعیت دموکراتیک خلق" به ابتکاربرخی ازپیشگامان نهضت دموکراسی چون میرغلام محمدغبار، نورمحمد تره کی،ببرک کارمل، محمد طاهر بدخشی،سلطان علی کشتمند،غلام دستکیر پنجشیری،صالح محمد زیری،دوکتورشاه ولی و...بوجود آمد، درمیان موسیسین این جمعیت سالمندترین شان میرغلام محمد غباروجوانترین آنها محمد طاهر بدخشی بودند،اما غباربدلایلی درکار بعدی حزب سهم نگرفت .
بدخشی در سال1344 نخستین همایش سیاسی برضد سلطنت را بنام "مظاهره سوم عقرب" رهبری نمود وزندانی گردید. دیری نگذشت که حزب نامبرده بنابر اختلافات سلیقه ای بین نورمحمدتره کی وببرک کارمل بدودسته جداگانه بنامهای "خلق وپرچم" دچار انشعاب گردید. درین میان محمد طاهر بدخشی که مسئولیت تشکیلاتی حزب را بدوش داشت، بنابرملاحظاتی مدت چندی با تره کی ماند ومساعی وحدت خواهانه ایرا ایفا نمود،اما سرانجام بر اثر رد نظرات بدخشی درمورد حل دموکراتیک مسئله ملی برپایه تشکیل نظام فدرال در افغانستان وپاره ازمسایل مرامی از سوی رهبری حزب دموکراتیک خلق، درسال1347 بدخشی با تعداد دیگری ازهمباورانش فعالیتهای مستقل سیاسی خویش را درچارچوب تشکیلاتی بنام "محفل انتظار" فعلیت بخشید.
درین محفل اشخاصی چون: مولوی بحرالدین باعث، ظهورالله ظهوری، استادمحمدبخش فلک خوستی، انجینر عبدالرشید فرخاری، انجینرسید عبدالباری معدنچی، خلیل الله رستاقی، بابه صاحب توفان، استاد جمشید خاوری، استاد فخرالدین، محمد حسن رستاقی ودیگران عضویت داشتند که بعدها محفل انتظار به "سازمان انقلابی زحمتکشان افغانستان- سازا" تحول یافت.
مولانا باعث پس از تشکیل محفل انتظار در سال1347 در نتیجه نقش فعالش درمظاهره ششماهه دانشگاه کابل درحالیکه ماههای پایان دوره تحصیلیش بود، از دانشکده شرعیات اخراج گردید. بدنبال آن بدخشی درسال1348 پس از سخنرانی درمظاهرات دانشگاه کابل برای دومین بار بزندان رفت،وبا ارائه دفاعیه کوبنده ای رها گردید.
درینوقت افغانستان دارای احزاب سیاسی دیگری چون حزب دموکراتیک نوین(شعله جاوید)برهبری دوکتور عبدالرحمن محمودی،حزب مساواتبرهبری محمد هاشم میوند وال، افغان ملت برهبری محمد امین واکمن ونهضت جوانان مسلمان برهبری غلام محمد نیازی و... گردیده بود. موضعگیریهای پارلمان برسر مسئله زبان،برخوردهای غیر واقعی درباب "اقلیت واکثریت" قومی وبحران قحطی وگرسنگی منجر به واکنشهای درمیان مردم وحلقات سیاسی جدید الظهور در کشور میگردید بزبان دیگر این احزاب در کنشهای پارلمان دخیل بود .
برپایه همچو مظاهر تفرقه اندازی وناتوانی حکومت در حل چالشهای اجتماعی اعتصابات صنفی ومظاهرات خیابانی در موسیسات تعلیمی وتحصیلی، کارخانجات مرکز وولایات روزمره راه اندازی میگردیدند. بخصوص راه پیمایی کارگران تفحصات نفت وگاز از شبرغان الی پلخمری وادامه مظاهرات دانشگاه کابل طی ششماه متواتردرسال1350 جرقه های خاموشی نا پذیری را در میان مردم ایجاد کردند که ازسوی احزاب سیاسی فوق رهبری میشدند.
حضور بحرالدین باعث در جنبشهای دانشجویی سال 1350 و مظاهرات اقشار ولایه های صنفی پایتخت پر رنگ بود. سخنرانیهای احساس بر انگیزباعث در میان جمعیت انبوهی از محصلین وشهر وندان کابل درسال1350در پل باغ عمومی که بدون بلند گو با صدای رسای خود ایراد کرد وفساد واستبداد لا علاج نظام را برمیشمرد، نام اورا ورد زبان حلقات سیاسی ومردم نموده بود. پس از آن رفقای مولانا هریک دولت محمد شفق مشهور به حکیم، قربان پساکوهی، انجینر محمد حسن دروازی با حضور درین همایشات سیاسی وسخنرانیهای پرجذبه به نمایندگی از سازمان سیاسی شان قابل توجه میباشد.
سال 1350 کنفرانس حزبی سه روزه سازا در شهر قندوز دایر گردید، درین کنفرانس محمد طاهر بدخشی به جمعبندی مبارزات سیاسی وتوده ای سازمان خویش پرداخت و تیزس مشهور رهنمودی خودرا بنام "ده سال مطالعه وعمل" به این کنفرانس پیشکش نمود.
مولانا باعث در ختم این کنفرانس درصحبتی در مدرسه تخارستان قندوز اشتراک نموده ودر حالیکه مولوی عجب گل، مولوی حمزه، مولوی عبدالهادی فرخاری، شارقی، سید عمر وتعدادی از استادان عربی ومصری حضور داشتند، بمدت شش ساعت صحبت کرد وبه سوالات عدیده ایکه درباب نظرات فقهی او وجود داشت، پاسخهای مدللی ارائه نمود، که این صحبت باعث بسیار موثرومشهور است.
سالهای (1350 -1351) مردم افغانستان با تابستانهای خشک وبیحاصیل روبرو بودند، قحطی شدیدی در ولایات بدخشان، میمنه ، غوروبادغیس در شمال افغانستان حکمفرما گردیده بود، ومردم با مرگ ومیرهای بیسابقه فرزندان شان دچارآمده بودند. درین مناطق مردم جگرگوشه های شانرا در بدل مقداری گندم بفروش میرسانیدند. درسال 51 مقداری مواد خوراکی ولباس از سوی کشورهای جهان غرض امداد به مردم در محلات قحطی زده بدسترس دولت افغانستان قرار داده شده بود. در بدخشان مردمان قحطی زده مثل درواز،خواهان،راغ ،یفتل،شهربزرگ،شغنان،اشکاشم وزیباک بخاطر دریافت این کمکها به فیض آباد هجوم آورده بودند.
در اواخر ماه قوس همانسال مولانا باعث با تنی چند ازدوستانش از کابل وارد بدخشان گردیدند. با فرارسیدن ماه عقرب وآمدآمد زمستان سوزان که برف سنگینی مناطق بدخشان رامیپوشاند وارتباط مرکز وولایت رابا ولسوالیهای این ولایت قطع مینماید، برای مردم گرسنه وفقر زده بدخشان توانفرسا گردیده بود. بیتفاوتی مامورین ارزاق وفساد وسود جویی مسئولین دوایر ولایت چون نمکی بر زخمهای مردم افشانده میشد ودرد والتهاب آنهارا تحمل ناپذیر مینمود.
مولانا باعث که حساسیت اوضاع را بخوبی دریافته بود، با روشنفکران هم اندیش خود رایزنی ومشورت نمود وتصمیم گرفتند که غرض پایان دادن به سود جویی وبی تفاوتی مسئولین ولایت ودفاع از حق توده ایکه همواره واژه تعهد وافتخار بنام آنها رقم میخورند ولی فسادبیروکراسی دیوارهای هیولایی را بین آنها ودولتداران افراز کرده است ودر شبهای سرد وجانسوز تیرماهی جایی برای خوابیدن وچیزی برای خوردن ندارند،صدای اعتراض خودرا بلند کنند.
دریکی از صبحگاهان ماه قوس که کژدم تیرماهی جان مردم را با زهر انجماد ویخبندان میگزید، مولانا ورفقایش وارد "خیابان" فیض آباد شده وبا تعدادی ازین آفت رسیده گان باب صحبت رامیگشاید. مردم که در انتظارچنین فرصتی بودند،بدورآنها جمع شده وغریو" مرگ برخاینین" را به بلندای کوه جلغر فریاد کردند ونعره زنان بسوی گدامهای ذخیره مواد امدادی در شهر نو راه کشیدند. آنروز درشهر فیض آباد گویی محشری برپا شده بود، محشری از مردمی که سراپا درد ورنج بودند وآماده فداکاری وجان باختن. آنهاییکه با قبول مرگ چیزی نداشتند تا از دست بدهند ونمیخواستند تا شاهد جان دادن اولاد خود در چنگال هیولای گرسنگی باشند. آنروزهراسان در میان صحبتهای پرجذبه مولانا باعث ودوستانش وبا شور وهلهله مردم خشمگین بدخشان در میان محاصره پولیس پایان یافت.
در ختم روزآقای غلام علی آیین والی بدخشان با دریافت حکم باز داشت رهبران مظاهره از کابل فرمان بگیر وببند را صادر نمود. آنگاه مولانا باعث، ظهورالله ظهوری،حیات الله رنجبر،صدیق ساعی، پهلوان قیام،غلام ربانی ودیگران بزندان کشانیده شدند، وکسان دیگری چون امام نظر روستا وعبدالقدوس حازم شبانه فیض آباد را به قصد شهربزرگ از راه های مخفی ترک گفتند.
آن شب اخبار این مظاهره عظیم از طریق رادیوی (بی بی سی) وپیک آزادیخواهان ایران ورادیوهای شوروی وپاکستان پخش گردید وفردای آن نشرات روزگاران، پیام وجدان، شوخک، وسایر نشرات خصوصی درکابل مطالب خود را به بازتاب مظاهره بدخشان اختصاص دادند ودر عقب این مظاهره دست محمد طاهر بدخشی وسازمان اورا دخیل دانستند، وباین نام سازمان سیاسی بدخشی وباعث در سطح ملی وبین المللی معرفی گردید.
مولانا باعث ورفقایش مدتی درزندان فیض آباد شکنجه وتحقیق شدند وپس از چند ماه آنهارا به زندان دهمزنگ درکابل انتقال دادند ومحکمه مربوطه برایشان سالهای طولانی زندان رافیصله نمود، اما فیصله کننده گان حکم زندان غافل ازین بودند که دست تقدیر سناریوی درامه قدرت را بزودی تعویض خواهد کرد وآنها باین فیصله بزدلانه شان اراده آزاد مردان کوهستانهای هندوکش وپامیررا نخواهند شکست.
درسپیده دم 26 سرطان1352 رادیوی افغانستان ازپیروزی یک کودتای سفید وسرنگونی سلطنت محمد ظاهر شاه برهبری سردار محمد داود خان خبر داد. داودخان بعوض نظام پادشاهی رژیم جمهوری را اعلام داشت ودر بیانیه خود از اصلاحات اقتصادی واجتماعی، امحای ظلم وفساد، بی امنیتی ومطلق العنانی ودرعوض ازتامین حاکمیت قانون،رعایت آزادیهای دموکراتیک اتباع ، مصئونیت سیاسی شهروندان، آزادی بندیان سیاسی و مسایلی ازین دست پیام داد وبعداً تیزسهای خودرا درخطابه مشهورخود بنام "خطاب به مردم افغانستان" اعلام داشت،اما مثل همیشه این گفته ها درروی کاغذ ماندند وعملی نشدند.
دسته زندانی مولانا باعث در زندان ماندند ومحاکمه شدند وبا دفاعیه های کوبنده شان در ودروازه های زندان را به لرزه انداختند. دفاعیه مولانا باعث در همین دورزندانی بودن اومشهور وجالب توجه میباشد.
سال1252 نگارنده با استفاده ازیک بورس تحصیلی حکومت عربستان سعودی به آنکشور عزیمت نمودم. درهنگام وداع مولانا باعث ،که شرعیات خوانده بود ومعرفت گسترده دینی داشت وزبان عربی راخوب میدانست،از من خواست تا در بازگشت کتابهای از نجیب محفوظ،یوسف السباعی،جرجی زیدان وآثارانقلابیون فلسطین را برایش بیاورم.
اصول کار سیاسی سازمان مولانا علاوه برکارروشنفکری در مکاتب ودانشگاهها،رفتن به میان مردم بخصوص دردهقانخانه های شمال بود، تا دهقانان،کارگران وزحمتکشان محلات راتربیت سیاسی نمایند و همچون سپاه جنبش انقلابی توده های مردم بر علیه استبداد داخلی واستعمار خارجی با تیوریها وپراتیک جنبشهای آزادیبخش جهانی وانطباق آنها باشرایط افغانستان آشنا سازند ومتکی به آن پایگاههاوکانونهای خیزش زحمتکشان راایجاد نمایند. روی اینمنظوربیشترین کادرهای سازمان مثل مولانا باعث،عبدالحفیظ پنجشیری،دولت حکیم، قربان پساکوهی،امام نظر روستا، انجینر حسن دروازی، حاجی نسیم کشمی،صابر خوستی، مولا داد،انجینرنور محمدوندیانی،عبدالقدوس،حازم، غلام ربانی، محمداسماعیل اکبر، محدظاهر حاتم، رحمانقل، شاه رزه، معلم معراج ودیگران به کارهای حرفوی سازمانی میپرداختند. اینها همواره به محلات میرفتند وحوزه های دهقانی وسازمانی خود راایجاد میکردند واصول سیاسی وسازمانی خودرا از طریق ایجاد حوزه های چند نفری آموزش میدادند.
سال1354که گروه های اسلامی زیر ضربه دولت داود خان قرارداشتند، مردم درمناطق کوهستانی کنر ودره پیچ به شورشهای دست زدند. در ماه سرطان همانسال وکیل قیوم و احمد شاه مسعود عملیاتی را تحت رهبری جمعیت اسلامی افغانستان در پنجشیر براه انداختند وتوانستند برای چند روز امور حکومت را بدست خود بگیرند. مصادف بهمین دوره دوکتور محمد عمر کشمی که به اتهام کودتا علیه رژیم داود خان به کشم پناه برده ومشغول فعالیتهای سیاسی بود ،دستگیر وبا شماری از کادرهای نهضت اسلامی(اخوان المسلمین) اعدام گردیدند. درهمین سال عملیاتهای چریکی توسط سید عبدالمجید کلکانی رهبر سازمان آزادیبخش مردم افغانستان(ساما)علیه گردانهای نظامی در کابل ووادی کوهدامن راه اندازی گردیدند. گویی این سال فصل قیام ها وخیزشهای مسلحانه مخالفین دولت داود خان بود.
مصادف باین رویدادها سازمان( سازا) برهبری محمد طاهر بدخشی که توانسته بود درمناطق شمال وشمالشرق افغانستان هسته های فعال روشنفکری ودهقانی را ایجاد نماید. گروپی از فعالین وکادرهایش را تحت رهبری مولانا باعث غرض سروی ومشق وتمرینهای نظامی به منطقه دور دست درواز بفرستد. درین گروپ افرادی چون: بحر الدین باعث، عبدالحفیظ پنجشیری، نعمت الله اورخش،ربانی، جلال الدین عصمتی خواهانی وعین الدین بهادری خواهانی، عبدالاول، اعلا میر،خیر الله خواهانی،عبدالروف مامور هوایی ملکی ودیگران اشتراک داشتند.
دسته نامبرده در ماه جوزای1354 وارد درواز شدند،اما بصورت غیر مترقبه با وکیل عبدالرحمن کوفی وکیل درواز وعده ای ازطرفداران دولت درگیر شدند، وناگزیر دست به عملیات ضد دولتی زدند . بالاثر این عملیات قطعات کوماندوی دولت از کابل با پولیس ولایت غرض دستگیری گروه مولانا باعث وارد درواز شدند.
عین الدین بهادری پسر عموی جلال خواهانی در روز دوم قیام دراوبغن بالادر حالیکه در یک آسیامخفی شده بود توسط پدر مولاداد افشاء ودرحلقه محاصره افراد ضربتی شهید گردید.
تعداد افرادمسلح باعث که حدودا به ده نفر میرسیدند، مقاومت در برابرسیلی ازکوماندوی مسلح را لازم ندیده به کوهها پناه بردند تا امکانات مقاومت چریکی راتدارک ببینند، وماموران تعقیب بخاطر دستگیری آنها مردم بی کناه وبیچاره بدخشان وتخار را بمدت 45روز شکنجه وفشار میدادند واز نزد شان باج وخراج میگرفتند.
آقای تاج محمد وردک که بحیث والی بدخشان ایفای وظیفه مینمود، بهمدستی حبیب الله کرول قوماندان امنیه کمپاین سراسری رابا دولتیان ومتنفذین ولایات بخاطر دستگیری آنها وتهدید عناصرتعلیم یافته ومربوطین شان رویدست گرفت. تا با دستگیری دسته باعث کمال خدمت ووفا داری خودرا به رژیم رو به قهقرای داود خان ثابت نماید. بالاخره دسته چریکی مولانا باعث پس از سپری نمودن یک ونیم ماه مقاومت درمنطقه "شینگان"که خون یلان شاهنامه راچشیده است ظاهر شدند، ظاهر شدنی که متکای آن برناگزیریهایی استواراست،آنها خود مثل گرسنگان سالهای قحطی دچار تهدید مرگ گردیده اند.
اخیراً درین روستا یکنفردرس آموخته مدارس پاکستان بنام مولوی جمیل با افکاردیوبندی وخدمتگذاری به شبکه آی ایس آی وارد شده است، حکومت ازاودر دستگیری گروه باعث همکاری خواسته واو برنامه هایرا درین جهت سنجیده است.
مولوی جمیل باپیشکش نمودن قرآن پاک از باعث میخواهد تا در مسجد بنشینند ودمی صحبت کنند.
باعث با احترام واعتقاد به قدسیت کلام الهی دعوت اوراپذیرفته وارد مسجدمحل میگردد،عبدالحفیظ پنجشیری درمیابد که فتنه ای در کار است،از مولانا میخواهد که برخیزد وازآنجا بیرون شوند،اما مولوی جمیل بمنظورآمادگی افرادش وقت کشی نموده میعاد ماندگاری آنان راتمدید مینماید ،همینکه مولوی جمیل دستان خودرابنام دعا بلند میکند،افراد گماشته اش ازدرودیوار مسجد میبارند.
مولوی جمیل فی الحال قسم وقرآن خود را ازیاد میبرد وناجوانمردانه حکم دستگیری افراد باعث راصادر مینماید.با اینکه افراد باعث مسلح بودند ومیتوانستند بخاطر نجات خود حق مولوی جمیل ومزدورانش را کف دستشان بگذارند، اما باعث هرگزبه رفقایش اجازه دست بردن به ماشه تفنگ رادر مقابل "مردم" نمیدهد.
با تاسف عاطفه ودید مردانه باعث در جمعی که فریب خورده بودند وبخاطرآرمان ملی وتاریخی آنان باعث خودرا دچارچنین سرنوشتی نموده بود، قابل درک وفهم نبود.درین هنگام جلال الدین با درک این موضوع دست به مقاومت زد،اما ازسوی رهبرشان اجازه شلیک نمودن را نداشت، بناءً مورد هجوم دسته جمعی قرار گرفتند، وتیر بیعاطفگی وتلبیس سینه آورا شگافت وقامت مردانه اش برزمین افتاد.
اکنون خبر دستگیری دسته باعث که برای تعقیب گران سرنوشت ساز بود ،چون صاعقه ای درکشورپیچید وچماق بدستان رژیمیست غرض نشاندادن خوشخدمتی به اربابان شان وارد شینگان شدند. گویی سناریوی تاریخ یکبار دیگر حماسه صوفیانه منصور حلاج رابرسر داربه نمایش گذاشته است. باین تفاوت که دسته زرمنده باعث که "حق" و"عدالت"را فریاد میکردند، وبپاسداشت ازیک تاریخ وفرهنگ دراز دامن ملی برخاسته بودند،بیکبارگی بردارآویخته نشدند،وصحنه های تراژیک وعواقب سرنوشت آنان منظومه جدیدی رابردیوان حماسی روزگار ایجاد کرده است.
دسته مولانا رابا بیرحمی وقساوت تمام به زندان فیض آباد انتقال دادند واجساد شهداءدردشت خواجه عبدالمعروف بدون تکفین وتدفین بخاک سپرده شدند،وآقای والی وهمدستانش شبانه از زندانیان در کلوپ زغیر چی بالای سر فیض آباد با احمال فشار وشکنجه روحی وفزیکی تحقیق مینمودند. بنده که در همان روزها در فیض آباد بودم ویکی از روزها با تنی چند که احتمالاآقای ساعی نیزهمراه بود قدم زنان به باغ کلوپ زغیرچی رفتیم. یکی از پاسبانان کلوپ بپاسخ این سوال که آیا افراد باعث که درینجا تحقیق میشوند به کارهای خود اعتراف نموده اند؟ با تعجب از پایداری وشهامت ایشان حرف زد وبخصوص ازمنطق حاکم بربیان یکی از "بچه های جوان" درزیر تحقیق مکث نموده افزود که فکر میکنی جان او ازسنگ است. ما دریافتیم که مقصدپاسبان ازین جوان ربانی میباشد، که با وجود جثه خوردو لاغری، در غیرت وشهامت خود سرآمد بود. باین وضعیت گروه مولانا راپس از مدتی تحقیق در میان تدابیر شدید امنیتی به زندان دهمزنگ در کابل انتقال دادند. جاییکه هیچگاه از دوستان ویاران مولانا تهی نبود وخود مولانا هم سالهای را درآنجا بسر برده بود.
نکته قابل تذکر اینست که سازمان سیاسی بدخشی وباعث در پیچ وخم حوادث وبا کار پیگیر توده ای ونفوذی در بین دهقانان وزحمتکشان،وعمدتا در مناطق دهقانی شمال افغانستان به محور جنبش دموکراتیک ملی مبدل شده بود.
این واقعیت را همه هواخواهان ورقبای سیاسی شان واستخبارات رژیم محمد داود میدانستند.رژیم اتحاد شوروی، بخصوص رهبران آسیایی آن که خود بزندان اقوام دربند کشیده شده مبدل شده بودند، در رابطه به طرح مسئله ملی از سوی سازا که فعالین آن روابط تباری باین کشور ها داشتند،خاطری پریشان ونگران کننده ای داشتند.رهبران سازا هم که باصطلاح توان کم وداعیه بسیار داشتند، هیچگاهی با وجود داشتن تمایلات سوسیالیستی باهیچ یکی از دو کشور ابرقدرت سوسیالیستی جمهوری خلق چین واتحاد شوروی درمرزهای شمال وشرق کشور روابط سیاسی نداشتند،از سویی هم سازا دارای برنامه مصوب و نشرات مستقل برای تکثیر مسایل مرامی وسیاسی خود نبود،تا متکی بدان از خود شناسنامه ایرابجا میگذاشت. مهمترین سندی که از اصول مرامی سازا معلومات میداد، همان سندی بود که رهبر این سازمان محمد طاهر بدخشی درسال 1350 بنام "ده سال مطالعه وعمل" به کنفرانس حزبی سازا منعقده هشتم سنبله درشهر قندوز ارائه نموده بود. درین سند که فشرده یک تیزس سیاسی بود، علاوه براصول التقاطی وعمومی احزاب چپ دموکراتیک بالای اصولی که شاخص اندیشه وعمل سازا بادیگر احزاب سیاسی بود،مکث گردیده است. ازجمله: سیاست عدم دنباله روی ومشی مستقل سیاسی،برخورد اصولی با ارزشهای دین مبین اسلام،طرح عادلانه مسئله ملی بر اساس ساختار اداره فدرال، تشکیل جبهه متحدملی به منظورساختار سیاسی فراگیر که بتواند از منافع ملی وتاریخی همه اقوام افغانستان نمایندگی نماید و... بنابرین کشورهای نامبرده از برنامه واصول بینش سیاسی سازا چیزی نمیدانستند. اگراحزاب بسر اقتدار این کشورها نام سازا را شنیده بودند،اما شناخت ایشان با این سازمان ازطریق هم پیمانان شان در افغانستان که رقبای سیاسی سازا بودند، با توضیحات و افاده های سوء و غرض آلودی صورت گرفته است.
باینحال از میان برداشتن یا متلاشی نمودن چنین نهاد سیاسی ایکه بنا برسم زمان پشتیوانه خارجی ندارد وخود رابمثابه حلقه وصلی درپیوند فرهنگ گذشته وحال برعلاوه اصلاحات نظام سازی وماموریتهای تاریخی قرار داده است ، وپروژه های سیاسی را نقد وافشاء مینماید،ومزاحم رفورمهای هویت ستیزی وادغام تباری درزیرچتر هویت تک قومی پادشاهانست، بسیار ضروری وکار مشکلی هم نیست. چنانکه دیدیم در عدم موجودیت عناصرعمده نفاق واختلاف منافع اعضای متشکله این سازمان،نفاق افگنان توانستند درزهای بین روشنفکران باصطلاح شهرنشین وحرفوی آنرا با بساطت تمام ایجاد وتا سرحد جدایی انکشاف دهند.
تابستان سال1355 نگارنده از عربستان سعودی به کابل آمدم. در حالیکه چند جلد کتاب بزبان عربی با مجموعه شعری از محمود درویش شاعر فلسطینی را باخود داشتم،غرض دیدار با مولانا باعث ودوستان زندانی به محبس دهمزنگ رفتم. در آنجاکسانی هم بخاطر ملاقات با آنها آمده بودند. دیده میشد که صحبتهای دوبدو وباصطلاح گوشکی ازمحرمیت گفتگوها حکایت میکنند وپروژه اختلاف سازی درکار است. در خارج زندان نیز جلسات موقوت وفوق العاده بین دوستان حرفوی اینجا وآنجا ادامه داشت. مدت چند روز در اتاق کمین ثمرغی در دامنه کوه سخی توقف داشتم که قربان پساکوهی هم بصورت مخفی درآنجا بسر میبرد وکسانی مثل انجینر نورمحمد وندیانی ومحصلین دانشگاه کابل رفت وآمد میکردند. درصحبتهای که داشتیم دانستم که سوء تفاهمی بین کمین وپساکوهی وجود دارد، بعدا دانستم که اختلافی بین رفقای حرفوی ورهبری سازمان در جریان است. استماع اینگونه اخبار وگزارشات برایم دلگیر وخستگی آور بود. باینحال چند روز راسپری نمودم،آنگاه بگمانم بامحمد یونس مرادی وانجینرمحمد یار خراسانی به خانه بدخشی واقع بلاک 18 میکروریان اول رفتیم وچیزهای راکه شنیده بودم ومطرح کردنش رالازم دانستیم با بدخشی در میان گذاشتیم.
بدخشی مسئله رابطور ریشه ای توضیح داد وتحقیقات لازم راغرض حصول یقین حق مسلم ما دانست، وبعد گفت که حاضرست در هر جاییکه دوستان بخواهند بیاید وبه سوالات شان پاسخ بگوید، وباهمین سخنان مارا مرخص نمود.
صحبتهای بدخشی رابا تقاضایش به اطلاع روستا رسانیدیم، اما روستا حتی بخاطر حقی که ما لزوماً درفهم این پروسه داشتیم به ادامه صحبت وپاسخدهی بدخشی علاقه نگرفت وجریان صحبت به ترتیبی رو به تشنج رفت. فردای آن من روانه بدخشان گردیدم ودرآخر برج اسد غرض برگشت به سعودی به کابل آمدم، اما سوگمندانه وبا دریغ قربان پساکوهی رابرای همیشه ندیدم، او قربانی یک عملیه جراحی ناشی ازشرایط اختفا وفرصتهای تنگ حیات غیر قانونی شده بود.
قربان شخصیت جذاب ومتینی داشت ودر دل هرکدام ما محبت بی شایبه ای کاشته بود.از شنیدن این ضایعه نابهنگام سخت متاثیر ودلتنگ شدم وبا درد ودریغ فراوان گریستم وبرسر قبرش در گورستان سخی رفتم وبرایش دعای مغفرت نمودم. او که سمبول شهامت ووطنپرستی بود،چریک ماهرسریع العمل،سخنور توانمند وپر معلومات،تحلیلگر وبینشمند،مرد نظر وعمل وشایسته اعتماد بود،چه بیموقع ونا بهنگام رفت وچه زمانی بایست انتظار کشید تا مادر تاریخ مثل وشبیه اورا بدنیا آورد.باین مصیبت جانگدازدیگر فضای کابل برایم تنگ وتاریک شده بود وبزودی به سعودی برگشتم.
در آنوقت دوست دیگر ما انجینر زیدالله زید در لندن بسر میبرد. پس از برگشت به سعودی برایم نوشت که تبادله نامه ها به افغانستان مصئونیت ندارند، ازینرو ازچگونگی اوضاع اطلاع دقیقی ندارم، شرایط رابطور مفصل برایم بنویس. بعد برایم نوشت که از مدتی بدینسو ازطرف شخص ناشناسی تهدید میشود.با اینحال نامه هایی بین ما تبادله گردیدند.
یکروز نامه ای از فرانسه دریافتم که از سوی عبدالله کشتمند خسر بره اش فرستاده شده بود. نامه راباز کردم درآن مختصراً نوشته بود که:" از جنازه زید از لندن برگشتم، دیگر برایش نامه ای ننویس، والسلام" از دریافت این خبریکبار دیگر دلم شکست ورشته های چرت وفکرم بهرسو راه کشیدند وچون جال عنکبوت ذهن مرادر شبکه ای از گمانها در خود پیچیدند ودانستم که آن شخص مجهول الهویه کار خود راموفقانه انجام داده است، واین حادثه بدون ارتباط با کابل بوده نمیتواند.
در افغانستان هر روز اوضاع سیاسی پیچیده تر میگردید ورژیم داودخان وقتاً فوقتاً ازوقوع کودتاها ودستگیریهای مخالفین خبر میداد. کسانی مثل محمد هاشم میوند وال سابق صدراعظم، خان محمد خان مرستیال،رهبران گروههای اسلامی، حاجی عارف رکشا وحاجی زرغون و...را بزندان افگند.عده ای از رهبران نهضت اسلامی مثل پروفیسوربرهان الدین ربانی وگلبدین حکمتیاربه پاکستان وکشورهای عربی پناه بردند وعده ای مثل پروفیسور غلام محمد نیازی، دوکتور محمد عمر کشمی وانجینر حبیب الرحمن به جوخه اعدام سپرده شدند،ورادیو کابل اعلام نمود که محمد هاشم میوند وال پس از انجام تحقیق خودش را با نکتایی کشته است.
درهمین فضا(1355 -1356 ) محمد طاهر بدخشی ،محمد بشیر بغلانی و...مجدداًبه زندان کشیده شدند. در حالیکه هیئت رهبری سازاتقریباً در زندان بودند، در بیرون کسانی تلاش میورزیدند تا روند جدایی سازمان رابنامهای "سازا" و"سفزا" بیک عمل انجام شده جلوه گر سازند، ودررهبری هرکدام بدخشی وباعث راقرار دهند.
با اینکه از نظراهل رای ومنطق معلوم بود که هردورهبردر آن فضای پر مشقت وخفقان بارزندان ودر زیر تحقیق وشکنجه بخود حق نمیدادند تا سرنوشت آینده راه وروش خودرا از عقب میله های زندان تعیین کنند.آخرین سند دست داشته روستا در زندان تالقان به امضای مولانا باعث حاکی از آن بوده که الی آزادی وتعیین سرنوشت رفقای زندانی دست به عملی نزنند. اما سوگمندانه این جدایی با شطارت سیاسی عملی گردید ومغرضین در تحقق خواسته شان از نام باعث استفاده نمودند،و باین رویدست علاقمندان راه وروش جنبش ملی آب سردی ریختند ورهروان هردو جناح کارهای حزبی وسیاسی شانراازیکدیگرمجزانمودند، اما من با شناختی که از بدخشی وباعث داشتم، هرگزباورنکردم که مولانا باعث باین جدایی رضاییت داده باشد.
درحالیکه سازمان سازا باین انشعاب بدو دسته تقسیم گردیده بود، در جهت دیگرجناحهای خلق وپرچم توافقنامه وحدت رابه امضا رسانیده وبنام حزب واحد دموکراتیک خلق افغانستان اعلامیه های شانراپخش نمودند. طبیعیست که درین افتراق و ایتلافها دستهای مرموز وعیانی خارج ازتشکیلات سیاسی آنها بوسیله ایادی وعوامل معین شان دخیل بوده است. هدف از اتحاد مجدد یا اجباری حزب دموکراتیک معلومدارکه راه اندازی کوتایی برضد جمهوری داود خان بود، ومنظور ازتجزیه سازمانهای چپ متمرد، تنبه سیاسی وجذب نمودن گروههای خورد وکوچک چپی در محوریت حزب دموکراتیک خلق وتنظیم کردن ایشان درطیف محالفین رژیم بغرض بهره برداریهای سیاسی وتهدید داود خان بود.
درهمین احوال داود خان در راس یک هیئت بلند مرتبه دولتی وارد مسکو گردید، دیدار داودخان با لیونید بریژنیف رهبر حزبی ودولتی شوروی با توجه برمداخلات سیاسی و تحمیل اراده کرملین به دولت افغانستان منجر به تفاهم متقابل نگردید وداود خان ناگزیربعوض مسامحه به طمطراق متوصیل گردید وبا تحریک شوک اعصاب بریژنیف به کشور برگشت.
باین تحول برای دولت داود خان راه دیگری مبنی بر حمایت شورویها از دولتش باقی نمانده بود، جز اینکه بسوی قطب دیگر قدرت جهانی بگراید. بهمین امیدواری داودخان در زمستان سال1356 بدعوت ملک فیصل پادشاه عربستان سعودی باین کشور مسافرت نمود ومراسم حج عمره رابجا آورد وچند تخته قالین افغانی را به مسجید نبوی(ص)در مدینه منوره اهداء نمود. مقامات رسمی عربستان از سفر رییس جمهور افغانستان استقبال پر حرارتی بعمل آوردند وبرایش درزمینه واگذاری کمکهای اقتصادی به منظور مقاطعه کامل باشورویها وعده های چربی دادند وداودخان با اطمینان از حمایت عربستان که متحد پروپا قرص امریکا بود به کشور برگشت.
چند سال پیش ازین ملک فیصل با پرداخت تمام وامهای شوروی به کشور مصر موضع انورالسادات رااز مسکو بجانب ریاض تغیر داده بود،واین دومین شکاری بود که متحد مهم آسیایی شوروی یعنی افغانستان رابدست آورده بود.
بهر ترتیب نظام جمهوری داود خان دیگر قادر به کنترول اوضاع سیاسی در افغانستان نبود وعلی رغم اینگونه تلاشها در لبه سقوط قرار گرفته بود،وکودتای 7 ثور پرتگاهی بود که بعمرحکومت داودخان بحیث آخرین زمامدار خانواده آل یحی پایان داد وتمام افراد خانواده محمد داود با اعضای کابینه اش بقتل رسیدند.
کودتای ثوراز بدوی آغاز خود درمقابل ذهنیت جامعه ملی و بین المللی قرار گرفت،وبگفته حافظ این "دولت مستعجیل" با یک جرقه در زیر ابرهای تیره مصیبت پنهان شد وباران خون بباراند.
رهبران کودتا در یک حرکت مزورانه تعدادی از زندانیان راآزاد نمودند،امایزودی کشور رابه زندان بزرگی مبدل کردند ومناسبات اجتماعی مردم رابا توسعه شبکه های جاسوسی شبیه اردوگاه اسیران جنگی ساختند.
امینیها با محاسبه خودبیشتر کسانیرا آزاد نمودند که پرونده سیاسی نداشتند،اما دسته زندانی مولانا باعث همچنان در سلولهای تاریک محبس پلچرخی باقی ماندند. اینکه آقای دستگیر پنجشیری در کتاب "ظهور وزوال حزب دموکراتیک خلق" نوشته اند که گویا بحرالدین باعث وعبدالحفیظ پنجشیری از حفیظ الله امین خواسته اند، که همگی در برابر رژیم داود خان مبارزه کرده اند،پس حکومت خلقی باید با اعزاز وقدر گذاری به مبارزه انقلابی آنان، ایشان رااززندان آزاد نماید، قابل قبول نمینماید وبه ترتیبی کاستن ازبار سنگین جرم وجنایت امین است. زیرا باعث وهمراهانش امین وباند فاشیستی ویرا خوب میشناختند ودرک میکردند که درنظام خونخوار امینیها طرح آشتی "گرگ ومیش" معنایی ندارد،بناءً با ابراز چنین توقعی هرگز مقام خودرا در پیشگاه امین تنزل نمیدادندومیدانستند که چنین پیشنهادی غیر عملی میباشد.
در پانزدهم اسد 1357 که هنوز توپ وتانک کودتا چیان به قرارگاههای نظامی شان برنگشته بودند،عده ای ازاعضای سازمان جدیدالظهور سفزا در ولسوالیهای رستاق، شهربزرگ، کشم و وبهارک تحت رهبری اسماعیل اکبر(4) عملیات مسلحانه ای را برضد رژیم کودتا راه اندازی نمودند. درین اثناء که جمعی در زندان بودند، بهانه وفرصت دیگری برای زندانی ساختن مجموع روشنفکران،علمای دین وچهره های با نفوذ محلی دربدخشان، تخار، قندوز، بغلان، مزارشریف وسایر ولایات شمال برای امین میسر گردید. موجی از بگیر وببندها آغاز شد ودهشت ووحشت سراپای افغانستان ومناطق نامبرده را فراگرفت. تنها ازهردو جناح سازا وسفزابه شمول محمد طاهر بدخشی وسایرهیئت رهبری بیشتر از چهار هزار نفر کادر تحصیل یافته روانه زندان شدند وبرنگشتند.
برگشت اختلاف دوباره جناحی در رهبری حزب دموکراتیک خلق وتوظیف رهبران جناح پرچم در پست سفارتهای افغانستان در کشور های مختلف جهان مشکل دیگری بود که مصئونیت شهروندان تحصیلکرده را درتمام کشورتهدید میکرد.
در همین فضا مولانا باعث که ابعاد عمیق فاجعه های پیش آمده رامیدانست، آخرین تلاشهایش را بکار برد و به بهانه مریضی وتایید دوکتوران معالج به شفاخانه علی آباد انتقال داده شد وچند روز بعد با برنامه ریزی دقیق طی یک عملیه چریکی فرار داده شد.
حفیظ الله امین که شیفته مفرط قدرت بود بالاخره در سنبله 1358 رهبرمحبوبش(!) نور محمد تره کی را با بالشت به قتل رسانید وخود تمام اهرمهای قدرت حزبی ودولتی را بطور مطلق العنانی در دست خویش در آورد. وی لیستهای طولانی ازاسامی افراد اعدام شده رادردیوارهای وزارت داخله ومحبس پلچرخی آویخت ومسئولیت کشتار آنهارابدوش تره کی انداخت.
مولانا باعث در نهم دلو همانسال از خیرخانه با عبدالفتاح پنجشیری وقمرالدین پسرحاجی دادر کولیچی شهربزرگی دستگیر ومجدداً به زندان رفت واحتمالاً بتاریخ یازدهم دلو اعدام گردید."انا لله وانا الیه راجعون".
دکتر جمال الدین سینا دلیری یکی از روشنفکران وهمدیاران مولوی باعث ازقول نورالله تالقانی حکایتی دارد که " اسد الله سروری(رییس دستگاه خدمات امنیت دولتی امین) در هنگام وظیفه سفارتش در جمهوری منگولیا به نورالله تالقانی ازنخستین همفکران سازمان باعث قصه کرده بود، اگر مولانا باعث زنده میبود روز گروگانگیری سفیر امریکا در 25 دلو1358 حتماً رها میشد. چون دولت سخت زیرفشار امریکاقرار داشت، وچریکها چون خواست عمده وشرط اول شان آزادی مولانا بود. ازینکه مولانا قبلاً کشته شده بود، ما مجبور به اقدام سرکوب شدیم که امریکا سر از فردای همان روز رابطه دیپلوماتیک خودرا با افغانستان قطع کرد. سروری به تالقانی گفته بود که من دوبار نزد امین رفتم که باعث را اعدام نکنید، زندانیش کنید.چون من قبلاً مولانا را ندیده بودم، وقتی صحبتهای اورا شنیدم هرکز راضی نبودم که او اعدام شود. امین گفت که دستور حزب را تطبیق کنید، من هرچه اصرار کردم یکبار ببینید، اما امین گفت که من باعث را میشناسم. دریک نشست ترا سحر کرده، برخورد اخلاقی نکنید. او آدم خطر ناک است هرچه زودتر باید اعدام شود، اما من شب اعدام باعث جرئت نکردم که درآن شرکت کنم ومرگ اورا بچشم خویش ببینم. اعدام شب سوم دستگیری صورت گرفته است".
پس ازآن کاروان هستی همچنان به پیش میرفت تا بالاخره به نقطه ای رسید که دیگر رژیم کودتای ثورضعیف شده وتوان بگیر وببند وکشتن وبستن رقبای سیاسی خود را از دست داده بود، وملت با راه اندازی خیزشها وقیامها در خط بسیج عمومی بسوی جهاد سراسری علیه استبداد داخلی وتجاوز خارجی همبسته شدند، اما دیگر چه سود که بدخشان فرزندان برومندش را وتاریخ وفرهنگ خراسان یزرگ مدافعین راستین خودرا از دست داده بودند، وسنگ وکوه این سرزمین در رثای جاودانه عیاران خویش قبای سوگ برتن داشتند، اما جلادان فرو مایه مردم بزودی کیفر اعمال شان را دیدند وخود درچاهسار ذلتی که کنده بودند با سر افگنده گی تام سقوط کردندو:

ازراست به چپ: محمد یونس مرادی ، شهید قربان محمد پساکوهی ودکترصاحبنظر مرادی

آن قدح بشکست وآن ساقی نماند آنقدر بشکست که هیچ باقی نماند
پانویسها:
1- پروفیسور حقنظر نظروف،صحبت در بیستمین سال شهادت محمد طاهر بدخشی،شهر دوشنبه 1378
2- محمد علم رشنو،روز نامه افکار نو،12 جون1972
3- میر غلام محمد غبار،افغانستان در مسیر تاریخ،کابل1967 ص15
4- محمد اساعیل اکبر پس ازبه شهادت رسیدن بدخشی وباعث با رویکار آمدن ببرک کارمل سازمان سفزا رابا حزب دموکراتیک خلق مدغم ومنحل شده اعلام نمود وخودفرد معتمد نظام مورد اعتمادشوروی گردید.


عالم
برخی اندیشه ها در مورد اتحاد سیاسی


نیروهای ملی وچپ



بعد از اشغال افغانستان تو سط نیروهای نظامی امریکا و بعد ا الحاق پیمان ناتو به آن تب و تاب سیاسی برای ایجاد نهاد های مختلف و از جمله احزاب سیاسی بالا آمد. شبکه های استخباراتی غرب و در قدم نخست امریکا وانگلیس هر کدام پروسه حزب سازی را تسریع کردند . در ظاهر امر ، امریکا و دنیای سرمایه سالاری برای نمایش ، تفنن و نمایاندن چهره دموکراتیک خود در دفاع از آزادی ، دموکراسی و حقوق بشر!؟ این پروسه را سازمان دهی کردند، اما در پشت این درامه دموکراتیک جامعه بین المللی «امریکا ، انگلیس واسراییل » شبکه های گسترده جاسوسی را در قالب احزاب سیاسی و نهاد های مختلف مدنی ، فرهنگی و حقوق بشر!؟ایجاد کردند و برای شناساندن چهره های گماشته خود در افغانستان دست به ایجاد ، ده ها رسانه ای تصویری ،صوتی و . . . زدند
از رسانه معتبر دنیای سرمایه داری ، بی بی سی ، گرفته تا صدای المان ، امریکا و شبکه های تلویزیونی داخلی و چه آنهاییکه در بیرون فعالیت نشراتی دارند همه برای جا گذاری این چهره های ساخته شده سیاسی در اذهان مردم افغانستان آغاز به فعالیت کردند . روزی نبوده و نیست که صدای این نخبه گان سیاسی !؟ زیر نام کارشناس امور سیاسی ، محقق ، مورخ، سیاست پوه و ...با القاب و عناوین مختلف ازین رسانه هایی وابسته به دنیای سرمایه ، شبکه های استخباراتی و افزار های سیاسی آن که زیر نام موسسات گوناگون در افغانستان ایجاد گردیده است ، شنیده نشود.
ترفند دیگر سیاسی این بوده و است ، تا با افتراق لجام گسیخته سیاسی و تشکیلاتی ، جلو تشکل هر نهاد ، جریان ، سازمان و حزب سیاسی مدافع منافع ملی ، استقلال ، آزادی، عدالت اجتماعی و برابری ملی را سد کنند. بدین وسیله دنیای سرمایه داری و شبکه ها یی استخباراتی مربوط به آنها عملآ قادر شدند از پایه گذاری و ایجادسازمانهای ملی سراسری جلوگیری نمایند. فعالیت دستگاه های استخبارات غرب عملآ در دو محور متمرکز گردیده است ؛
پاشاندن کامل نیروهای چپ از جمله ح،د،خ ، ا که از مدتها قبل در دوران مصالحه ملی و زمامداری مرحوم نجیب الله ، امریکا وغرب در میان لایه های مختلف رهبری آن عناصرنفوذی خود را بخاطر افتراق درونی آن گماشته بود . جناح دیگر حزب قبلآ ذریعه شبکه های استخباراتی پاکستان ، آی ، آس ، آی ، به شبکه جاسوسی امریکا پیوند زده شده بود، که آمریکا امکانات نظامی این جناح را در لشکر قومی حزب اسلامی حکمتیارو طالبان مورد استفاده قرار داد.
حضور نظامی امریکا و سبز شدن همزمان چند شاخه از ح،د،خ ، ا در کابل و اظهارات اخیر جناب لایق یکی از معاونین حزب وطن پرده از نفوذ و فعالیت گسترده شبکه های جاسوسی غرب بویژه شبکه جاسوسی امریکا در درون ح، د، خ و حزب وطن برمیدارد . با تقسیم کردن و پراگنده ساختن چپ به سازمانهای متعدد ، ا مریکا عملآ از حضور یک سازمان سراسری مخالف رژیم دست نشانده خود ، جلوگیری کرد. بخش دیگر چپ ، که مخالف قدرت سیاسی ح،د،خ ،ا و حضور نظامی شوروی بود در نتیجه نفوذ گسترده شبکه های جاسوسی غرب و از جمله نفوذ وسیع آی ، اس ، آی در آن عملآ نتوانست بیک سازمان جدی اپوزسیون مبدل گردد . شامل شدن چهره هایی از تشکیلات مختلف ان در دولت وابسته امریکا و ادغام بخش های از آن در افزار های سیاسی امریکا و غرب ، مانند موسسات ملل متحد ، حقوق بشر !؟ و... وجهه و شخصیت سیاسی آنرا تا سطح یگ گروه وابسته به غرب کاهش داد .
سرنوشت جبهه ضد طالبان ، که در آغاز از نیروی بزرگ نظامی برخوردار بو د و درهمه پروسه های سیاسی حضور بالنسبه فعال داشت ، ابتدا با برپایی شبه کودتا علیه دولت ربانی توسط یاران فرمانده مسعود ، جمعیت اسلامی را متلاشی ساخت و اکثر فرماندهان جمعیت اسلامی ازان فاصله گرفتند بعد از تقسیم قدرت بین جریانهای سر هم بندی شده توسط امریکا در بن ، روند تقسیم قدرت ، طوری صورت گرفت که پست های مهم دولتی در اختیار یاران فرمانده مسعود و تیم تکنوکرات جانب دار امریکا قرار داده شد و این مسآله موجبات نارضایتی و بعداً اضمحلال جبهه ضد طالبان را بوجود آورد و جبهه دو باره در خطوط قومی تجزیه شد . محل گرایی منحط هم سنگران دیروز فرمانده مسعود، زد وبندهای پشت پرده و معاملات پولی آنها ، علاوه ازینکه استقلال سیاسی افغانستان را به حراج گذاشت ، قبل از همه به فرو پاشی جمعیت اسلامی و فرماندهان عمده تاجیک انجامید و بیشترین پراگنده گی را در میان تاجیکان کشور بوجود آورد،که تا کنون ادامه دارد.
بعد از ین ،افتراقات دیگر تشکیلاتی و سازمانی را شبکه های جاسوسی غرب بر هر یک از اعضای سابق جبهه ضد طالبان تحمیل کرد و مطابق طرح و برنامه اساسی بریتانیای کبیر همه اعضای جبهه ضد طالبان از متن قدرت سیاسی بحاشیه رانده شدند و پروسه انحصار قدرت سیاسی از طریق جابجایی چهره هایی از افغان ملت ، گروه طالبان ، حزب اسلامی حکمتیار و تعدادی از حلقات سیاسی تمامیت خواه تکمیل شد.
بدینسان مرجعیت سیاسی بطور کامل در انحصار یک قوم قرار داده شد و دلقک های سیاسی از اتنی ها و اقوام گماشته شدند،تا تمثیل حضور اقوام و اتنی های دیگر را در مرجعیت سیاسی نمایندگی کنند.
شکار جدا گانه اعضای جبهه ضد طالبان توسط شبکه های غرب به شدت به پیش برده شد و این نیروها هر کدام برای در یافت پادا ش ازغرب ، معاملات جداگانه سیاسی را در پیش گرفتند . رژیم تحت الحمایه امریکا در همان خط ، با نی دولت مرکزی افغانستان امیر عبدالرحمن مبتنی به ارث، قوم و روحانیت وابسته در زیر حمایت « جامعه بین المللی » تنابهای انحصار قدرت سیاسی را هر روز نسبت به روز قبل محکمتر می بندد و لشکر قومی نیز در کمین نشسته است تا بار دیگر انطباق کامل سرزمین با قوم را جامه عمل بپوشاند.
وضعیتی که ما در آن قرار داریم ، کشور اشغال شده ،فاقد استقلال سیاسی ،حا کمیت ملی،تمامیت ارضی،تداوم بحران روبه گسترش سیاسی ، تشدید بحران قومی و اتنیکی ، وخامت شدید بحران اقتصادی ،که ملیونها هموطن ما را هر روز بزیر خط فقر میبرد.
تسلط کامل مافیای مواد مخدر و مافیای اقتصادی بر همه شئون و ارکان زنده گی اجتماعی و قدرت دولتی که هر روز ثروت جامعه را می چا پند و مردم را فقیر و فقیر تر میسازند.
با تداوم وضع موجود ،بمجرد سست شدن تناب های اشغال پیمان ناتو و قوتهای نظامی سرمایه سالاری ،کشور را در چنبره یگ جنگ داخلی دیگر نزدیک تر ساخته است .
در چنین وضعیتی فضای بحران اعتماد میان نیروهای سیاسی ملی، جانبدار رشد مستقل و آزاد ملی ، عدالت اجتماعی ، برابری و مشارکت ملی ، عملا جلو هر گونه تشکل ملی و سراسری را سد کرده است، که بتواند بحیث اپوزیسیون جدی ، در جهت اعاده حاکمیت ملی ، استقلال،ازادی ،تمامیت ارضی ،عدالت اجتماعی و ملی گام بردارد. تفنن های وحدت خوا ها نه ،اتحاد بازی های سیاسی بر محورچپ ، صرف میتواند شعارهای دلخوش کننده و مصروف کننده باشند . زیرا بسیاری از پارچه های مجزا شده از حزب فروپاشیده دموکراتیک خلق و برخی حلقه ها و سازمانهای چپ دیروز در وابسته گی کامل با سازمانها و شبکه های سرمایه سالاری قرار دارند و بطور کامل بمثابه افزازهای تحقق اهداف « جامعه بین المللی » عمل میکنند. خطر و ریسک اتحاد با آنها برای نیرو های چپ ، بیشتر از هر نیروی ارتجاعی دیگر است. زیرا آنها با استفاده از روابط گذشته و شناخت خود ، میتوانند نقب گذاریها و خرابکاریهای کلانتر ی را بسودقدرت کمپنی های فرا ملیتی انجام دهند.
در زمانی ، که وطن در اشغال نیروهای بیگانه است، کشور به ساختار سیاسی وسیع ملی، وطنپرست و سراسری نیازمند است، که بیتواند تمام کتله های قومی - اتنیکی، لایه ها ،اقشار ،طبقات و طیف های متنوع جامعه افغانستان را بحرکت در آورد و انها را برای یک مبارزه سیاسی به میدان بکشاند.
طوری که تجارب گذشته نشان داد ،در مجموع همه سازمانهای برخاسته از چپ دارای چنان پایگاه نیرومند توده یی نیستند که بتوانند عهده دار چنین ماموریت بزرگ ملی گردند . بنابرین اگر چپ دیروز ابتدا حزب خود را میسازد و بعدآ دنبال اتحادهای سیاسی با نیروهای دیگر است، این مسآله نیز با سازمانهای جدا شده از بدنه چپ امکان پذیر نیست ، طوری که خطوط پروگرامی این ساز مانها نشان میدهد به هیچ صورت این سازمانها با تعریف متعارف چپ جور در نمی آیند . جامعه افغانستان بزرگتر از این حلقات است و توده های ملیونی نیز دران زنده گی میکنند، باید به توده ها و مردم اعتماد کرد وبا صداقت و ایثار گری در صف مبارزه ایستاد. بنظر میرسد مانع کلی و اساسی برای اتحاد سیاسی در یک جبهه سراسری ملی افغانستان شمول ، تجزیه همه ساختارهای سیاسی افغانستان در خطوط قومی و اتنیکی است، که با شهامت باید به آن اعتراف کرد و آنرا پذیرفت. چپ افغانستان در روزهای وا پسین حاکمیت سیاسی حزب وطن در خطوط قومی تجزیه شد و این امر با اضافه برخی دلایل دیگر موجبات سقوط آنرا فراهم آورد و تاکنون حلقات و نهاد های سر بلند کرده از آن به استثای برخی از آنها درین منجلاب دست و پا میزنند.
فکتور دین که همواره وحدت دهنده اجتماعی و ملی درین سرزمین بوده است ضعف خود را در جلوگیری از تجزیه سازمانهای جهادی و طالبان در خطوط قومی نشانداد. البته مسآله ای که فکتور دینی را در اتحاد اجتماعی و ملی کم اثر ساخت ، نفوذ و رسوخ اسلام سیاسی بود ،که کاملآ در پیوند با کشور های غربی مبارزه سیاسی را آغاز کرد و با به گروگانگیری دین و استفاده ابزاری ازان برای مقاصد سیاسی، وجهه واعتبار اتحاد دهنده اجتماعی و ملی دین تضعیف شد . بعد از فروپاشی قدرت سیاسی مجاهدین و طالبان هنوز تجزیه به خطوط قومی درین سازمانها عمیقتر شده است.
مردم افغانستان در دوران سه دهه جنگ های خونین انتظار نیرویی بود ، که بتواند از بیرون بمدد آنها بشتابد ،با تخصص و کفایت کاری امور اداره غیر ایدیولوژیک و سیاسی را سامان دهد و از منازعات سیاسی ،قومی و اتنیکی بر کنار باشد و با مدیریت قوی ، اداره بیطرف و خدمتگذار مردم را ایجاد کند.
طوری که تجربه تکنوکراتها پیشروی ما قرار دارد ، اداره ای ، که آنها ایجاد کردند، بدترین اداره ، در نوع خود ، نه تنها در افغانستان ، بلکه در جهان است . حکومت تکنوکراتهای باز گشته از غرب در ایجاد اداره و مرجعیت سیاسی چنان قومگرایانه عمل کردند ، که دستهای امیر عبدالرحمن ،نادر خان ، ها شم خان و . . . را از پشت بستند . با ورود آنها نه تنها مرجعیت سیاسی قومی شد ، بلکه با تلاش سبعا نه میکوشند آنچه رنگ و بوی افغانی ندارد از فرهنگ ، تاریخ و ارزشهای ملی زدوده شود.
یک نگاه گذرا به تشکلات و احزاب سیاسی میرساند ، که تمام تشکیلات سیاسی در افغانستان، تشکیلات ( قومی - سیاسی ) اند. بر جبین سازمانها و احزاب تاثیر گذار که در صحنه سیا سی کشور حضور و نقش دارند ، مهر ( قومی – سیاسی ) حک شده است ، بنابرین در هر طرح و پلاتفرم سیاسی ، باید راه حلهایی مشخص و نمایا نده شود، که زمینه اشتراک وسیع همه اقوام و اتنی ها را در قدرت و مرجعیت سیاسی ، حفظ ارزشهای مشترک فرهنگی ، تاریخی، ارزشهای ملی و اشتراک در مقدرات ملی و تاریخی گره بزند ، تا بتواند جلو تفکیک اتباع درجه یک ، درجه دوم و درجه سوم و . . . را بگیرد. درین میان به چند مسآله ضروری اشاره باید کرد، که تا کنون برداشت از آنها برای روشنفکران هر یک از اقوام و اتنی های جامعه افغانستان مفهوم و معنی جداگانه دارد. یک مسآله را باید پذیرفت که قدرت سیاسی در افغانستان بعد از ایجاد اولین دولت متمرکز در زمان امیر عبدا لرحمن ،قومی و قبیله ای بوده است و با مرگ عدالت سیاسی و ملی مشخص گردیده است. از زمانی که مقوله « ملت افغان » در ادبیات سیاسی ما ظهور کرد ،نگاه ان دقیقآ قومی بوده است ،ملی های دیگر مانند وحدت ملی ، منافع ملی ،سرود ملی ،فرهنگ ملی، تاریخ سیاسی ، مصطلحات ملی ، ارزش های ملی و... از آن منشآ میگیرند و صرف به یک قوم و اتنی نظر دارند.
اصطلا حات ((ملت افغان)) و ((وحدت ملی )) را چنان در هاله ای از تقدس پیچانیده اند ، که رعایت آن بر هر باشنده این سرزمین امر لازمی پنداشته میشود . ا ین « تابوی های مقدس » افزاری های سرکوب گرانه ای اند در دست قبیله گرایان،که با آن بر فرق هر مخالف انحصار قدرت سیاسی میکوبند .
طرح هرگونه مسآله ملی و نام بردن از تبار و قوم ،برابری ملی ،تقسیم متوازن قدرت سیاسی و . . . حریم ممنوعه است و مرتکبین آن مستوجب مجازات و نفرین و وابسته بخارج .
از صبح تا شام همه روزه ((تلویزیون ملی )) ، « رادیوی ملی » ، « جراید ملی » ، « سینمای ملی)) و . . . داد و فریاد وحدت ملی سرمیدهند و در هیچ بیانیه زعمای دولت افغانستان نیست که آنها خود را مکلف به تامین وحدت ملی نسازند .ولی وضع ((وحدت ملی )) و ((ملت افغان)) زار و زار تر میشود. شعا ر، ده ها حزب سیاسی ، نهاد های مدنی ، مجامع فرهنگی و سازمانهای اجتماعی ، حفظ « وحدت ملی » است.
ولی متا سفانه هرروز در عمل اتحاد اجتماعی و سیاسی اقوام و اتنی های جامعه افغانستان بحرانی تر گردیده و مسآله بجا های باریکی کشیده شده است . اگر نیم نگاهی به این تا بو های مقدس افگنیم و پس منظر و پیامد های عملی آنرا شناسایی کنیم ، میبینیم ، که در عقب این تابوی مقدس صرف منافع یک قوم و قبیله پنهان است ((وحدت ملی)) یعنی احترام به سنت منسوخ انحصار قدرت سیاسی . بدینسان هر حرفی در جهت مشارکت در قدرت ، رگه هایی باریکی را بحرکت در می اورد ، که انحصار گران قدرت سیاسی آنرا توهین به منافع قومی و مقام مورثی و سنتی خود می پندارند.
پرسشی پیش می آید که این چگونه وحدت ملی است ، که در بر هه های مختلف تاریخ معاصر افغانستان ، اقوام و اتنی های مختلف جامعه ،بنام قوم ، مذهب ، تبار و نژاد قتل عام شده اند ، زمین ،کاشانه ، باغ ، هستی تاریخی ، فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی شانرا به نفع ((وحدت ملی)) ، بیک اتنی و قوم واگذار کرده اند؟
لابد یک تصور ازین ((وحدت ملی )) میتواند در اذهان عمومی جاگیرد، که این (( وحدت ملی)) « تیپ افغانی » است. اگر بپذیریم ،که ملت مقوله ای است ،که از درون نظام سرمایه داری سر بر آورد و تعاریف گوناگون به آن داده شده ، که از شرایط یک کشور تا کشور دیگر فرق میکند . اگر بر مشخصات عام ،که تعدادی از جامعه شناسان و دانشمندان علوم سیاسی برای ملت داده ا ند ،تکیه کنیم از قبیل اشتراک در سرزمین ، فرهنگ مشترک ، تاریخ مشترک ، ارزش ها و سنت های مشترک ، بازار داخلی ،قدرت سیاسی و ... طوری ، که می بینیم فکتور های مختلف در کشور های مختلف برای مقوله ملت از اهمیت بالایی برخوردار اند ،در برخی از کشور ها احترام به قانون و مرجعیت سیاسی و در برخی دیگر بالترتیب ،نژاد،دین،تاریخ مشترک ، اشتراک در سرزمین بازار داخلی و . . . بدرجات متفاوتی حایز اهمیت اند . اما سنگپایه ((ملت افغان)) از همان آوان تاسیس دولت مرکزی توسط امیر آهنین ، غلام حلقه بگوش انگلیس عبدالرحمن خان به اصول قومی گذاشته شد.امیر و ا خلافش در تلاش بوده و اند ، تا یک قوم را در جغرافیه سیاسی کشور ی بنام افغانستان بگنجانند و با حذف دیگران (( ملت افغان)) تجسم یابد. مبتنی برین باور مقوله ملت با انطباق یک قوم با سرزمین ، اساس تشکیل« ملت افغان » را میسازد برای خلق و تثبیت (( ملت افغان)) امیر زیر حمایه سخاوتمندانه دولت انگلیس و استفاده از لشکر قو می خارج از سرحدات کشور تلاش بخرج داد تا مرز توافق شده بین دولت روسیه تزاری و دولت استعماری انگلیس را با جابجایی گسترده قبایل مختلف افغان در جنوب، مناطق مرکزی ، غرب ، شمالغرب و شمال شرق باانطباق قوم با سرزمین تحقق بخشد.
این حرکت ، که در جهت تشکیل ((ملت افغان)) با تطبیق کامل جغرافیه با قوم صورت گرفت ، هزاره های افغانستان با دادن قربانی های بزرگ انسانی ، همه دار وندار شانرا درین روند بنفع قبایل مختلف افغان از دست دادند. به درجات متفاوت ایماق ها ، تاجیکها ، ازبکها ، بلوچ ها ، ترکمن ها ، .پشه یی ها ، نورستانی ها و . . . از محل دایمی سکونت شان اجبارآ رانده شدند . نادر خان ، هاشم خان ، محمد ظاهر خان ، محمد داود خان ... تا امیرالمو منین به حمایت گسترده خارجی ، این پروسه را با جدیت خاص به پیش بردند و نقشه ای باقیمانده تکمیل ((ملت افغان)) سهم حامد کرزی است ، که در زیر حمایت (( جامعه بین المللی )) در تفاهم کامل با افغان ملت ، طالبان ، حزب اسلامی حکمتیار ، گروه های قومگرا ی چپ و سایر حلقه های تمامیت خواه باید بطور کامل به انجام برسد. بنابرین ((ملت افغان)) یعنی حذف کامل اقوام و اتنی های دیگر از جغرافیه سیاسی افغانستان .
بدینترتیب ((وحدت ملی)) یعنی احترام به ارثی بودن،قومی بودن و سنتی بودن انحصار قدرت سیاسی .
وقتی از تاریخ پنجهزار ساله ای مشترک سخن بمیان آید و با گزافه گویی ها و لافزنی هایی سیاسی از ان دم زده میشود، همه را متعجب میسازد ، که چگو نه بعد از گذشت.پنجهزار سال تاریخ طولانی، جامعه ای افغانستان درین جایی از تاریخ قرار دارد؟ واقعیت مسلم اینست ، که قبایل متعدد افغان بعد از استیلای خونین چنگیز خان به سرزمین خراسان سرازیر شدند ، زیرا اکثریت شهر ها خراب و نفوس آنها قتل عام گردیده بود ، متباقی ساکنین بی دفاع آن بعدآ در اثر هجوم قبایل افغان ، خانه ، کاشانه و زنده گی شانرا از دست دادند .
بنابرین تاریخ مشترک ما بعد از تمرکز خشن قدرت سیاسی بدست امیرعبدرالرحمن آغاز میشود. که آنهم محو دیگران مطمح نظر اساسی بوده است. وقتی از تاریخ مشترک حرف زده میشود ، منظور از همان تاریخ است ، که از احمد شاه بابا به بعد آغاز میگردد . گویی این سرزمین در زمان احمد شاه بوجود امده باشد و قبلآ وجود نداشته است . ارزش های تاریخی!؟ هم همین هایی اند ، که بعد ازین با معا ملات گوناگون !؟ بوجود آمده و قبلا کدام تاریخی وجود نداشته است . مسآله اساسی که باید تذکر داده شود ، اینست ، که تاریخ سرزمینی بنام افغانستان بطور قطع جدا از تاریخ اسیای میانه ، شمال هند و ایران وجود ندارد به دلیل اینکه قدرتهای سیاسی اغلبآ درین محدوده جغرافیاوی مشترک بوده است.
و ما نباید برای کمبود ها ، فقر فرهنگی و ارزش های تاریخی متوسل به افسانه پردازی هایی تاریخی و قهرمان پردازیهایی خیالی شویم. تاریخ آنچه که وجود داشته است ، همین است.
منظور از شخصیتهای تاریخی، انهایی اند ، که به استثنای برهه هایی محدود ی ، در وابسته گی کامل با استعمار انگلیس ، روس ویا هردوبر اریکه قدرت تکیه زده اند.
این خود بطور کامل حذف ارزش های تاریخی دیگران است و ما از کدام سرنوشت مشترک تاریخی سخن میگوییم ؟
آنچه تا کنون از فرهنگ ملی برای ما تلقین شده است ( توره ، جگه شمله ، ننگ ، غیرت افغانی ، بدل ، جرگه ، معارکه ، پشتونوالی ، بابا ، انتقام، باتور ، سلاح ، تفنگ ، اتن ملی و لباس کوچی ها و . . . و این سنت های قبیله ای بطور اجبار بمثابه فرهنگ ملی بالای دیگران تحمیل میگردد . برای جا گزینی این مفاهیم بعنوان فرهنگ ملی ، یورشهای فرهنگ ستیزانه انجام داده شده و میشود ، که نتیجتآ گنجینه های پربار خراسان اسلامی و یادبودهای ماقبل آن آگاهانه و عمدی تخریب شد.
نابودی کامل آثار تاریخی کابل ، بامیان ، کاپیسا ، پروان ، بغلان ، سمنگان ، قندز ، بلخ ، جوز جان ، هرات ، غور ، بادغیس و اخیرآ شاه کار های هنری، فرهنگی و تاریخی بامیان بخاطری انجام شد ،که به برادران افغان تعلق نداشتند .
محمد گل خان مهمند لوحه های قبور ونام محلات را در شماال تغیر داد تا مردم این سرزمین با گذشته های پربار تاریخی وفرهنگی شان پیوند نداشته باشند .
سرنوشت مشترک فرهنگی و حفظ ارزشهای تاریخی چنین غم انگیز است . آ نچه به دین مشترک برای پیدایی ملت استنباط میگردد ، ما شاهد ضعف باورهای دینی درقبال پشتونوالی بودیم واستیم .
مساله جغرافیه و سرزمین مشترک بیش از دو قرن در بین ما عمر ندارد، افغانستان همیشه تا زمان امیر عبدالرحمن قلمرو مشخصی نبوده است.
اشتراک در سرزمین زمانی ارزش دارد ، که همه در آن احترام شوند.اگر پرو ژه کامل سازی انطباق قوم با سرزمین پیش برده شود ، دیگران درین سرزمین از چی ضمانت های حقوقی و قانونی برخوردار خواهند بود؟ استعمار به گونه ای جغرافیه سیاسی افغانستان را بوجود آورد ، که بدنه اساسی تمام اقوام واتنی های افغانستان در بیرون از مرز های آن قرار گرفت . مانند افغانها ، ازبکها ، بلوچ ها ، تاجکها نورستانیها ، پشه یی ها و...
داشتن رابطه عنعنوی ، تاریخی ، فرهنگی برای اقوام و اتنی های غیر افغان با هم تباران شان در بیرون از مرزهای افغانستان امروزی جرم و خلاف مصالح ملی ارزیابی میگردد و تا سرحد وابسته گی بخارج و اجانب محکوم میگردد ، اما پشتونستانخواهی گرم است و (( لرو بر پشتانه یو دی.)) زمزمه همیشگی رسانه های صوتی و تصویری و زیب هر بیانیه سیاسی دولتمردان ما . در حالیکه داشتن رابطه فرهنگی اتنی ها و اقوام غیر افغان در بیرون با هم تباران شان تا کنون هیچ خطری را متوجه امنیت داخلی ، ثبات سیاسی و وخامت اقتصادی کشور نساخته است. اما از بابت این پشتونستان خواهی مردم افغانستان زیانهای متعدد سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و امنیتی آتی را نصیب شده اند؛
- همواره جنگهای سازمانیافته علیه مردم افغانستان در زیر حمایت خارجی ازین مناطق و با اشتراک همین قبایل سازمان دهی شده است.
- بخش بزرگ از سرمایه ملی مردم افغانستان از زمانهای گذشته حتی در زمان رژیم هایی ، که خود را داعیه دار مبارزه طبقاتی میدانستند به آنطرف دیورند سرازیر گردیده و میگردد و دست رنج زحمتکشان کشور به مفت و رایگان نصیب زالوهای سران قبیله میگردد.
- با پیش کشیدن پشتونستان خواهی افغانستان فاقد مرز مشخص جغرافیه وی گردیده و نداشتن سرحد مشترک تا کنون معضلات گوناگون را برای مردم افغانستان ببار آورده است.
- در جنگ های داخلی افغانستان از قبایل انطرف دیورند برای سرکوب اقوام و اتنی های غیر افغان بحیث نیرو های سرکوب گر و ذخیره جنگی بطور متناوب استفاده شده و میشود.
- بخش بزرگ قبایل آنطرف دیورند توسط دولت های قومی افغانستان به مناطق و محلات زیست سایر گروه های قومی کوچانیده شده و بدون هیچگونه حق قانونی دارایی و جایداد هایی غیر منقول آنها را غصب کرده اند.
- در اکثریت جلوه دادن اتنی برادر افغان همواره از ترکیب نفوس هردو طرف دیورند استفاده میشود و بدینسان همواره از نقش و حضور قبایل آنطرف دیورند استفاده نا جایز سیاسی میگردد.
- انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی بخوبی نشان داد که بخشهای و سیعی از اقوام افغان انطرف دیورند به نفع کاندید های قومی شان درین طرف مرز رای دادند. تا زمانیکه این معضله حل نگردد اقوام و قبایل انطرف دیورند در تمام کارزارهای سیاسی بنفع اقوام شان برای تداوم انحصار قدرت درین سوی مرز شرکت خواهند کرد و با این ترفند ها از اشتراک سایر اتنی ها و اقوام در مرجعیت سیاسی واداره امور جامعه جلوگیری میگردد.
- مشکل دیگر، امتیاز گیری سیاسی و استفاده ابزاری از مسآله کوچنده های انطرف دیورند است. در تمام سطوح و ابعاد قدرت و حاکمیت سیاسی سهم انها تثبیت گردیده ومیگردد بدون اینکه مساله شهروندی آنها در افغانستان و کمیت نفوس انها تثبیت باشد.
- طوری که تعیین سهمیه کوچی ها در ارگانهای دولتی و پارلمان افغانستان نشان میدهد انها بلا منازع میتواند از سهمیه هر ولایت استفاده کنند و سهم قانونی و عادلانه محلات را بخود اختصاص دهند.
- مشکل دیگر، برا ی رشد وشگوفایی اقتصاد ملی افغانستان ازین ناحیه بوجود آمده است ، سالانه به ارزش ملیاردها دالراموال بداخل افغانستان قاچاق میگردد ، که بطور مستقیم عواید داخلی کشور را از ناحیه تکس تجارتی ، عواید گمرکی و . . . کاهش داده و ضربه مهلکی بر اقتصاد ملی وارد مینماید .
- تمام آثار تاریخی ، هنری ، باستانی و آنچه به هویت ملی ، تاریخی و فرهنگی مردم افغانستان بستگی داشته ودارد ، از طریق قبایل آنطرف دیورند به بازارهای پاکستان و ازان طریق به بازار های جهانی سرازیر گردیده ومیگردد .
- تمام هست وبود مردم از تسلیحات نظامی گرفته تا ماشین وآلات موسسات تولیدی توسط همین گروه های تبهکار با استفاده از باز بودن همین سرحد انتقال و به نرخ آهن پاره های کهنه به دلالان و قاچاقچیان اسلحه بفروش رسید .
- قبایل آنطرف دیورند همین اکنون به پادگان نظامی- سیاسی ، علیه مردم افغانستان ، امنیت ملی ، بازسازی اقتصادی و اجتماعی ، منافع ملی ، اتحاد اجتماعی وسیاسی ، پیشرفت وترقی اجتماعی مبدل شده اند .
نیروهای ملی ، وطنپرست و آنهاییکه دعوای چپ بودن را دارند ، بدون حب وبغض تعلقات قبیله ای شان ، نگرش میهنپرستانه وملی گرایانه خویش را درین مورد ، دوباره بازبینی کنند، تا باشد ما ازین قبرستان تجدد گرایی ترقی خواهی و نو گرایی رهایی حاصل نماییم .
با آنکه در افغانستان زبان مادری در حدود 70% دری است اما تیکه داران « ملت افغان » و پیام آوران « وحدت ملی » بطور قطع خواهان رسمی بودن و ملی بودن یک زبان اند و درین راستا از هیچ اقدامی برای تشکل ملی بر محور زبان افغانی (پشتو) روگردان نیستند . مصطلحات علمی و اداری ملی همه بزبان افغانی برگردانده شده است. یک زبان مصطلحات علمی ، اداری و ملی دارد و زبان رسمی دیگر محروم ازان وگوینده گان آن برای بکار گیری واژه های ناب زبان شان باید پذیرای اخراج از کار ، مجازات و توهین و وابسته بودن بخارج باشند. وقتی سرنوشت زبان پارسی ( دری ) ، که زبان علمی ، تحقیقی ، تاریخی و رابطه بین اقوام مختلف است با چنین فارسی ستیزی و بی مهری روبرو باشد ، سرنوشت زبانهای دیگر مانند ازبکی ، بلوچی ، ترکمنی نورستانی ، پشه یی و ... در زیر سلطه فرهنگی و سیاسی (( ملت افغان )) از قبل معلوم است !
سرود ملی ، درفش ملی ، سمبولهای لشکری وکشوری ، رتب علمی ، القاب لشکری و کشوری و . . . همه به مهر و نشان «ملت افغان » حک شده و بزبان افغانی (پشتو) اند و دیگران اصلآ درآن سهمی ندارند .
اینست نمونه هایی از تاریخ مشترک ، فرهنگ مشترک ، ارزشها و سنت های مشترک ، سرزمین مشترک و قدرت سیاسی مشترک ، که مبتنی برآن ( ملت ، دولت،) ملی بوجود بیاید!؟
با این گرایش های قومگرایانه و قبیله گرایانه و انحصار قدرت سیاسی در دست یک قوم و قبیله چگونه ملت بوجود خواهد آمد ؟ و ارزش های مشترک تاریخی ، فرهنگی و وحدت ملی تشکل خواهد یافت ؟
تعبیر ما از میهن پرست بودن و ملی بودن با در نظر داشت و ضع ، که ما در آن قرار داریم نیز تعریف کوته بینانه است. این تنها نیرو های چپ نیستند ، که در مواضع ملیگرایی و میهن پرستانه قرار دارند .
در دهه های اخیر بسیاری از معادلات ملی گرایی و میهن پرستی تغیر پذیرفته اند ، نمیتوان مبارزه پرشور حزب الله لبنان زیر رهبری حسن نصرالله ، شیعان عراق زیر رهبری مقتدا صدر و حماس زیر رهبری خالد مشعل را بالاترین تهورملی گرایی و میهن پرستی بحساب نیاورد. این جنبش های ملی - اسلامی تا پای جان در دفاع از آزادی ، استقلال ، شرف ملی و باور های دینی شان در برابر پادگان نظامی جاسوسی (اسراییل) سرمایه سالاری قرار دارند.
چپ افغانستان اگر بخواهد در قاموس یک ساختار ملی ، متعهد ، پابند به منافع ملی ، ارمانهای ملی و عدالت اجتماعی ، که زحمتکشان ، اقوام و اتنی های غیر افغان ستم مضاعف ( طبقا تی - ملی ) را بر گردۀ شان حمل میکنند ، تبارز کند. باید بت شکنی کند و ازین عوضی گرفتن مقوله هایی « ملت » ، « وحدت ملی » ، (( منافع ملی)) که در تمام برهه های تاریخ معاصر کشور در تبانی کامل با دنیای سرمایه سالاری استعمار ی گره خورده است، خود را برهاند و گامهای جدی و لازمی را برای احترام و پاسداری از همه ارزش های تاریخی ، ملی ، فرهنگی سنتها و ارزش های اجتماعی همه اقوام و اتنی های برادر و برابر جامعه افغانستان بر دارد و در پیشگاه مردم افغانستان صادقانه عمل کند.
مبارزه سیاسی پرکتیک و عمل آگاهانه اجتماعی است ، قضاوت و جانبداری مردم افغانستان در مورد هر جریان و نهاد سیاسی نه بالای تدوین برنامه های (( علمآ تنظیم شده)) صورت میگیرد ، بل مردم میبینند ، که سازمانها و جریانهای سیاسی در کدام صف مبارزه سیاسی استاده اند و چی عمل میکنند. تاریخ افغانستان همین گونه تبلور یافته است .
طوریکه دیده میشود چپ افغانستان مصروف تشکیلات سا زی و اتحاد بازی آنهم اعلبا در بیرون از مرزهای افغانستان است در حالیکه با سردادن شعارهای میان تهی آنهم از بیرون هیچ چیزی تغیر نمیخورد، با وجود ثبت و راجستر شدن چندین سازمان و حزب از بدنه چپ دیروز ، یک مورد پرکتیک مشخص در تقا بل با عملکرد اشغالگرانه و سرکوبگرانه امریکا و پیمان نظامی ناتو و جود ندارد.
بر گردیم به اصل مسآله
با ید پذیرفت ، که افغانستان کشور اقلیت های قومی است و هیچ قوم واتنی بیشتر از ثلث نفوس کشور نیست. هرگونه تلاش سیاسی در مسیر تغیر هویت فرهنگی ، تاریخی و اتنیکی اقوام مختلف افغانستان ، نه اینکه ما را بطرف ملت شدن و وحدت ملی میکشا ند ، بل بحران موجود سیاسی وبحران در رابطه بین اتنی ها و اقوام افغانستان ر اعمیقتر میسازد و تا سرحد تجزیه ، کشور را به پیش خواهد برد. ملت تنها یک اجتماع طبیعی نیست. بلکه ملت یک اجتماع سیاسی است ، که در آن باید نیل به استقلال سیاسی ، استقلال اقتصادی ، انسجام فرهنگی ، عدالت اجتماعی و ملی مطمح نظر اساسی قرار گیرد.
برای تحقق پروسه (( ملت شدن)) و برپا یی (( وحدت ملی )) ما با ید در کنار ملی گرایی قبا یل افغان به ملیگرایی هزاره گی ، ملی گرایی تاجیکی ، ملی گرایی ازبکی ، ملیگرایی ترکمنی ،ملیگرایی بلوچی و . . . ، که خواهان حق کامل شهروندی در محدوده سرزمین مشترک شان اند ، تمکین کنیم.
سنگ پا یه اساسی هر (( ملت )) و (( وحدت ملی )) و ملی های دیگر قبل از همه به اتحاد سیاسی و بعدآ به اتحاد فرهنگی ، اجتماعی ،تاریخی و . . . ، ضرورت دارد.
اتحاد کامل سیاسی اقوام و اتنی های مختلف جامعه افغانستان مربوط میشود ، به مشارکت عادلانه در قدرت سیاسی واداره امور جامعه و این بدون بر پا یی یک نظام دموکراتیک فدرال ممکن و میسر نمی گردد . اتحاد اجتماعی ، اتحاد فرهنگی و تو زیع عمودی قدرت سیاسی بر مبنای حاکمیت مشترک ، بعوض ارایه یک مشت اراجیف ، که تحویل جامعه میگردد ، ما را بطرف ثبات سیاسی خواهد برد و موجبات ایجاد ملت - دولت ووحدت ملی را فراهم خواهد ساخت.
بدون یک ملی گرایی سیاسی متمدن ، اتحاد سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و تاریخی اقوام مختلف افغانستان امریست محال و خیال پردازانه .
نیروهای چپ بدون پا بندی به چنین امری و تلفیق کامل آن با آزادی، عدالت اجتماعی ، برادری و عدالت ملی نمیتوانند بطور طبیعی با هم متحد شوند.
توافق بروی موارد آتی که قبلا نیز پیش کش گردیده بود ، میتواند موانع جدی را از سر راه اتحاد سیاسی و تشکل یک نیروی سراسری ملی پاسدار آزادی ، استقلال ، عدالت اجتماعی و تقسیم متوازن قدرت سیاسی بردارد:
- ایجاد یک نظام دموکراتیک فدرال ، که قدرت سیاسی رابطور عمودی و افقی بین اتنی های مختلف جامعه افغانستان بطور عادلانه تقسیم کند و مشارکت کامل سیاسی را تمثیل نماید. - مبارزه در جهت آزادی کامل افغانستان از سلطه نیروهای نظامی خارجی مبتنی بر میکانیزمی ، که اولا این نیرو ها تحت قیادت سازمان ملل متحد در آورده شوند . در ثانی قوتهای امریکایی و انگلیسی از ترکیب این نیروها خارج ساخته شوند و بجای نیرو های انگلیسی و امریکایی از کشورهای دیگری نیرو جلب گردد ، که در فضایا ی معاصر سیاسی افغانستان ذیدخل نبوده باشند.
ثالثآ تعیین جدول زمان بندی شده خروج همه نیروهای خارجی از کشور .
- فرا خوان یک مجمع دموکراتیک ملی برای اصلاح و تغیر در قانون اساسی .
- استفاده موثر از خورده فرهنگ ها ، سنت ها ، ارزشها ، آداب و رسوم همه اتنی ها در تبلور فرهنگ ملی و ایجاد فرهنگ ملی متبنی بر آن .
- در صورتیکه برابری کامل دو زبان رسمی دولتی مورد توافق نباشد . با ید یک زبان رسمی از طریق ریفراندوم آزاد و دموکراتیک در یک همه پرسی سراسری ملی انتخاب گردد.
- وقتی از تاریخ مشترک سخن میگوییم با ییست بعوض افسانه پردازی های بی پایه تاریخی و موهوم ، از ارزشهای تاریخی ، هویت اتنیکی و ملی همه اقوام افغانستان به عنوان ارزش های مشترک تاریخی در تشکل هویت ملی وتاریخی کشور استفاده همه جانبه بعمل آید و بعنوان تاریخ مشترک احترام شود.
- نام کشور ، نام قومی است ، برای بازتاب فرهنگ پربار گذشته ، ارزشهای تاریخی و مدنی رابطه سرزمین ما با گذ شته پربار آن ، انعکاس هویت قومی و اتنیکی همه در یک نام با مسما ، که همه گیر و بیانگر هویت همه گروهای قومی باشد ضرورت احساس میگردد.
خراسان اسم با مسمای است ، که علاوه برینکه هویت تاریخی ، ملی همه گروهای قومی و اتنیکی را می تاباند ، کشور را به داشته های پر ارج تاریخی ، فرهنگی و تمدن طلایی آن پیوند میدهد برای حاصل شدن اجماع عمومی در مورد نام کشور ،
ما باید هردو نام افغانستان و خراسان را در معرض یک همه پرسی آزاد ، عادلانه و دموکراتیک به اشتراک همه ای ساکنین کشور قرار دهیم ، تا بتواند اراده آزاد همه با شنده گان این سرزمین در انتخاب نام کشور تمثیل گردد.
- مسآله نشان دولتی ، سرود ملی ، القاب لشکری و کشوری ، رتب علمی ، اسمای ادارات ، موسسات تحصیلی ، فرهنگی و اداری مصطلحات علمی و اداری ملی به هر دو زبان رسمی با حقوق مساوی ، حل و فصل شود.
- حدود جغرافیه وی سرزمین ما با حل و فصل کامل خط دیورند با جانب پاکستان مشخص گردد. و بیش ازین ، ازین دخمه خونین علیه مردم افغانستان ، منافع ملی ، حاکمیت ملی ، تمامیت ارضی ، استقلال ، آزادی ، رفاه اجتماعی و پیشرفت اقتصادی ، استفاده ابزاری و سیاسی نگردد.
- هر نوع مداخله از آنسوی دیورند در تبانی با حلقه های قومگرا و ضد وحدت ملی بمثابه تجاوز به حاکمیت ملی ما محکوم گردد و عاملین آن بیک محکمه عادلاانه ملی کشانده شوند.
چند مسآله درمورد برگذاری انتخابات عادلانه ریاست جمهوری و پارلمانی ؛
الف - سرشماری دقیق برای تثبیت احصاییه نفوس کشور، تفکیک نفوس واجد شرایط برای رای دهی کلی کشور و هر واحد اداری.
ب - اعضای کمیسیون انتخابات طوری تعویض گردند ، که از هر اتنی و قوم در یک پروسه دموکراتیک ، بترکیب مساوی ، کمیسیون انتخابات بوجود بیاید .
ج - دست افزارهای سیاسی و استخبارااتی امریکا ، زیر نام بخش کمیسیون خارجی انتخابات ، شعبات سازما ن ملل و سایر نهاد های غیر لازمی قطع شود و به مداخله خارجی در مو رد انتخابات نقطه پایان گذاشته شود.
ح - شرکت در انتخابات صرف به اساس شناسنامه شهروندی صورت گیرد و هیچ ملحوظ غیر دموکراتیک باید روند شفاف ودموکراتیک را برهم نزند.
خ - زمینه شرکت در انتخابات برای تمام شهروندان افغانستان به اساس حوزه محل زیست فراهم شود، برای هیچکس مجال داده نشود تا با استفاده از کارتهای متعدد در چندین حوزه انتخاباتی شرکت کنند.
د - تا زمانیکه تثبیت نشود کدام بخش کوچنده ها ، شهروندان افغانستان اند، از ایجاد حوزه های جداگانه زیر نام کوچی ها و تثبیت سهمیه آنها در ولایات مختلف احتراز بعمل آید .
جنوری 2009