دوشنبه، مهر ۲۹، ۱۳۹۲

نوشته ی انجنیر عالم

 انتخابات و محرومیت سیاسی وملی تاجیکان



پس از هجوم اعراب وفروپاشی دودمانهای کوشانی ویفتلی آریایی  ، در خراسان پس از اسلام ، تاجیکا ن بنا بر داشتن اکثریت قاطع  نفوس اجتماعی وفرهنګ مسلط درین سرزمین توانستند بلا فاصله در پی شکست اعراب، امپراطوریهای برزګ را بنیاد نهند ( طاهری ، صفاری ، سامانی ، غوری و ...) تشکیل این امپراطوری های بزرګ نشاندهنده آن بود، که اقوام دیګر از لحاظ کمیت نفوس اجتماعی وتشکل سیاسی ،  فرهنګی واجتماعی در حدی نبوده اند ، که قدرت سیاسی ایجاد کنند. مصداق دیګر این مساله اینست که تمام اقوام مهاجم بعد ازبه قدرت رسیدن پس از تاجیکان  با وجود داشتن سلطهٔ سیاسی ، زبان تاجیکا ن را در دفتر ودیوان  پذیرفتند وآنرا وسیله ارتباط از چین تا عراق قرار دادند ودرین فرهنګ مستحیل  شدند .

سقوط حاکمیت سیاسی تاجیکان  دراثر هجوم اقوام مختلف وبطور پیوسته از شمال وقتل عام آنها در لشکر کشیهای چنګیز وتیمور وجابجایی اقوام جدید اضافه بر اسقاط قدرت سیاسی تا جیکان، پراګنده ګی سرزمین را نیز برای  تاجیکان پس از قتل عام ها  بالاجبار به میراث ګذاشته است ، تکه پاره ګی سرزمین وقرار ګرفتن تاجیکان در جزایر وزاغه های  دور از یک دیګر مساله جدی در محرومیت وحاشیه نشین شدن آنها از قدرت سیاسی بحساب می آید.

این پراګنده ګی سرزمین سبب شده است تا تاجیکان بطور پیوسته  سرزمین ها ومالکیت شان را به اقوام تازه وارد برخوردار از قدرت سیاسی  وبا ساز وبرګ لشکر حشری وقومی  واګذار کنند. علاوه بر آن فرهنګ ، زبان  وهویت اتنیکی وملی تاجیکان بنابر تقسیم شدن آنها در سرزمینهای جدا از هم زیر فشار دایمی قرار ګرفته است.

تجربه  تاریخی نشان میدهد ، که قیام تاجیکان در دو برههٔ تاریخی   برای قدرت به شکست انجامید  ونه تنها اینکه جامعه به اهدافش نرسید ، پی آمد شکست تحمیل قربانی سنګین جانی ومالی برای جامعه تاجیک بوده است. شکست علاوه بر مصایب بی شمار ، جامعه را از نظر سیاسی سرخورده وبی انګیزه  ساخت  و شکست روانی ، نهیلیزم ومادونیت سیاسی را برجامعه تاجیک تحمیل نموده است.

در قیام نخست ، رهبران ورهروان قیام بعوض طرح مساله اساسی سرنوشت سیاسی جامعه تاجیکان ومشارکت عادلانه اقوام ، در جامعه که ۹۹فیصد مسلمان اند انفاذ شریعت واتحاد امت اسلامی را مطرح کردند. همان مطلق سازی مذهبی در رویکرد ها وراهکار های سیاسی ، بتاسی از شعار های صرفاٌ مذهبی رهبری قیام دهقانی  نیزبدست دشمنان دهقانان  وتعدادی از سادات ملاها وروحانیون وابسته به استعمار انګلیس افتاد. با استفاده از ساده ګی سیاسی یک تاجیک عیار وپابند صدق ووفا ، باشه های دست آموز استعمارتوانستند ، جنبش مشروطه خواهی و تجدد طلبی را سرکوب کنندو با بسر رساندن مقاصد شان قبله بدل کردندو به مهره ای اصلی استعمار انګلیس پیوستند.

قیام کننده ګان مدعی انفاذ شریعت وامت اسلامی بدست مسلمانان هموطن شان قتل عام شدند، زمین ومال وباغ  شان به تصرف مدعیان دیګر شریعت و امت اسلامی درآمد، زنان مسلمان شان به کنیزی فروخته شدند عدهٔ ، که از قتل عام رهایی یافت بعد از پرداخت جزیه روانه زندانها وشکنجه ګاهای مخوف رژیم مدافع اسلام شدند .

راه بلدان این سرکوب خونین  نیز همین سادات وروحانیون بودند.

در حالیکه به صد ها روشنفکر تاجیک وجود داشت ، اګر آنها به قیام میپیوستند و آنرا رهبری میکردند علاوه بر پیروزی قیام وتحقق مطالبات دهقانان، نه امکان سرکوب رزمنده ګان مقاومت ملی  بدست لشکر حشری وقومی میرفت ونه مسیر جنبش مشروطه خواهی وتجدد طلبی عوض میشد. یکی ازین چهره های درخشان تاریخ معاصر افغانستان محمد ولی خان دروازی  آزادیخواه  ، مشروطه خواه ، تکنوکرات و آګاه به راز ورمز ملی وبین المللی بود .که میتوانست از عهدهٔ رهبری قیام بخوبی برآید . اما  مطلق اندیشی مذهبی وتسلط روحیه قهرمان پرستی وبزن بهادری مواردی بودند ،که قیام کننده ګان پر جزبه را از آرمان وهدف تهی میکرد وراه آنرا ازشخصیتهای متعهد ، ترقیخواه ، آزادیخواه  وملی ګرا جدا میکرد . اما تاوان این قیام عاری از آرمان های ملی  را این آزاده ګان سر افراز، ګران پرداختند.

بار دیګر قیام تاجیکان مضاف بر عوامل ګذشته در بند اسلام سیاسی ګیر افتاد و در پیوند با شرکای داخلی واسلامیستهای بیرونی با همهٔ جو مساعد ملی ، که بوجود آمده بود وهمچنان ګسترده ګی وآګاهی بیشتر نسبت به قبل داشت اراده لازم  سیاسی را برای ایجاد دولت ملی و حل مساله خونبار قومی واتنیکی از خود تبارز نداد .اما اینبار ضعف نسبت به قیام اول این بود ، که  دایره قدرت کاملآ  محلی شد و نتنها نتوانست اقوام مختلف را  بسوی حاکمیت جلب کند بل خود تاجیکان را با اختلافات بیشتر و ګستردهٔ محلی ومنطقوی مواجه ساخت و آنها را به ګروهای مختلف تقسیم کرد.

دلواپسی ها برای اسلام سیاسی وتمکین به سپارشات  متحدین فکری وایدولوژیک منطقوی، رهبران قیام را  بسوی شعار واهی اتحاد مجاهدین کشاند . فشار پیوستهٔ استخبارات پاکستان ، عربستان سعودی وسازمانهای متعلق به اسلام سیاسی بویژه ګلب الدین حکمتیار بر رهبران قیام بخاطر تصفیهٔ روشنفکران ، ملی ګرایان وعناصر ترقی خواه از دولت به بهانهٔ   عناصر غیرجهادی وپایان بخشیدن  به اتحاد نظامی با ګرایشهای سیاسی برخی اقوام حاشیه نشین از قدرت سیاسی سر انجام به بار نشست .  هم اتحاد برهم خورد وهم کلیه عناصر غیر جهادی مجبور شدند دولت را ترک ګویند.

این اتحاد شکنی وتصفیه ،  نه تنها اینکه رهبران قیام را به اتحاد با مجاهدین نرساند بل آنهارا در موقعیت دشوار وانزوای کامل سیاسی قرار داد . متحدین دولت که از  جانب حکمتیار  زیر اتهام کمونست ، ملیشه ورافضی قرار داشتند در شورای هم آهنګی زیر رهبری حکمتیار به آغوش باز پذیرفته شدند .این واقعاْ خرد سیاسی رهبران جدیداْ به دوران رسیده تاجیک را به نمایش ګذاشت؟

در تمام این بازیها هدف همان انحصار قدرت سیاسی بدست جامعه پشتون بود اینبار به رهبری حکمتیار واستفاده ابزاری از اقوام غیر پشتون بر علیه یکدیګر وتشدید مخاصمت قومی ونفاق ملی.

ظهور طالبان بار دیګر مساله اتحاد نظامی را میان « متحدین طبیعی » مطرح کرد اما این بار بالاجبار ، زیرا طالبان  طرح همکاری برخی از اقوام را برای سقوط دولت استاد ربانی مشروط برخلع سلاح کامل آنها میخواستند.

اما بلا فاصله پس از سقوط طالبان ، اتحاد با همان فوریت ظهور در اثربده وبستان با تیم استخبارتی امریکا ( اشرف غنی احمدزی ، خلیل زاد، جلالی ، اتمر و...) فروپاشید. تیم استخباراتی امریکا بعد ازین پیروزی انحصار قدرت سیاسی  را بسود یک قوم مر حله به مرحله دوباره تکمیل کرد .

تیم مذاکره کننده جبهه نتنها اینکه دست تیم استخباراتی امریکا را با پیشبرد مذاکرات معامله ګرانه برای پاشاندن جبهه باز ګذاشت واتحاد نظامی – سیاسی حد اقل چند قوم عمده را به اضمحلال کشاند ، بل دود آن مستقیماْ به چشم تاجیکان رفت.

در عوض اخذ چند کرسی بیک محل با شبه کودتا استاد برهان الدین ربانی رااز قدرت کنار زدندو در فردای آن با افزون خواهی محلی جمعیت اسلامی را فرو پاشاندند. وبدین ترتیب تاجیکان را دوباره در خط ګرایشات محلی تقسیم کردندو هر  قوماندان و فعال سیاسی تاجیک مصروف چانه  زنی  با تیم حاکم  برای خود شد.

مساله بدینجا ختم نشد. برای برخوردار شدن ازامکانات مساعد برای نان ومقام وثروت هرکدام ازین نخبه ګان!؟ دست به حزب سازی وجبهه سازی جداګنه زدند ونامهای بعاریت ګرفته شده  راقطارکردند ( نهضت ملی ،جبهه ملی ، متحد ملی ، أتلاف ملی ، افغانستان نوین ، روند سبز و...) تمام این نامها بیک محل تعلق دارد . بجز پیشوند وپسوند ملی دیګر از ملی بودن خبری نیست! ودر واقع مسخره کردن نام پر از وجاهت ملی است .

این احزاب و اتحاد  های سیاسی ، که ګاهی در موضع منتقد واپوزیسیون دولت وګاهی هم همکار دولت جلوه میفروشند اما در واقع هیچګاه نه اپوزیسیون ومنتقد دولت ونه هم همکار دولت بوده ومیباشند ، هدف اصلی همان باج خواهی واخاذی از دولت وناتو ودر راس امریکا است .  بسیاری ها هم برای تحقق اهداف شخصی نام فرمانده مسعود را یدک میکشند.پریدن از شاخ منتقد به شاخ متحد وبالعکس هم مردم را ګیچ کرده  و هم بازار سیاست  را کساد . واقعاْ این سیاست بازی ها ومسخره بازی ها  ،  مقام  سیاست را در افغانستان تا مرز بازیهای کودکانه وکوچه بازاری تنزل داده است وحثیت حزب وجبهه را در انظار مردم حقیر ساخته است.

تاوان این شیادت های سیاسی ،اکت وادای منتقد واپوزیسیون دولت ، موعظهٔ تیوریهای فراجناحی وفراقومی، وحدت ملی!؟ ومنافع ملی !  تیکه داران قومی را که خود از غار تنګ محلی بیرون نه آمده اند، تاجیکان میپردازند.درین کارزار معامله ګری تاجیکان از تمام سطوح وابعاد قدرت سیاسی تصفیه شده اند. تاجیکان بادر نظرداشت اتنی محوری در ترکیب نفوس اجتماعی و فرهنګ ګشن بیخ شان  ، در هرسه قوای دولت وسازمانها ونهاد های تأثیر ګذار در امور سیاسی حضور ندارند .رییس جمهور ،رییس مجلس سنا ، رییس دادګاه عالی ، دادستان کل رییس کمیتهٔ قانون اساسی همه پشتون ، رییس مجلس نمایده ګان ازبک ، رییس کمیسیون انتخابات نورستانی رییس کمسیون حقوق بشر وکمسیون شکایات انتخاباتی هزاره . اینست سرنوشت مشارکت سیاسی برای تاجیکا ن!؟ تاجیکان در هیچ برهه از تاریخ سیاسی کشور مانند اکنون از برکت معاملات تیکه داران قومی از قدرت سیاسی محروم نګردیده بودند .

 نظر اندازی بر فهرست کاندیدان ریاست جمهوری روحیه ماد ونیت سیاسی را  درجامعه تاجیک  بخوبی نمایش میدهد .

تیکه داران  که نام تاجیک را یدک میکشند  ، پذیرفته اند ، که قدرت سیاسی مال موروثی وتابو وحریم ممنوعه یک قوم است و تنها معامله ګری بر سر حاشیه قدرت برای نان ومقام در جریان است . این هم نمونه واقعی دموکراسی افغانی !؟

 

 وضیعت  تاجیکان در فهرست کاندیدان انخابات ریاست جمهوری برای سال  ۲۰۱۴ درد آور است . در لست کاندیدان یک تاجیک  وجود ندارد. بالاتراز ۹۰درصد کاندیدان پشتون اند  این مساله انسان را بیاد احصاییه اکادمی علوم ( پشتو تولنه ) می اندازد که هنوز هم جانب انصاف را رعایت کرده است؟

  فهرست قومی کاندیدان بدو مساله بر میګردد:

ــ  فضای ایجاد شده ناشی از انحصار روز افزون قدرت سیاسی توسط یک قوم راه کار انتخابات را کاملاْ قومی ساخته است ودموکراسی افغانستان هم دموکراسی قومی است یعنی آزادی حق انتخاب تا مرزی برسمیت شناخته میشود  ، که حریم انحصار قدرت قومی آسیب نبیند.

ــ تیکه داران قومی خود پذیرفته اند ، که قدرت سیاسی مال موروثی یک قوم است و به این حریم نباید نزدیک شد و خود بحیث مادونان سیاسی در حاشیه قدرت جایی برای خود دست وپامیکنند.

تقسیم تاجیکان به ګروهای مختلف وتجزیه تشکیلاتی وسیاسی آنها ،  قدرت هرګونه مانور سیاسی در انتخابات را از آنها ګرفته است ونا ګزیر به سرنوشت ، که به آنها تحمیل میګردد رضایت بدهند.

سرنوشت انتخابات ازقبل معلوم است . کارزار انتخابات با پیشزمینه ها برای تقلب ګسترده آغاز شده است. کمیسیونهای مستقل انتخابات  ، شکایات انتخاباتی ، وزارت داخله وریاست امنیت ملی وکارمندان امنیتی واستخباراتی ومسؤلین ارګانهای محلی قدرت دولتی همه وهمه بسود تیم  کرزی دستچین شده اند.

برای اینکه تقلبهای ګسترده انخاباتی در چشم مردم کمرنګ جلوه کند کرزی جانبداران خود را در چند تیم مختلف انتخاباتی  طوری تقسیم کرد ، که امکان پیروزی در دور اول به حد اقل کاهش یابد .

با چند ګانګی تیم خود ، تیکه داران قومی را در بخشهای مختلف کشاند ، تا از تمرکز رای علیه خود جلوګیری کند .بدین سان توانست از پیروزی کاندید مخالف ؟ در انتخابات تا حد زیادی بکاهد.

موضعګیری هستریک مخالف با امریکا آنهم در آستانه انتخابات چند هدف را با یک تیر میزند، کسب موضع ملی  وجلب ترحم مردم در قبال کشتار عیر نظامیان ، تحریک مردم علیه نامزدان که خود ،  آنها را طرفدار امریکا میخواند ودفاع از منافع ملی!؟ پیش کش کردن  تیوری بحران در مناسبات بین المللی واخطاریه های کرزی حاکی از آنست که  کس جرأ ت همکاری علنی رابا نامزدان دیګر نداشته باشد.

ولی در پشت تمام این هیاهوی تبلیغاتی یک مساله اصلی وجود  دارد وآن باجګیری کرزی از امریکا برای بقدرت رساندن نامزد مورد نظرش از جانب امریکا  در بد ل امضای پیمان امنیتی؟ در صورت حمایت امریکا از کاندید کرزی ، کرزی نتنها حاضر به امضای این پیمان است ، بل قباله شرعی فروش افغانستان را نیز امضا خواهد کرد.

رژیمی که با کمک و سر نیزهٔ امریکا حکومت میکند ، از کدام منافع ملی؟ سخن میزند .تا افغانستان منافع ملی اش را قربان نکند ، منافع امریکا تأمین نمیشود ، سیاست برد برد تاکنون تحقق نیافته است.

اولین نشانهٔ پیروزی کرزی در انتخابات دستچین تیمی بود متشکل ازحلقهٔ تاثیر ګذارترین بخش استخبارات امریکا متشکل از اشرف غنی احمد زی ،خلیلزاد ، جلالی ، اتمر ، احدی ، فاروق وردک ، قیوم کرزی وحواریون وفامیل کرزی .

این تیم با مذاکرات فشرده ودادن وعده ووعید به هریک از اعضای رهبری  تیم اتحاد انتخاباتی به طور جداګانه در یک چشم بهمزدن آنرا چنان برق آسا پاشاند ومضمحل کرد ، که در تصور هواداران هم نمی ګنجید.

اما یک مساله برای اعضای مختلف تیم اتحاد انتخاباتی که هر کدام برای قدرت به تګدی رو آورده اند ، باید آشکار باشد که تاریخ افغانستان تاریخ دور زدنهای باطل است وسرنوشت مختوم هریک همان خواهد بود که در ګذشته آنرا تجربه کرده اند.

ترفند دیګر رژیم بر پایی جرګه قبایلی است ، که میخواهد ازان بحیث افزار مؤثر در انتخابات آینده استفاده کند .تدویر جرګه وبده وبستانهای که در جریان این جرګه ها معمول است کمپاین سراسری انتخاباتی برای کاندید مورد نظر میباشد و در کنار آن تمکین دوستان خارجی رژیم به مطالبات انتخباتی کرزی .  در غیر آن چندی قبل همین جرګه قبایلی صلاحیت امضای هر پیمانی را به کرزی تفویض کرده بود ، نیاز به این همه مصارف ګزاف جز خورش انتخاباتی معنی دیګری نمیتواند داشته باشد.

به ګذارش کمیسیون انتخابات نزدیک به نصف حوزه های انتخاباتی  در جنوب وشرق افغانستان مسدود اند وجابجایی های اخیر در کادر پولیس وامنیت ملی بخوبی نشاندهندهٔ آنست ، که صندوقهای رای درین ولایات بسود کرزی پر کاری خواهند شد.

تاکید تیکه داران قومی بخاطر انصراف از نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری به بهانهٔ  جلوګیری از خصومت ملی ، مصلحت ملی ، تامین وحدت ملی و... وانمود میګردد . اما واقعأ این رضاکاران مصلحت ملی ووحدت ملی میتوانند  به اینګونه ، مصلحت ملی ، وحدت ملی را ګدایی کنند؟

خصومت ملی پدیده استعماری است که حاکمیتهای دست نشانده  استقلال ملی ، منافع ملی  وحاکمیت ملی را در بدل انحصار قدرت سیاسی  به دولتهای استعماری باج داده اند .

تخم خصومت ملی  را حاکمیتهای سیاسی  پاشیده ومیپاشند نه مردم افغانستان ، تا زمانیکه انحصار قدرت سیاسی در پیوند با استعمار خارجی وجود داشته باشد ، نا ممکن است خصومت ملی پایا ن یابد. تجربهٔ خونبار حق تلفی های قومی واتنیکی ، که باعث تعمیق بحران قومی وخصومت ملی از امیر عبد الرحمن بدینسو ګردیده است ، روشنتر از آفتاب است. برای ختم انحصار قدرت اراده سیاسی ومبارزه متداوم نیاز است ، نه ګدایی وحدت ملی !

 

چی باید کرد؟

 

مسلماٌ اګر جامعهٔ تاجیک نتواند عوامل شکستش را برای عدم تکرار،  باز بینی کند  وضعیت بمراتب بد تر ازین در انتظارش خواهد بود.

احتراز از مطلق اندیشی مذهبی ورو آوردن به تشکیلات مؤثر سیاسی ، دو راهکاری اند ، که میتواند جلو عقیم شدن حرکت سیاسی وملی  جامعه را  بګیرد وجادهٔ پیروزی  را بروی آ ن هموار کند .

تنها مساله که میتواند این پراګنده ګی سرزمین رابرای اتحاد اجتماعی وسیاسی تاجیکا ن واختتام عزلت ګزینی سیاسی جبران کند ، مساله ایجاد تشکیلات سیاسی است و بس.

آنچه تا کنون موانع دست وپاګیر بر سر راه ایجاد تشکیلات سیاسی برای جامعه تاجیک بوده است  فراقومی !؟ وفرا ملی اندیشیدن  نخبه ګان ؟ وسیاست مداران !؟ ومطلق اندیشی مذهبی این جامعه  در تعامل سیاسی با سایر اقوام برادر افغانستان است . فلج بودن سیاسی جامعهٔ تاجیک  امکان هرګونه فراهم آوری پایګاه اجتماعی وتوده ای را برای سیاست مداران تاجیک  ناممکن ساخته است . بدینسان نخبه ګان سیاسی تاجیک با وجود قرار ګرفتن در رده های بالای احزاب سیاسی مختلف نتوانستند حمایت اجتماعی جامعه را کسب کنند وبه آسانی مورد تؤطیه قرار ګرفتند وسرکوب شدند. قهرمان پرستی بجای آرمان پرستی وګرایش نداشتن جامعه بسوی اهداف وبرنامهٔ ، که جامعهٔ تاجیک را از اسارت سیاسی ــاجتماعی برهاند ، معضلهٔ دیګر ی است که تاجیکان را با سرکوبهای خونین مواجه ساخته است.

 

تیکه داران قومی وتاجران سیاسی ، که نام تاجیک را یدک میکشند دو رویکرد  را برای فریب مردم واز جمله تاجیکان پیشه کرده اند:

ــ     برای تأمین منافع شخصی وعمدتاْ منافع ګروپی ومحلی خود بازار حزب سازی وجبهه سازی را ګرم کرده اند  ،تا از یکطرف درهای مختلف معامله را باز بګذارند وهر حریفی اګر از دام یکی جست پایش در دیګری ګیر بیافتد و سرانجام بازار سرد نشود. این مساله سبب شده تا جلو احزاب ملی ګرفته شود ومردم نتوانند راه را از چاه تشخیص دهند و این در واقع بی اعتبار ساختن تشکیلات سیاسی است. معامله ګری به نرخ روز از آدرس حزب وتشکیلات سیاسی در بین مردم این مساله راالقا کرده است ، که حزب وتشکیلات سیاسی صرف برای بده وبستانهی شخصی ، ګروپی ومحلی کار برد دارد وبس ، نه  مدافع منافع مردم وسمت وسو دادن آنها برای آزادی ، برابری ، استقلال ،  ترقی ، عدالت اجتماعی ، رفاه وپیشرفت اقتصادی . اینها واقعاْ با این احزاب سمارق ګونه ضد مردمی ، مقدسترین وکارا ترین سلاح مردم را برای تحقق اهداف حق طلبانه ، مشروعیت بخشی به نظام سیاسی ، دموکراسی وترقی اجتماعی را مسخره کردند.

یکی از عوامل مهم نیافتن پایګاه و پیام پذیراجتماعی برای احزاب سیاسی همین وجود  احزاب وتشکیلات سیاسی معامله ګر است. اینها با قطار کردن احزاب ؟ متعدد ، جبهه های  سیاسی رنګارنګ ، که مواجب شان را از سفارتخانه  ها و مؤسسات بین المللی میګیرند ، آګاهانه حیثیت و اعتبار تشکیلات سیاسی را لجن مال میکنند .این حرکات مزورانه و منفعت جویانه شخصی وګروپی بنام حزب واقعاْ دشمنی با مردم است.

مردم  ازین همه حزب سازی وجبهه سازی خسته ، ګیچ وسردرګم  شده اند. با ګسترش شبکه های جاسوسی وجاسوس پروری بنام حزب وجبهه با یسوند وپیشوند ملی ، راه از چاه ګم شده است.

واژهٔ روشنفکر بدتر ازین در قاموس ادبیات سیاسی کشور بد نام وبه ابتذال کشیده شده است.این احزاب روشنفکر را بمعنی معامله ګر ، جاسوس ، دنباله رو، مصلحت بین ، منفعت پرست و فریبکار بخورد مردم داده اند .در حالیکه روشنفکر قافله سالار هدایت جامعه ازتاریکی بسوی روشنایی و ګره ګشایی رازها ورمز های  نا مکشوف علوم انسانی وطبیعی است.در تمام مبارزات لاینقطع مردم برای آزادی وپیشرفت نام روشنفکر تداعی کننده قربانی ، ایثار ،ثبات واز خود ګذری بوده است. با آلوده کردن نام روشنفکر با پستی وپلشتی  میخواهندجلو جایګاه  ومقام ونفوذ روشنفکر را نیز در جامعه سد کنند.

ــ استفاده ابزاری از  یدک کشی نام تاجیک با رویکرد معامله ګرانه  نیرنګی است ، که هم چشم جامعهٔ تاجیک را بر اسارت سیاسی ، فرهنګی وهویتی آ ن میبندد وهم جامعه را از داشتن ستاد ورهبری متعهد ومسؤل برای تحقق اهدافش محروم میسازد.

 جامعهٔ تاجیک شاهد است ، که از زمان تحمیل شدن تیکه داران قومی توسط تیم سیادت طلب قبیله ای بخاطر شیره کشی وچاپیدن مردم وګرم نګهداشتن بازار معامله برای قدرت وثروت ، تاجیکان بیش از هر زمانی در عرصه های سیاسی ، فرهنګی ، اقتصادی تحت فشار مضاعف قرار ګرفته اند ، تعویض جایګاه سیاسی تاجیکان به چند تیکه دار شریک رژیم در ګله دزدی ومافیای مواد مخدر ، تاجیکان را بطور کامل از قدرت سیاسی محروم کرده است.

مساله دیګر اینست که رژیم سیادت طلب قومی با تحمیل این تیکه داران بر ګردهٔ مردم جلو هرګونه رشد مستقلانهٔ تشکیلاتی وسیاسی جامعهٔ تاجیک را سد نموده است.

جامعهٔ تاجیک حقیقاْ سنګینی این رهبران خود ساخته وتیکه دار را بالای شانهٔ  خود بیرون از تحمل میداند ،اینها بطور جدی حرکت مردم را بسوی عدالت ، ترقی ، مشارکت ملی و پاسداری از ارزشهای تاریخی ، فرهنګی ، ملی وهویتی سد کرده اند.

تا نسل نواز رهبران متعهد ومسؤل پیشګام رهبری مسیر حرکت جامعه را بسوی تحقق اهداف وآرمانها یش باز نکند، جز تکرار مکررات و چرخش دور باطل چیزی دیګری نصیب مردم نخواهد شد.

چشم دوختن به این چهره های دلال ومعامله ګر  جز اسیر ساختن بیشتر سیاسی ، فرهنګی و هویتی تاجیکان ره آورد دیګری ندارد . در سیاست آزموده را نمی آزمایند ، آنهم به تکرار .

برای پیشبردپروسه سیاسی قبل از همه تشخیص حق جامعه اهمیت اساسی دارد ، پس ازان این حق چګونه  ګرفته شود، افزار ووسایل تحقق آن کدام ها اند ورهبری مبارزه برای حق از چی مشروعیتنی برخوردار باشد ، موارد اساسی اند ، که بدون آن حرکت سیاسی به نا کجا آباد میرود.

رها کردن تیر در تاریکی ، بدون شناخت اهدافی ، که باید به آن برسیم ، ګرم شدنها وسردشدنهای مقطعی ، ګلو پاره کردنها هنګامی که کرسی ومقامی را از دست بدهیم، مبارزات موسمی در آستانهٔ انتخابات ، آنهم بخاطر ټأمین منافع شخصی ، نه هیچ ارتباطی به مبارزهٔ سیاسی هدفمند دارد ونه میتواند چیزی را در سرنوشت سیاسی، فرهنګی و ملی تاجیکان عوض کند.

 

تازمانیکه مردم افغانستان قدرت سیاسی مشروع را بر پایهٔ مشارکت عادلانهٔ ملی ایجاد نکنند وبه انحصار قومی قدرت خاتمه ندهند ،نه همبستګی ملی  ا یجاد میګرددونه هم حرکت جامعه بسوی وحدت ملی ، منافع ملی وهمبستګی سیاسی، اجتماعی وفرهنګی هموار میګردد.

راهکاروسلاح مؤثر رسیدن جامعه به اهدافش ایجاد تشکیلات سیاسی است. برای جامعهٔ تاجیک راه بسوی همبستګی رزمجویانهٔ ملی وسراسری ، حرکت بسوی تأمین وحدت ملی و فایق آمدن بر بحران قومی وبحران اعتماد در روابطاتنیها واقوام دوراه وجود دارد:

 ــ ایجاد یا شرکت در تشکیلات سراسری، داد خواه وعدالت محور، برپایهٔ اشتراک همهٔ اقوام، که این حزب سیاسی یا جبهه سیاسی ،  در بر نامهٔ خویش مسالهٔ دولت غیر متمرکز سیاسی را بطور جدی مشخص کند، میکانیزم تحقق عدالت ملی را معین کند ، پروسهٔ ملت سازی رابر پابه اشتراک فرهنګی ،هویتی واتنیکی همهٔ اقوام واتنیها مطمح نظر اساسی قرار دهدو زمینهٔ  اتحاد سیاسی واجتماعی مردم را بتواند فراهم کند.

ګسترده ګی بحران قومی، بی اعتمادی در تمام ابعاد وسطوح جامعه در روابط اتنیها واقوام ،احزاب سیاسی ، جامعهٔ مدنی ،حکومت ، پارلمان وسایر نهادهای سیاسی، مدنی، فرهنګی، دشواری بزرګی را بر سر راه ایجاد احزاب سراسری بوجود آورده است ، اما راه ناممکن نیست .

ــ همهٔ اقوام عمده ودارای شعاع وجودی ګسترده به استثنای تاجیکان به تشکیلات سیاسی ـ قومی پیوسته اندو آنبخش احزاب، که دعوای فرا قومی وفراملی را دارند، بدلایل قومی شدن جو سیاسی کشور از امکان کمی برای وسیع شدن پایګاه اجتماعی ویافتن پیام پذیراجتماعی سراسری برخودار اند ، البته لاف زنی های سیاسی با واقعیتهای سیاسی وتأثیر ګذاری سیاسی عملی همخوانی ندارد.

تاجیکان بنا به  دلایل ګوناګون تا کنون فاقد تشکیلا ت سیاسی ـ قومی میباشند . تنها جمعیت اسلامی با عنصر بیشتر تاجیک در ترکیب خود توانسته است در جامعه بعنوان سازمان سیاسی تاجیکان  جا زده شود ، اما دلایلی زیادی وجود دارد ، که جمعیت اسلامی در بیشترین سیاستهایش اسلام سیاسی را نماینده ګی کرده است تا تاجیکان را . چون اسلام سیاسی در افغانستان مانند هر ایدولوژی دیګر رنګ وبوی قومی دارد بنا برین بخشی از  تجزیه وفروپاشی آن زیر تأثیر این جو حاکم شکل ګرفته است اما هنوز هم جمعیت اسلامی ترکیب فرا قومی خویش را نسبت به بخشهای دیګر جهادی حفظ کرده است.اما روند فروپاشی آن با وجود دعواهای اتحاد وهمګرایی شتاب ګرفته است ، که مظهر روشن آن  درموضعګیریهای اخیر برای انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۴نمودار است ، جمعیت اسلامی با یک کاندید برای ریاست جمهوری وهفت معاون در ګروهای مختلف قومی وسیاسی  وارد کارزار انتخاباتی شده است.

اقوام دیګر در تشکیلات سیاسی ـ قومی خویش با ګرایشهای مختلف سیاسی کنار آمده اندو به ګرایشات سیاسی قومی رجهان قایل اند. اما تاجیکان تا کنون این توفیق را در کنار ګذاشتن اختلافات سییاسی وحتی محلی نداشته اند.

روی همین ملحوظ هم است ، که تاجیکان روز تا روز از عرصهٔ قدرت سیاسی کنار زده میشوند . مشارکت تا جیکان در راس قوهٔ سه ګانه دولت ونهادهای تأثیر ګذار سیاسی نزدیک به صفر است .

اګر جامعهٔ تاجیک بخواهد در معادلهٔ قدرت واتحاد سیاسی اقوام واتنیها ی با هم برادر کشور شرکت عادلانه داشته باشد ، ناګذیر از برپایی تشکیلات سیاسی است، کار سیاسی بدون تشکیلات منسجم سازمانی امر محال وغیر قابل دسترس میباشد. بنابرین قدم اول وبا اهمیت برای اتحاد سیاسی واجتماعی  جامعه ، ایجادتشکیلات سیاسی منظم با رهبری متعهد ، مسؤل از طریق راه کار های کاملاْ دموکراتیک حایز اهمیت اساسی است.

 تمام رهبری سازمان در تمام سطوح وابعاد  باید بر پایه دموکراتیک شکل بګیرد تا بتواند جلو تبارز نا رضایتی های فردی را بګیرد .تشکیلات دموکراتیک میتواند قدرت مانور سیاسی سازمان را ارتقا دهد ، روحیه همکاری دسته جمعی را تقویت کند ، زمینهٔ بروز استعداد ها وتوانایهای سیاسی ، سازمانی وفرهنګی را فراهم آورد. جلو تیوریهای بحران سازی ، توطیه و ایجاد افتراق برای خزیدن به مقامات سازمان را سد کند.

سازمان باید بتواند نماینده ګی بخشهای ګوناګون جامعهٔ تاجیک را در خود ګرد آورد وهمچنان باید بتواند ګرایشهای مختلف سیاسی ، فرهنګی ومذهبی را تحمل کند .

 آیا تشکیلات سیاسی  برای تنیدن بدور خود وباقی ماندن در لاک سیاسی ـ قومی هدف است؟

واقعیت مسلم اینست ، که تا جیکان با فرا اندیشی اتنیکی وقومی وزمانی هم فرامرزی !هرچه بیشتر  بطرف اسارت سیاسی ومحرومیت از قدرت رانده میشوند ، در حالیکه اقوام دیګر توانسته اند با مدد تشکیلات سیاسی ـ قومی جایګاه بمراتب بهتر سیاسی از تاجیکان در قدرت سیاسی بیابند.

برای فرا  اندیشی اتنیکی وقومی اراده سیاسی تمام اقوام کشور امریست لازمی . فراقومی اندیشیدن تاجیکان به تنهایی نتنها مساله را حل نمیکند ، بل حذف تاجیکان را از  موزاییک قومی کشور با ګذشت هرروز تشدید کرده است.

بنا برین روی آوردن به تشکیلات سیاسی ـ قومی در چنین شرایطی برای تاجیکان بمنظور تحقق دوهدف صورت میګیرد:

ــ دفاع مشروع وعادلانه از جایګاه سیاسی ، فرهنګی ، تاریخی ،هویتی وا قتصادی تاجیکان در ترکیب  اقوام باهم برادر برای شرکت در پروسه های سیاسی و فرهنګی مشترک.

ــ تأثیر ګذاری شایستهٔ وسزاوار تاجیکان در پروسه های ایجاد همبستګی ملی ، مشارکت ملی ، دولت ملی ، وحدت ملی وتامین منافع ملی در کشور مشترک .

انقطاب خونین قومی ناشی از انحصار قدرت سیاسی در همکاری تنګاتنګ قوتهای استعماری ، که کشور را بسوی فروپاشی تهدید میکند ، قبل از دیګران تاجیکان را به بی سرنوشتی سیاسی و تجزیه بیشتر خواهد کشاند.

بدینسان مسالهٔ جدی برای تاجیکان قبل از همه اتحاد سیاسی اقوام است واین بدون اینکه از موضع برابر وارد تعامل سیاسی با اجزای دیګر جامعهٔ افغانستان نشویم دور از امکان است.

در صورت خالی بودن جای احزاب ملی سراسری برخوردار از پایګاه ، نفوذ وپیام پذیر اجتماعی در میان همهٔ اقوام واتنیها، که بتوانند همبستګی ملی را ضمانت کنند و دولت ملی متعلق به همه را بر پا نمایند ،اتحاد سیاسی اقوام میتواند راه دیګری برای بر پایی دولت ملی با مشارکت ګستردهٔ قومی وکوتاه کردن راه رسیدن به وحدت ملی باشد .

بدون شک وحدت ملی دوجز اساسی دارد ، اتحاد اجتماعی و اتحاد سیاسی مردم برای بر پایی قدرت سیاسی .

اتحاد اجتماعی زیر تأثیر دین مشترک به جز در دهه های اخیردر میان اقشار مختلف وقومیتهای افغانستان با فراز وفرود اما وجود داشته است . همین مسالهٔ اتحاد اجتماعی عمدتاْ در کشور بجای وحدت ملی عوضی ګرفته شده است. آنانیکه مدعی وجود وحدت ملی در سالهای ګذشته اند واخلال این وحدت را کار چند روشنفکر وسازما ن سیاسی میدانند ، بدون شک وحدت ملی را با اتحاد اجتماعی مردم یکی میدانند .

اما جامعهٔ افغانستان  بعوض اتحاد سیاسی در قدرت  به استثنای حاکمیت  سیاسی حزب دموکراتیک خلق افغانستان در زمان ببرک کار مل ، حاکمیت قومی رااز امیر عبدالرحمن خان تا حامد کرزی تجربه کرده است.

لذا بجز برههٔ اندک زمانی درکشور ما هیچګاه شاهد اتحاد سیاسی اقوام نبوده ایم  ،که مشارکت اقوام را در قدرت تمثیل کند. نبودن اتحاد سیاسی میان اقوام وجود وحدت ملی را به امر واهی  مبدل میکند.بدون شک اتحاد سیاسی اقوام، اتحاد فرو پاشیدهٔ اجتماعی را بطور ممکن آن احیا خواهد کرد .

لذا مادامی ، که همهٔ اقوام برادر به تشکیلات سیاسی ـ قومی خود پیوسته اند ، شرکت در اتحاد سیاسی برای شکل دهی قدرت ملی با مشارکت عادلانهٔ همه ، بدون تشکیلات سیاسی ـ قومی سراسری برای تاجیکان مقدور ومیسر نیست.

تاجیکان باید در اهداف مطروحه برای اتحاد سیاسی واجتماعی  با جوامع برادر دیګر بر مسالهٔ یکپارچګی، حاکمیت ملی ، تمامیت ارضی ، استقلال ، آزادی ، رفاه اجتماعی ،عدالت ،توسعهٔ اقتصادی وترقی اجماعی تأکید جدی نمایند .

مساله اصلی از ایجاد هرګونه تشکیل ، وارد تعامل شدن ازین ابزار ووسیله برای تحقق اتحاد اجتماعی وسیاسی برای برچیدن نفاق قومی ، همبستګی رزمجویانه ملی ودر فرایند آن وحدت ملی است.

جامعهٔ تاجیک در وارد شدن به هر اتحاد سیاسی باید التزام خود را بر ضد هر نوع ګرایشهای تجزیه طلبی وهنجار های ضد اتحاد سیاسی واجتماعی مردم  بطور روشن ابراز کند .

مسؤلیت اساسی ما است تا ګرایش جمعی را بر ضد هرنوع اتکای خارجی  در مبارزهٔ سیاسی  خلق کنیم ، تااز شیوه های جاسوسی وجاسوس پروری در مبارز هّ سیاسی احتراز شود.

 

 

چهارشنبه، مهر ۰۳، ۱۳۹۲

انتخابات آینده؛ روزنه یی بسوی "ملت سازی" در افغانستان


ع.م.اسکندری

کارشناس روابط بین الملل و نظم جهانی

 دانشگاه لیستر-  انگلستان

انتخابات آینده؛ روزنه یی بسوی "ملت سازی" در افغانستان




افغانستان متاسفانه یکی از کشورهای ناکام نه تنها در پروسهء  "ملت سازی" بلکه حتی در "دولت سازی" نیز در سطح جهان بوده است. عوامل فروانی درین پروسه دخیل بوده اند که من نمیخواهم درینجا وارد این بحث اکادمیک شوم.

ولی بطورعام "دولت سازی" بعد از تثبیت جغرافیای کنونی افغانستان در زمان امیر عبدالرحمن خان (1880-1901) آغاز گردید، قبل از آن این سرزمین بیشتر به کانفدراسیون قبایل شبیه بود تا به "دولت" به مفهوم مدرن آن. اما در رابطه به پروسه یی " ملت سازی" از عبدالرحمن تا اکنون این روند را بر مبنای تیوری " اضمحلال" (assimilation) بنیاد گذاشته اند که تا اکنون نتیجه یی ببار نیاورده است. در طول تاریخ افغانستان مقاطع معینی هست که زمینه های همگرایی(integration)اقوام و قبایل افغانستان و انهم در اثر تهاجم بیرونی پیش آمد که میتوانست زمینه ساز برای همگرایی و " ملت سازی" گردد، ولی بنابر عواملی به حدر رفت؛ از آنجمله در دوران کسب استقلال در زمان امیر امان الله خان و بعد هم دوران جهاد و مقاومت که اولی به استبداد خشن خانوادگی و قبیلوی انجامید و دومی هم به انقطاب بی سابقه و لجام گسیخته یی قومی و منطقوی.

بعد از تهاجم ایالات متحده و ناتو به افغانستان در سال 2001 که انهم برمبنای تیوری یی  به اصطلاح "مداخله بشر دوستانه" (Humanitarian Intervention) صورت گرفت؛ پروسه یی " دولت سازی" از سر گرفته شد. ولی با مصارف تریلیون دالری[1] نتاییج مطلوبی به بار نیاورد. اینکه چرا چنین شد؟ دلایل فراوانی دارد که حالا جای بحث بر آن نیست.

فکر میکنم انتخابات (1993) سال آینده باز یک فرصتی باشد بسوی "همگرایی" و " ملت سازی" در افغانستان.

چرا چنین می اندیشم؟: 1- ریاست ادارهء انتقالی و بعدآ حکومت موقت و به ادامهء ان دور اول و دوم انتخاب آقای کرزی منحیث رئیس جمهور افغانستان بیش از آنکه به ارادهء مردم افغانستان ویا شایستگی شخص رئیس جمهور مرتبط باشد به تصمیم ایالات متحده وابسطه بود. 2- در تمام این مدت جامعهء بین المللی و در رآس سیاست گزاران ایالت متحده را اعتقاد بر این بود که افغانستان یک جامعه یی هست بسته و با فرهنگ بدوی قبیلوی و نتیجهء ان باید این باشد که قبایل درانی که حاکمیت را در دو قرن اخیر در اختیار داشته اند؛ الزامآ باید رهبری بدانها سپرده شود.    3- حالا اگر نه در مراجع تصمیم گیریهای سیاسی ولی حد اقل در مراجع تحقیقی و اکادمیک غربی این فضا تغییر کرده است و اکثر اکادمیسین های غربی حالا میدانند که اولا: افغانستان سرزمین اقلیتهای قومی است و ثانیآ نزدیک به چهار دهه جنگ مردم افغانستان را تا سطح بلند خود آگاهی رسانیده است، که دیگر نمیشود آنرا با نظام قبیله محور اداره کرد.

در انتخابات پیشروی آن روانشناسی تاریخی قبلی که بیشتر از درک نادرست مراجع اکادمیک غرب ناشی می شد و نتیجتا در تصمیم گیریهای مراجع سیاسی- نظامی غرب تبلور می یافت دیگر مسلط نیست حد اقل بخاطر آنکه حالا مراجع نظامی و سیاسی غربی یک دهه است که خود در افغانستان حظور بالفعل دارند و حقایق آن کشور را بهتر میدانند و مراجع اکادمیک غربی نیز حالا میدانند که محاسبات آنان بیشتر بر مبنای احصائیه ها و ارقام رسمی حکومتهای افغانستان بوده که اکثرآ غیر واقعی بوده اند. شرایط داخلی نیز همین حکم را دارد: هیچ یکی از اقوام افغانستان حاظر نیستند تا تابعیت درجه دوم، سوم یا... بپذیرند.

برای "ملت "  شدن، ما نیاز داریم تا از مرحلهء سیاست بازیهای قومی و قبیلوی بگذریم و به حق هموطنی یا به اصطلاح معمول به حق " شهروندی" برسیم. اساسی ترین موئلفهء دموکراسی و حق شهروندی برابری در حق "انتخاب شدن" و "انتخاب کردن" است. قانون اساسی افغانستان این حق را تضمین کرده است ولی عرف قبیلوی مانع آن است. همینکه بر خلاف حکم قانون اساسی حالا معمول شده است که باید رئیس جمهور از قبایل پشتون باشد و معاون اولش تاجیک و معاون دومش هزاره برخلاف نص قانون اساسی کشور است. این اولا اقوام کشور را به درجه یک، دو و سه درجه بندی کردن هست و بعدش هم اینکه مگر سایر اقوام این سرزمین مانند ازبکها، بلوچها، ترکمنها، پشه ییها، نورستانیها و دیگران باشندگان این سرزمین نیستند؟ من نمیخواهم دوستان را تشویق کنم که از تمدن و دموکراسی غربی نسخه برداری کنند ولی حد اقل باید دو همسایهء در بدیوار خود یعنی هند و پاکستان را از نظر دور نداشته باشیم. ماکه از فرهنگ پنج هزار ساله میلافیم، ولی وقتیکه فرصت برای برخورد متمدنانه داریم در لاک بدویت قبیلوی فرو میرویم.

ما چه بخواهیم چه نخواهیم، افغانستان دیر یا زود این پروسه را خواهد پیمود، ولی نقش نخبگان و روشنفکران در آن است تا در تسریع این پروسه سهم داشته باشند. آنانیکه دل درگرو جنگ بی پایان داخلی بسته اند و یا منافع خود را در بی ثباتی و در نهایت از هم پاشیدگی این سرزمین میدانند، در حقیقت سرابی را خواب میبینند که نه شرایط داخلی ونه وضع منطقه و نه صلح جهانی در همخوانی با آن قرار ندارد.

برای " ملت- دولت" سازی به چند موئلفهء اساسی نیاز است: قوت، ثروت، مشروعیت و رهبری. با انکه میدانیم برای دولت- ملت سازی هر کشوری باید به قوت و ثروت خودی متکی باشد ولی متآسفانه در احوال کنونی کشور ما چنین نیست و شاید برای دهه های آینده هم چنین نباشد کما که در گذشته هم چنین نبوده است. ولی با همه ملاحظاتیکه وجود دارد موجودیت نیروهای بین المللی و سرازیر شدن ملیونها دالر سرمایه میتواند هم متضمن تمامیت ارضی کشور باشد و هم متضمن انکشاف اقفصادی آن. ولی برای اکمال این پروژه به مشروعیت و رهبری نیرومند ملی ضرورت است و این آن چیزیست که طی یک دهه حضور نیروهای بین المللی در افغانستان غایب بوده است. رهبران را باید مردم انتخاب کنند و مشروعیت نظام نیز در گرو انتخابات عادلانه  و رای مردم است.

انتخابات سال آینده یک بار دیگر فرصت خوبی هست بسوی گزار از ترایبلیزم بسوی مدنیت و ملت سازی درکشور. ولی این بیشتر به درایت نخبگان و بخصوص رهبران سیاسی و قومی کنونی کشور مربوط است. متاسفانه سیاست در افغانستان فکر بنیاد نیست و احزاب وطن شمول و ملی هنوز یا شکل نگرفته اند یا در حالت جنینی قرار دارند و بر وضع کنونی چندان تاثیر گزار نیستند. در چنین حالتی انانیکه در صحنه حضوردارند، بصورت طبیعی بار مسئولیت را هم باید بدوش بکشند. اگر از یکسو بار مسئولیت بدوش تیم حاکم کنونی برهبری رئیس جمهور حامد کرزی قرار دارد ومسئولیت اخلاقی و تاریخی دارند تا انتخابات شفاف و بدون تقلب را سازماندهی و انتقال مسالمت آمیز قدرت سیاسی را زمینه سازی نمایند از جانب دیگر این مسئولیت اپوزیسیون (جبهه ملی و ائتلاف ملی) بخصوص اتحادیه های انتخاباتی است که تازه شکل گرفته یا در حال شکل گرفتن اند تا انتخابات را با ارائه طرح ها و پروگرامهای مدون به یک کارزار ملی تبدیل نمایند تا به میدان چانه زنی بر سر مقامها و کرسیهای دولتی.

تا جاییکه معلوم هست طی یکی دو سال اخیر هم ائتلاف ملی و هم جبههء ملی و هم برخی دیگر از ائتلافهای سیاسی بیشتر بر سر تغییر درساختار رژیم از سیستم ریاستی به پارالمانی تاکید داشتند و تیم بر سر اقتدار نیز بر سیستم ریاستی کنونی پافشاری دارند؛ این میتواند زمینهء خوبی برای رقابتهای سیاسی و مدنی باشد، بگذار مردم تصمیم بگیرند کدام طرح را میپذیرند و به آن رای میدهند. اگر انتخابات شفاف، بی تقلب و واقعآ بر اساس رای مردم باشد در آنصورت نتیجه ی آن هرچه باشد گامی هست بسوی دموکراسی، همگرایی و روزنه یی بسوی " ملت شدن".

ولی متاسفانه طی چند هفته یی که کارزار انتخابات گرم شده، از قراین چنین معلوم میشود که همه رهبران اپوزیسیون بیشتر بر سر رئیس و یامعاون شدن تاکید دارند تابر محور فکر و پروگرام سیاسی. غافل از آنکه در یک نظام مردم بنیاد و دموکراتیک برای هر شهروندی جای مناسب پیدا میشود ولی در یک نظام توتالیتر و تمامیت خواه حتی معاون اول بودن هم گره از مشکلی نخواهد گشود. امیدوارم رهبران تاثیر گزار اپوزیسیون چون استاد عطا محمد نور، استاد محقق، احمد ضیا مسعود، جنرال دوستم، دکتورعبدالله، صلاح الدین ربانی و شخصیتهایی مانند دکتور اشرف غنی احمدزی، جلالی و دیگران به این نتیجه رسیده باشند و درجانب مقابل هم شخص رئیس جمهور کنونی حامد کرزی متوجه این حقیقت باشند که راهی جز انتخابات وجود ندارد و انتخابات آینده مانند انتخابات گذشته نخواهد بود.حکومت ایکه بر اساس اراده و رای واقعی مردم افغانستان ایجاد نشود، نه از مشروعیت داخلی برخوردار خواهد بود و نه از مشروعیت و حمایت بین المللی . چنین حکومتی راهی جز فروپاشی وحشتناک در پیشرو نخواهد داشت.

22سپتامبر 2013


آدرس ایمیلی نویسنده:

am_eskandary@hotmail.com




[1] بر اساس برخی تخمینها مصارف جنگ در افغانستان بین 2.3 تا 2.7تریلیون دالر است که شاید به 4.4 تریلیون دالر برسد.مراجعه شود به اخبار رویتردر لینک ذیل:
 Reuter: The costs of war, available on line

یکشنبه، خرداد ۲۶، ۱۳۹۲

نامه’ لطیف پدرام به مارشال فهیم!



نامه من لطیف پدرام به مارشال مملکتم !

از دست عزیزان چه بگویم گله ی نیست

گرهم گله ی هست دیگر حوصله ی نیست

باقرایزدابادی


جناب مارشال صاحب درود بر شما!

آنچه که در ذیل می آید فشرده ای از نظر وتفکر من در مورد صحبت اخیر شما می باشد که در جمع والیان کشور صورت گرفت و این صحبت در واقع نظرات وموضع گیری شما در مورد تحولات گذشته، اوضاع جاری و تحولات آینده کشور تلقی می گردد. نکات بسیار زیادی در صحبت شما وجود دارند که قابل تامل می باشند اما من به صورت فشرده به چند نکته ی آن که به نظر من مهم می باشند اشاره می کنم که آن را بر خلاف واقعیت های تاریخی و در تضاد با واقعیت های موجود و حتی در تضاد با باورهای مردم افغانستان می دانم. در این روزها در سفر خارج از کشور به سر می برم و بنا بر همین ملحوظ نظراتم را در این نامه برای شما می نویسم.

جناب مارشال!

من لطیف پدرام که تا هنوز در مورد مسایل مهم و حیاتی افغانستان و ازجمله در مورداحمدشاه درانی و شاه امان الله، در مورد جورج بوش، اوباما ، کرزی و خیلی اشخاص و مسایل دیگر انتقاد و بصورت صریح اظهار نظر کرده ام، پس در مورد شما نیز می توانم بگویم و در مورد کارنامه ها و دست آوردهای تان همراه با سهم منفی و مثبت تان در حوادث افغانستان انتقاد نموده و با صراحت اظهار نظر نمایم. شما خوب می دانید که بیشتر از بیست سال است که همدیگر را خوب می شناسیم و در خیلی از حوادث و رخدادهای سیاسی این کشور در کنارهم بوده ایم. با توجه به این شناخت،ازمن اقلاسوال میکردید که جریانی بنام ستمی وجود دارد ؟ آنچه که برای من و برای خیلی از مردم افغانستان و مبارزین عدالت ملی تعجب برانگیز است این است که شما مبارزه و تلاش و فداکاریهای بی نظیر جمع کثیری از مبارزان عدالت ملی را ستم ملی نام نهاده اید. همانگونه که تاریخ مبارزات عدالت ملی در افغانستان گواهی می دهد و در آینده نیز گواهی خواهد داد، پیکار و مبارزه رهایی بخشی را که شما نا عادلانه ستم ملی داوری کرده اید، در حقیقیت یک جفای بزرگ در حق رهبران صادق و و آزادمردان روشن اندیشی همچون شهید محمد طاهر بدخشی، شهید بحر الدین باعث، شهید حفیظ آهنگرپور پنجشیری، شهید نور الله دره ی، پنجشیری، شهید قل احمد دره ی پنجشیری، شهید گلاب کلکانی و شهید اکرم معروف به توریالی و خیلی شهدای دیگرکه ذکر نام انها در این نامه نمی گنجد، می باشد که این اشخاص فداکار در قالب یک جریان آزادی خواهی مبارزه برای تامین عدالت ملی و مبارزه علیه برتری خواهی قومی را به راه انداخته بودند که در تاریخ افغانستان جایگاه بسیار ارزشمند و برجسته دارند.

اما مخالفان و دشمنان این جریان که درواقع مخالفان عدالت ملی بودند، این جریان را ضد پشتون ها و به عبارت دیگر ستم ملی نامیدند. اما این مجموعه هرگز ستم ملی نام نداشتند و این اتهام را نیز قبول ندارند. در این مجموعه از اقوام مختلف افغانستان حضورداشتند که از آن جمله از پشتونهای آزادیخواه و منصف مانند شهید جنرال خدایداد خان آبادی که عضو رهبری در عرصه نظامی این حرکت و به خاطر برقراری عدالت اجتماعی وملی مبارزه می کردند، سر انجام اعدام گردیدند. علاوه بر این، از شهید احمدشاه کابلی نیز می شود به عنوان مثال یاد کرد که در زمان حاکمیت حزب دموکراتیک به خاطر همین داعیه انسانی اعدادم گردید.

جناب مارشال!

شما که از هم پذیری سخن گفتید، پس چرا از افغان ملت که یک جریان تاریک اندیشه و برتری خواه است و آقای اسماعیل یون و اشخاصی مانند او آن را رهبری می کنند و هر روز با توسل به شیوه های مختلف در میان مردم افغانستان نفاق و تبعیض را ترویچ می کنند، چیزی نمی گویید؟ وقتی که شما یک جریان مبارز و خادم به ملت افغانستان را که تمام آرزویش برقراری عدالت ملی می باشد، ستم ملی نام می گذارید، لازم است در مورد آقای اسماعیل یون و همفکران او نیز بدانید وبگویید.

برای معلومات مزید شما باید عرض کنم: جریانی که تاریخ و مردم افغانستان آن را جریان عدالت خواه و آزادیخواه می شناسند، کل این جریان از آغاز تا اکنون چهار نام را تجربه کرده است که اولی محفل انتظار، دومی سازا ( سازمان انقلابی زحمتکشان افغانستان) سومی سفزا ( سازمان فدایی زحمتکشان افغانستان) و آخرین نامی که به این جریان گذاشته شد، کنگره ملی افغانستان می باشد که این نامها در حقیقیت به یک خانواده متعلق می باشند. این خانواده آزادیخواه و عدالت جو، تاهنوز رهبران خردمند و فرزانه خود ، مانند محمد طاهر بدخشی، مولانا بحرالدین باعث و حفیظ پنجشیری را در راه آزادی و برقراری عدالت ملی قربانی کرده است. ما که جرات و شهامت قربانی دادن و شهید شدن را داریم و شما نیز این واقعیت را خوب میدانید و ما را می شناسید، چگونه و چطور این قضاوت و داوری ناعادلانه را در مورد یک جریان متعهد به آزادی افغانستان و برقراری عدالت ملی در افغانستان، انجام داده اید؟

وجدانهای آگاه و بیدار این جامعه می دانند که مبارزات و پیکار این جریان، برگ زرینی در تاریخ مبارزات عدالت خواهی افغانستان می باشد که چشم پوشیدن از مبارزات آن و یا تحریف کردن مبارزات این جریان، جفای بسیار نابخشودنی در حق هزاران شهید راه عدالت و آزادی می باشد. هرچند که رهبران فداکار این جریان به ابدیت پیوستند اما اندیشه و آرزوهای آنها در قامت آزاده مردان دیگر و در تفکر و آرزوهای نسل جدید ادامه دارد که در شرایط موجود کنگره ملی وارث اندیشه و تفکر این جریان می باشد. اینجانب لطیف پدرام که رهبری کنگره ملی را بر عهده دارم، از آغاز ورود در کابل تا همین حالا که نمایندگی مردم بدخشان را در پارلمان به عهده دارم، افتخار می کنم که به عنوان شاگرد کوچک شهید بدخشی ، شهید باعث وحفیظ دره یی سخن گوی و مدافع آرزوها و آرمانهای این جریان بوده ام. همانگونه که همگان می دانند تا حالا نظرات مشخص و صریح در مورد تحولات و مسایل جاری در افغانستان داشته ام که از آن جمله: ایجاد جبهه ضد امپریالیستی ضد امریکایی، ضد سرمایه داری، ایجا نظام فدرال برای حل اختلافات اقوام و هم ایجاد یک ساختار دموکراتیک برای تمام مردم افغانستان، به رسمیت شناختن خط دیورند ( گرچه کار شناسایی این خط قبلا تمام شده است و لی یک بار دیگر من بر شناخت مجدد آن تاکید می کنم)، می باشند.

جناب مارشال! چه بگویم برای شما!

بازهم اگر با همه این توضیحات، این مسایل را نمی فهمید و یا نمی خواهید بدانید، من با صراحت تمام برای شما می گویم که من باتوجه به ارزشهایی که دوستان ما در پای آن تا مرز شهادت پیش رفتند، من یک ستمی بودم، هستم و خواهم بود. این بیت زیبا ازشعر لاهوتی را که مصداق حال من است برای شما همینجا مینویسم.

هرکس به طریقی دل ما می شکند

بیگانه جدا دوست جدا می شکند

بیگانه اگر می شکند عیبی نیست

از دوست بپرسید که چرا می شکند

و السلام

عبداللطیف پدرام رهبر کنگره ملی افغانستان

سه‌شنبه، آذر ۲۹، ۱۳۹۰


نوشته شده توسط دکترصاحبنظر مرادی
 ازاحمـــدشـــاه ابـــدالی تــاعبــدالــرحمـــان خـــاندکترصاحبنظر مرادیاحمد خان ابدالی هنوز در سن (10-12) ساله گی بودکه با بزرگان خود در اردوی نادرشاه افشار پرورده می شد، ودوشادوش مامایش عبدالغنی خان الکوزی رشد می کرد. براساس تشریحات تاریخ سلطانی، نادرشاه افشار درسال 1150 هـ ق قندهار را بدست آورد "ایالت آنجا را به عبدالغنی خان الکوزی حاکم ابدالی که سالها طریق اخلاص ورزی وخدمت سگالی بود -
از قرار تعهد با حکومت زمینداوروگرمسیرات مرحمت نمود، ومذکور الوس ابدالی را که حسب الحکم نادرافشار درحدود نیشاپور وسایر ولایات خراسان بودند، خواسته به قندهارآورد واطراف ونواحی آن را از قرار تقسیم برادرانه فی مابین ایشان تقسیم نمود..."([1]) نادرپس ازبدست گرفتن سکوی قدرت، حملات پارسیان به خراسان راازسرگرفت، تاکه قوماندان احمدخان ابدالی با ابتکار و هوشیاری بی بی صاحبه، خانم افغانی نادرشاه مهرسلطنتی والماس کوه نورراباسایر اموال قیمتی ازدربارنادر تصرف وبارسیدن به قندهاراستقلال خراسان رادرمحوریت این شهراعلان نمود.
مرگ نادر افشار خراسانی در سال1747 منجر به بروز تحولات تازه سیاسی وقبض وبسط جغرافیایی درقلمرو ایران وخراسان بزرگ وبدنبال آن درهند وماوراالنهر گردید. کریم خان زند حکومت فارس رادر محوریت شیراز به وجود آورد، آزادخان دولت آذربایجان را اساس گذاشت، واحمدخان ابدالی ثم درانی رئیس قبیله غلجی که بروایت فیض محمد کاتب وعبدالحی حبیبی نیاکانش ازاهل ملتان بودند وخوددرآنجا تولد گردیده بود([2]) حکومت افغان ها متشکل ازچند قبیله پشتون رادر قندهار اساس گذاشت. از آن به بعدحاکمیت سیاسی خراسان درمحوریت قندهار درقبضه قبایلی چند مثل بارکزایی ها، سدوزایی ها ومحمد زایی هابا مناسبات ناسازگاری قبایل افغان دربرابرهم قرار گرفت؛ که روند شکل گیری وتوسعه نظام قبیله ای آنهارابه تصاحب کشوری که بعدها به اسم "افغانستان" مسمی شد، مساعد نمود. تاکنون سندی وجودندارد که احمدشاه واعقابش تاعصرامیرعبدالرحمن خان، نام افغانستان رابرقلمروسیاسی خودگذاشته باشد. منشی محمود الحسینی مولف "تاریخ احمدشاهی" که درطول سال ها بااحمد شاه درسفروحضرزیسته درکتاب خوداز"افغانستان" نامی نبرده وازاو به نام پادشاه خراسان یادکرده است.
کتاب "عبرت نامه" تالیف علی الدین ازصابرشاه کابلی روایت کرده است که "شهنوازخان حکمران لاهورازصابرشاه پرسید: برادرم احمدشاه چه حال دارد؟ صابرشاه درجواب گفت: گستاخی مکن، اوپادشاه ولایت خراسان است وتوفقط صوبه دار پادشاه هندوستان."([3]) واین نام به سلسله امرای سدوزایی وبارکزایی تاعهدسلطنت امیرمحمد افضل خان پدرعبدالرحمن خان ادامه یافت ومحمد افضل خان هم درمهرسلطنتی خودچنین حک نمود:
قشون مشرق ومغرب بهم موصل شد امیرملک خراسان محمد افضل شد
احمد شاه ابدالی بافراخواندن کنسرواسیونی متشکل ازاقوام و قبایل پشتون اساس گذار حکومت قبیله ای بربخشی از خراسان بزرگ گردید. احمد خان درفکرآن شد تابا شمولیت قبیله زعفرانلو[از]ترکان ساکن ایران درقبیله درانی، به وسعت طرفداران خود بیفزاید([4]) وبه تعدادزیادی ازقزلباشان راکه افراد زیردست احمدخان درسپاه نادربودند، به کشورخود دعوت کرد که به عنوان گارد مخصوص ازسلطنت درانی حفاظت ونگه بانی می نمودند.([5])
اولیوروا افغانستان شناس فرانسوی واقعیت های جامعه قبیله ای افغان ها راچنین دریافته است:"یکی ازمسایل جالبی که در استخدام وگماریدن سران عشایر وقبایل پشتون در زعامت های محلی آنها به کار گرفته می شد، با راه اندازی "جرگه" ها بحیث سنت قبیلوی افغان ها بوده است. کسانی که از دور با واقعیت این جرگه ها آشنایی ندارند، از فحوای تبلیغات دولت ها چنین می پندارند که شاید "لویه جرگه" ها با پیروی از اصل دموکراتیک مشارکت مردم در انتخاب زعامت دولتی شان که در دنیای معاصر امروز معمول گردیده است، می باشد. در حالی که برعکس، این جمع آمدها که "جرگه عالی" نام گرفته اند، در واقع یک سنت عقب افتاده محلی قبایل درنمایش به خاطر جلب حمایت سران قبیله ها ازفیصله های پادشاهان و نوعی سازش باج گیرانه بین سران(مشران قبایل)اقوام پشتون است، که درطول سال هاوسده های متمادی به صورت عنعنه قبیله ای و محلی از انتصاب ارباب قریه یا خان قوم به کار گرفته می شد. ([6])
احمدخان فرزند زمان خان رئیس قبیله ابدالی هم برای کسب رضائیت وجاری نمودن اقتدارسیاسی خود دربرابر رقبایش درسال1747درقندهار از شیوه تدویر این نوع "جرگه"ها استفاده نمود، وبه فیصله آن صبغه قانونی وملی بخشید. احمد خان برای مشروعیت بخشیدن به حکومت خود لازم بودتا، تمثیل حمایت چند پیر وروحانی را به هر طریقی جلب می کرد. ازین رو صابر شاه فرزند استاد لایخوارمشهور به کابلی را که در مزار شیرسرخ قندهار سکنی داشت، درجرگه قندهارفراخواندوبا نصب نمودن خوشه گندم برکلاه احمدشاه، حکومت اورابرمردم قندهار تبریک گفت. و"به استصواب آرای بزرگان طوایف ابدالی خصوصاً حاجی جمال خان بارکزایی که به قوت ومکنت از همه برتری داشت، کلاه سروری بر سر نهاد ودرین حال صابر شاه نام فقیری گیاه سبزی را به عمامه اش نصب کرده گفت: این جیفه تست وتو پادشاه دورانی."([7]) به قول غبار: "درحالی که خودش(احمد شاه) خالی از تعصبات قبیلوی ودینی نبود...اوبه مجرد گرفتن عنوان "دُرِدُران" از طرف صابر شاه کابلی، فوراً این لقب را بشکل دردران درقالب قبیلوی درآورد ومجموع قبایل ابدالی را "دُورانی- دُرانی" نام نهاد." پس از آن ازین گونه پیرهارادر گزینش های فرمایشی شاهان وامرای پشتون برکرسی سلطنت افغانستان فراوان می توان ملاحظه نمود.
احمد خان با توجه به مناسبات جامعه قبیله ای وضع مقراراتی رارویدست گرفت، که چنگیزهم بحیث یکی ازرهبران مقتدر قبایل مغول آن راترتیب نمودو "یاسا" نامید، وبرای رهنمود سران قبایل مربوط خویش همچو اساسنامه دینی، سیاسی، ونظامی به کارگرفت. ازتدوین مقررات نامبرده به خوبی برمی آید که احمد خان به فقه وشریعت سرتاسری اسلام اکتفا نکرده برای تنظیم نظام قبیلوی خویش به وضع مقررات ویژه قبیلوی نیازمندی احساس نموده است. "یاسای" او شامل مواردذیل بودند:
1- منع بریدن گوش وبینی؛(ملاعمرهم منع بریدن سریاگردن زدن راپس ازجنجال های که برانگیخت، درفرامین بعدی خود صادرکرد)
2- منع ازدواج دختران افغان(پشتون) بابیگانه گان؛ "درحالی که جوانان پشتون می توانند بادختران غیرپشتون ازدواج کنند.)
3- منع میراث شرعی دخترازمال پدر؛( این فقره تازمان عبدالرحمن خان ادامه یافت واو آن را باطل اعلام نمودوامان الله خان برالغای آن تاکید داشت)
4- زن شوهرمرده رابرادرو[یا]اقوام نزدیک شوهرمجبورند عقد کنند؛(این رسم باوجودتبلیغات فراوان دست اندرکاران حقوق بشر، هنوزدرجامعه پشتون هاعمل کننده است)
5- اگرشوهرراوارث نباشد، زن مکلف است درخانه شوهر متوفایش نشسته ازمال شوهر اخراجات و کفایت (کفالت) مقرر دارند؛
6- هرگاه زن درخانه شوهروفات کند، پدروبرادرش حق ندارند ازشوهرحق المهرمطالبه کنند؛
7- طلاق زن پس ازنکاح ممنوع است؛(حتی رعایت اصول فقه اسلامی درآن جای ندارد)
8- هنگام سلام وبارعام، کسی حق ندارد جهت احترام سرفرود آورد؛ بلکه احترام وسلام، باید بادست برسرگذاشتن صورت بگیرد؛
9- علما وفقرایی که درخدمت دولت نباشند به حضورپذیرفته شوند؛
10- درهرشب جمعه باعلمای معتبرطعام صرف شود؛
11- هرروزجمعه، امراء وشهزاده گان مکلف اند نمازجمعه بگذارند؛([8])
قسمی که درین یاسای دیده می شود، احمد شاه به سه مورد توجه خاص مبذول داشته است: محدودیت برای جنس زن، موضوعات مذهبی وتشریفات مربوط به آداب کشورداری، شدت عمل نکردن دربرابرجنایت کاران یعنی منع مثله نمودن آنها. براساس نوشته عبدالکریم بخاری "بعد ازینکه "صدو" اکثراً "سدو" آمده حاکم قبیله ابدالی گشت، سران ابدالی تعهد سپردندکه "ازجماعه صدو هیچ کس به نکاح دختر نگیرد"([9]) وهمین موضوع باعث شد تاجلو اختلاط وامتزاج وروابط اجتماعی قبایل بااقوام همسایه گرفته شود؛ تااصالت قبیله ای وخاندانی افرادآن محفوظ بماند. مورخان متاخر این محدودیت ها راکه درنظام فقهی وشرعی مجازشمرده نمی شود، چنین توجیه وتعبیرکرده اند که منع ازدواج زن بیوه باافرادغیرافراد خانواده شوهر متوفایش، بخاطری مورد تاکید قرارگرفته که به قول فوفلزایی "دودمان ها همیشه محافظ ننگ وناموس وحامی سیاست واجتماع خویش باشند."([10]) حالانکه زن بیوه ازنظر شریعت اسلام وتمام موازین حقوقی پیشرفته انسانی، آزادبوده وخود می تواند بنابرمیل وآرزویش باهرکه لازم بداند ازدواج کند، ولی نظام قبیلوی که ازاختلاط وامتزاج افرادش باافراد بیرون ازقبیله درهراس است، جلو این امرراباتدوین مقرره "یاسا"یی می گیرد، تا به حفظ واستمرارش صحه واطمینان گذاشته باشد. موضوع دیگربازهم به جنس زن تعلق می گیرد ودریاسای احمد شاه ابدالی برای آن محدودیتی به میان آمده، که آن طلاق دادن زن است. قبایل نباید به زنان شان اجازه دهند که ازحق گرفتن ومطالبه طلاق برخوردارباشند، ونه هم مردی حق دارد زن خودراطلاق دهد. زیرا این امربه بی ننگی وپستی همت خاندان شوهر توجیه می شود. این محدودیت نیزصرفاً به خاطر همان حفظ نظام قبیله ای وعدم اختلاط وامتزاج افرادقبایل وتوجه آنان به همان شرایط تحمیلی قبیله ای وضع شده بود؛ ازین جاست که دریاسای احمد شاهی برین امرتاکید شده وحتی الوسع به حقوق زنان، افسارزده شده که نتیجه آن حفظ واستمرار نظام مردسالاری بوده است.
آنچه با تاسیس سلسله درانی پدیدار شد، موضعی است خود مختار ومعیین برای قدرت واین قدرت یا دولت مایملکی است، که به موجب آن ضوابطی برای تصاحب آن به رقابت بر می خیزند. دولت احمدشاه باگزینش نخستین چهره های مربوط به کانفدراسیونی ازقبایل پشتون نشان داد که این دولت صرف مال موروثی قبایل پشتون بوده می تواند ودیگران رادرآن حق دخالتی نیست. ترکیب نخستین اشخاص دولت احمدشاه ابدالی عبارت بودنداز:
- بیگی خان بالقب شاه ولی خان ازقوم پوپلزایی- کشیک چی باشی(تفتیش)
- عبدالله خان بالقب شاه پسندخان- ازقبیله پوپلزایی- دیوان بیگی(اموردربار)
- حاجی نواب خان الکوزایی- صاحب جمع صندوق خانه(مالیات وبرعائیدات)
- برخوردارخان اچکزایی- قابوچی باشی
- محبت خان بلوچ - ضبط بیگی
- جعفرخان پوپلزایی- قللرآقاسی.([11])
احمد شاه ازملت گرسنه درقلمروسیاسی خویش غیرازاهل وتبارخودش به صورت مستقیم وغیر مستقیم مالیات می ستاند وآن را درمصارف جنگی خود درتصرف هندوخراسان خرچ می کرد. اگراین مصارف کمر شکن برای احداث سرک ها، شفاخانه ها، مکاتب، استخراج معادن ودر مجموع برای عمران وانکشاف وطن به کارگرفته می شد، امروز مابحیث یکی از فقیر ترین کشورهادرپهنه جهان نمی بودیم، ودست طلب مان بسوی خارجی ها دراز نمی بود. چه جایی که اعقاب او نتوانستند مناطق بدست آورده اوراکه برایش خون های بسیار ریخته شده وپرهزینه بود حفظ کنند، و این همه رابراثر جاه طلبی های سرداران وامرای نالایق وخانه جنگی های متواترقبایل ناسازگار وهم ستیز ازدست داده اند.
درهر حال پادشاه متعلق به قبیله خاصی است(تا سال1818 از طایفه "سدوزایی" وتا سال 1878از طایفه "بارکزایی" وبعداً محمد زایی) بابرقراری پیوندهای زناشویی میان قبیله ای است، که تعیین کننده حلقه مراقبت ها وزدوبندهایی که پای قبایل غیر درانی را به بازی قدرت می کشاند، واین امر عموماً به واسطه مادران مدعی سلطنت برای پسران شان تحقق می یابد. پست های میان خانواده ها وقبایل درانی تقسیم شده اند، انتخاب چه از طریق توافق(جرگه بزرگ) وچه با کشیدن اسلحه بروی هم دیگر، انجام می شود. این جنگ ها غالباً جنبه سمبولیک دارند ونظر باینکه همه مدعیان(قدرت) درانی هستند، تصمیم گیری توسط قبایل پشتون غیر درانی انجام می شود."([12])
احمد خان به ارزش سیاسی ازدواج های خانواده گی ازقبایل دیگر آگاه بود، وبا عقد دختر سلطان کورگانی(گوهرنساء) ودختر شاهرخ شاه ازدودمان نادرشاه افشار برای فرزندش تیمورشاه، براستحکام موقف خاندانیش افزود.([13])
اقدامات تیمور شاه(1773-1793) برای تهیه وتدارک نیرو- غرض ادامه اقتدارش(به شمول تصمیم انتقال پایتخت ازقندهار به کابل واتکاء برقطعات نظامی وماموران قزلباش) باعث بروز ناخوشنودی میان بعضی ازسران قبایل پشتون شد که به شورش وطغیان آنها برضد شاه منتهی گردید. به هرحال، بامرگ تیمورشاه اوضاع برای تمرکزگرایی دولت وتقویت قوای لشکری نامساعدترگردید. چون تیمورشاه26 فرزند ازده همسری که تعلق به قبایل گوناگون داشتند، بجاگذاشت؛ درحالیکه هیچ کسی رابرای جانشینی نامزد نکرده بود.([14])
بامساعی تیمور شاه که خود دربرابرکشمکش های سران قبایل وعشایرپشتون محلی قندهار قرارگرفته بود، به منظور دستیابی به زمینه های دولت سازی وتوسعه قلمرو حاکمیت وکنترول آنها و به غرض حصول مالیات ازشمال وشرق، شهرکابل را درسال 1118 هجری بحیث پایتخت دولت خود برگزید. دیری نگذشت که شهزاده گان جاه طلب سدوزایی وبارکزایی اوضاع کشور رادرغبارغم واندوه فروبردند، واستبداد سیاه ملوک الطوایفی قبایل فضای سیاسی خراسان رافراگرفت. کشمکش ها بین فرزندان تیمورشاه به منظورحفظ قدرت بیش ازپیش باعث تضعیف منابع بشری یعنی نیروی سربازدرحفظ مناطق مفتوحه جدشان درسرزمین هند وهمزمان کاهش منابع پولی که ازین مناطق بدست می آمد، گردید.
تلاش های شاه زمان(1793-1801 ) برای تامین مایحتاج دولت وجاری نگه داشتن باج ومالیات ازولایات شرقی به نتیجه دلخواه نه انجامید. وی با استفاده از تحت الحمایگی کمپنی شرق الهند، قلمرو هندی دولت ابدالی را درشرق رود سند درقبضه خود گرفت، ودر سال1799 رنجیت سنگه حاکم وزیر آباد پنجاب رابه حکومت کل پنجاب برگزید. اما براثرموانع مشترکی که ازسوی کارگزاران انگلیسی ودولت قاجاری ایران دربرابرش ایجاد می گردید، هرگزفکرلشکرکشی به سرزمین های جدید رامطرح نکرد. این ضعف ها درسال1800 باکشته شدن سردار پاینده خان رهبرقبیله بارکزایی توسط شاه زمان بسوی افول مسیرگرفت؛ زیرا، اتحاد میان دوقبیله مقتدرسدوزایی وبارکزایی- هردومربوط به تیره درانی- برهم می خورد.([15])
کشته شدن پاینده خان بدست شاه زمان، فرزندان اوراکه 21 تن واز9مادربودند به میدان انتقام کشانید، ودیگررویای شاه زمان به خاطرحصول غنایم ازهند مجال تحقق نیافت، وانگلیس هاهم به خاطرتحقق بخشیدن به امیال خود، آتش برافروخته نفاق رادربین سرداران سدوزایی وبارکزایی بنزین می افشاندند، که این حالت نزدیک به چهاردهه ادامه یافت. درسال1808 شاه زمان کوروازقدرت خلع گردید. درین زمان برادر تنی او شاه شجاع والی پشاور بود وتوانست بابرانداختن اقتدار شاه محمود، ووسیله کوچکی دردست بازی گران بازی های بزرگ درمنطقه وتشدید بحران سیاسی واجتماعی درکشوربوده باشد.
شاه شجاع(1804- 1809 ) درسال1811 توسط عطامحمد والی کشمیرمحبوس گردید، وتوسط وزیر فتح خان دست بسته به رنجیت سنگه تسلیم داده شد وتا1815 دراسارت ماند، ودر سال1816 فراراً به لودهیانه هند رفت. در1818 که برادران بارکزایی با قتل وزیر فتح خان برضد شاه محمود قیام نمودند؛ سردارمحمد عظیم خان برادر فتح خان که والی کشمیر بود توسط نامه ای شاه شجاع رادعوت به قبول پادشاهی خود نمود، اما دوره کوتاهی بود، زیرا سردارمحمد عظیم خان با اینکه از کشمیر وارد پشاور شد، علی رغم تعهدات قبلی اش قوای شاه شجاع رادرهم کوبید وشاه شجاع شکست خورده به لودهیانه برگشت. مقاومت های گسترده وسرسخت مردم خراسان(افغانستان) زیرلوای جهاد قوای درحال عقب نشینی انگلیس رابامصیبت های مدهشی کشانید، تادرنتیجه شاه شجاع درهمین درگیری ها کشته شد ودوست محمدخان درسال1842 مجدداًبرتخت نشست.
ضرورت دفاع ازقدرت سیاسی درجنگ های که دشمن بااسلحه بالنسبه پیشرفته ای مجهزشده بود، ونبود این اسلحه دردست سرداران افغانستان وکمبود منابع مالی بخاطرخریداری این اسلحه، امرای افغانستان رابه پیوستن درمحوریت سیاسی انگلیس ها تشویق می کرد تابه وابسته گی آن ها درآیند. این امرپیوسته وبخصوص پس ازامیردوست محمدخان درواگذاری قدرت به پسرش شیرعلی خان بیشتر محسوس بود. کمک های یارانه ای پولی وتسلیحاتی انگلیس برای دوست محمد خان وامیرشیرعلی خان نقش مهمی درحفظ قدرت آنها ودرنهایت بهم پیوستن جزیره های کوچک قدرت درحول و حوش حاکمیت شان ودرتحت انقیاددرآوردن آنهابی تاثیر نبوده است. بروزاین حالت درشرایط حدت مسابقه پیشقدمی (بازی بزرگ) بین روسیه تزاری وانگلیس درمنطقه، حاکمیت چند مرحله ای بارکزایی رادردایره اهداف انگلیس ها محصور نمود.
درین روند جنگ آزادی خواهانه اول(1839 تا1842) با انگلیس ها به مدت سه سال مشتعل گردید، که امیر دوست محمد خان مظهرچنین اشغالی است.([16]) میراث دیگرادامه این جنگ ها دراوایل قرن نوزدهم ازدست دادن سرمایه عظیم ایالات شرقی درپنجاب، سند وکشمیر(چترال)بود، که درهمین حال حکومات محلی ودومانی دربدخشان، قطغن، بلخ وهزاره جات بدست خانواده های محلی اداره می شدند.
حکومت قاجاری ایران که همواره برخاک خراسان ادعای ملکیت می کردند، درحال جنگ برای اشغال هرات بودند. سیکهه ها وبقایای دولت کورگانی بربخشی ازمناطق شرقی حاکمیت داشتند، ودرحوالی پشاوردرجنگ بودند. روس های تزاری وانگلیس ها هرکدام دراستقامت خویش چنین درگیری ها راتشویق ومورد حمایت خودوانمودمی کردند. ادامه این وضعیت جزبااعلام یک قیام گسترده درقلمرو مسلمانان منطقه به نام جهاد نمی توانست برطرف گردد.
درسال1827سیداحمد بریلوی رهبرقیام مسمانان هند، به خاطر هم آهنگی باسرداران بارکزایی درجهاد علیه سیکهه ها وارد افغانستان گردید؛ اما قیام آنها تا1834 بیشتردوام نیاورد. زمانیکه سیکهه هابه خاطر سرکوب نمودن قیام مردم پشاور باین شهرحملات خودراآغاز کردند، سرداردوست محمد خان(1834-1839) حاکم کابل بود، ومی خواست دربرابرسیکهه ها بیایستد. براساس حکایتی که پرده ازین قصد اوبخاطر مقابله با سیکهه ها برمی دارد؛ علماومجاهدین کابل به سردار لقب "امیر المومنین" راکه ضرورت جهاد است، وجهاد بدون "امیر"مشروعیت ندارد به او بخشیدند، واین لقب مبدای اقداماتی گردید که بارکزایی ها اورابحیث امیر افغانستان وانمود کنند، نه امیرجهاد ونه شاه افغانستان.
پس ازین دوست محمد خان توانست تاحدودی حمایت مردم رابه طرفداری ازخود جلب کند. درمرحله اول درگیری های او(1839-42) که باپیشروی روس ها درآسیای میانه مصادفت داشت، انگلیس درواکنش باین حرکت روس ها تصمیم گرفت تایک شهزاده سدوزایی(شاه شجاع) رابرتخت کابل بنشاند تا ازاودربرابر دوست محمد خان استفاده نماید.
پس ازمرگ امیر دوست محمد خان فرزندش امیر شیرعلی خان(1863-1879) حاکمیت بالنسبه مقتدری رابه وجود آورد ودردوره اوپاره ای ازرخدادهای فرهنگی چهره نمایی کردند. طی دهه(1860-70)باپیشرفت روس ها درآسیای میانه زمینه های درگیری جنگ دوم افغان وانگلیس(1878-1880)مساعد گردید، وانگلیس پس ازنخستین رویارویی بامجاهدین ملی عقب نشست؛ اما امورسیاسی مربوط به افغانستان رادراختیارخودداشت، تا زمینه برگشت امیرعبدالرحمان خان رافراهم سازد. امیرشیرعلی خان زمانی که مطالبات خود درمورد بلوچستان وقلات رااز سوی انگلیس ها نامیسردید، به روسیه تزاری متمسک گردید. این حرکت اوموجب تحریک درحمله دوم انگلیس هادرسال1879 به افغانستان گردید ودرنتیجه معاهده گندمک باپسرش امیر محمد یعقوب خان بخش های خارج از"سرحد اداری" مثل کورم، خیبر، سیالکوت وپشین راضمیمه خود سازد.
جنگ دوم باتجاوز انگیس از نوامبر1878تااگست1880، توام بامبارزات مردم افغانستان دربرابرسوقیات انگلیس دردسامبر1879وبا راه اندازی جنگ میوند درسال1880تاحضور امیر عبدالرحمان خان به کرسی سلطنت کابل ادامه یافت.



[1] - رک مقاله اکادمیسین عبدالاحمد جاوید، مجمعه مقالات سیمینار دوصدمین سال وفات میافقیرالله جلال آبادی، چاپ گستتنراکادمی علوم افغانستان، دلو1359،ص3
[2] - رک به سراج التواریخ فیض محمد کاتب وعبدالحی حبیبی تاریخ افغانستان
[3] - میرمحمد صدیق فرهنگ، افغانستان درپنج قرن اخیر،ج1،ص115
[4] - مقاله متذکره اکادمیسین جاوید،ص3
[5] Government and society in Afghanistan- Regim of Amir Abdulrahman-byHasan Kawun Kakar cop. Univesity of Texas 1070USA p-158
[6] - اولیوروا، اسلام ونوگرایی سیاسی در افغانستان، ترجمه ابوالحسن سروقد، سال1369،ص31
[7] - فیض محمد کاتب هزاره، سراج التواریخ،ج1،موسیسه تحقیقات وانتشارات بلخ،سال1372،ص12
[8] -رک تاریخ سلطانی،ص147 وتاریخ وقایع وسوانح افغانستان، تالیف علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه، چاپ سال1273 هـ ق، تهران،صص36- 37
[9] - میرعبدالکریم ابن میر اسماعیل بخارایی، تاریخ وحکایات واحوال حکمرانان افغان وکابل وبخاراوخیوه وخوقند، تالیف سال1246 هـ ق، چاپ موسیو شار، ص6
[10] - عزیزالدین وکیلی فوفلزایی، تیمورشاه درانی،، سال1346، چاپ دوم، انجمن تاریخ،ج1،ص53
[11] - میرمحمد صدیق فرهنگ، افغانستان درپنج قرن اخیر،ص111
[12] -غلزاییها در سال1880 به نفع عبدالرحمن خان وعلیه پسر عمویش ایوب خان رای دادند وپشتونهای مشرق در سال1929 به نفع نادر خان وعلیه امان الله خان وجبیب الله کلکانی. علاقمندان تاریخ ومناسبات اجتماعی ورشد اقتصادی جامعه افغانها میتوانند این مسایل را درکتب ومنابع ذیل جستجو ومطالعه نمایند:
"مجمل تاریخ بعد نادریه"، اثرمحمد امین گلستانی مربوط به تاریخ افغانها در نیمه قرن هجدهم/ "تاریخ افاغنه"، تالیف نعمت الله درسال1610 که به وقایع مقدم از قرن هفدهم تعلق دارد/ "آیین اکبری"، اثر ابوالفضل علامی تالیف سال1725 درمورد یورشهای نادرشاه به افغانستان/ "جهانگشای نادری"، تالیف میرزامحمد مهدی، مربوط به وقایع دوران نادر شاه افشار/ "تاریخ میر عبدالکریم بخارایی"(متوفای1810) که در سفر شاه محمود به بخارا همرکاب وی بوده است/ "تاریخ سلطانی"، اثر سلطان محمدپسر موسی خان درانی/ کتاب "حقیقت بینا وعروج فرقه سیکها"، تالیف آنرا به تیمور شاه در سال1783 نسبت میدهند/ "پانی پت"، اثر قاضی راجه در سال1761، مربوط به حوادث درگیریهای این دوره/ "حیات افغانی"، اثرمحمد حیات خان افغان درسال1867 شامل مجموعه قوانین عرفی وزیریها بنام "وزیری نرخ"/ "قوانین عرفی افغانها"، اثرتاپر مامور انگلیسی/ "روابط انگلیسها با قبایل آزاد"، اثرآتچیسون که بدستور استعمارگران انگلیسی تالیف شده است/ فلیپ یفیریموف واسقف خریسانف روسی که مربوط به "یادداشتهای نظامی افغانستان" درآخر قرن هجدهم است/ "حیات اجتماعی افغانها" توسط ر. استیل سیاح انگلیسی/ کروشینسکی لهستانی، "استیلای افغانها در ایران" تالیف سال1722 / یادداشتهای فرستر انگلیسی که در سال1783 از پشاور-کابل- قندهار وهرات به روسیه سفر نموده است/ "رشد فیودالیزم درجامعه افغانها"، تالیف ایگورمیخاییلویچ ریسنر بزبان روسی/ واخیراً کتاب "تاریخ تحلیلی افغانستان"، اثردانشمند وسیاستگر افغانستان عبدالحمید محتاط که با استفاده از تحقیقات وپژوهشهای مبسوط علمی محقیقان جهان، منطقه ومولفین افغان، در مورد حیات اجتماعی، اقتصادی وتاریخی افغانها(پشتونها) بچاپ رسیده است.
[13] - برای ازدیاد معلومات به تیمور شاه درانی، نوشته عزیزالدین وکیلی فوفلزایی، کابل1343،ج1،ص32 مراجعه کنید
[14] - دکترمحمد نظیف شهرانی، افغانستان ازتاسیس تاامروز، ضمیمه چگونگی استیلای نظام قبیله سالاری،ص153
[15] - دکترمحمد نظیف شهرانی، ص153
[16] - عبدالغفورآرزو، چگونگی هویت ملی،ص27

 

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."

 




نوشته شده توسط دکتر صاحبنظر مرادی
سه شنبه ، 22 آذر 1390 ، 13:05
ازشگفتی های تاریخی خراسان بزرگ، یکی هم ورود تدریجی "قبیله" های پشتون دراساس مناسبات تنگاتنگ عشیره ای وقبیلوی وره یافتن آنها به سلطه سیاسی درتاریخ معاصرآن درقرن هجدهم میلادی می باشد. آنسان که منابع تاریخی اذعان می دارند، حضوراجتماعی، فرهنگی وتاریخی این قبایل درمیان ده ها قوم وقبیله دیگردرسرزمین خراسان بزرگ پیش ازقرنهای چهاردهم وشانزدهم به قول ادرسی مورخ عرب کم رنگ جلوه می کند.
براساس رخداد های اجتماعی وتاریخی برای اولین بار حاکمیت آن ها درین جغرافیا درپی رقابت های منطقوی دولت های همسایه وپایان اقتدار نادرافشار خراسانی شکل گرفت. با توجه به ناهم خوانی های تاریخی درزمینه تکامل اجتماعی درموجودیت نظام قبیلوی مسلط درمیان ایشان، با دستیابی به اقتداردولتی درقندهاردرسال1747 درپی حملات احمدشاه ابدالی موسس اقتداردودمانی آن ها درپهنای هندوخراسان، دست به قبضه نمودن حاکمیت های سیاسی محلی واحمال قدرت برمسکونان وطوایف هم جوار که سال ها وسده قبل ازآنها از مرحله مناسبات زنده گی قبیله ای گذشته اند؛ زدندوباقرارگرفتن درمسند قدرت وبه کارگیری خصایل وسلیقه های قبیلوی بن بست هاوچالش های اجتماعی، اقتصادی وفرهنگی رابروی اقوام همزیست وهم جوارشان مسبب گردیدند.
باین تشکیل کشوری بنام "افغانستان" با یک نوع حاکمیت ستیزه گرانه جنگ سالار قبیلوی وانارشیسم ناشی ازمجموعه تضاد های قبیلوی ودومانی سلاطین وسرداران( سدوزایی ها، بارکزایی ها ومحمد زایی ها)پا به صحنه قدرت وتاریخ گذاشته است. نه برپایه تکامل تاریخی ودست آوردهاو کارکردفرهنگی که غالباً دودمان های دیگردولت سازرا به صحنه تاریخ آورده است.
پروفیسورمورگنسترن درموردمنشای قبایل افغان نوشته است: "پکتوکی"( اولین بارتوسط هرودوت بکاررفته) یکی ازیازده قبیله آریایی بود که ازجنوب دشت های آسیای میانه حرکت کرده، سلسله هندوکش راعبور ودردامنه های کوه های سلیمان جایگزین شدند. طبق اسناد تاریخی که خود مورخین افغان(پشتون) ارائه کرده اند، افغان ها ابتداء در نواحی غورکنونی وغرب آن ساکن شده وبعداً به نواحی جنوب رفته اند، زیرا : "چون این طایفه از صدمه قتل وغارت بخت النصر بابلی کلدانی از ممالک شام وبیت المقدس جلای وطن گردیده وبه جبال غور([1]) رسیده ودر جوارمردم غور که از نسل ضحاک تازی بوده اند، سکونت اختیار کرده اند...به مرور ایام فرقه غوری حلیفی وبرادری افاغنه اختیار نموده نیکی وبدی ترویج ازدواج وغیره با افاغنه گشته معروف به افاغنه شدند..."([2])
مورخین اسرائیلی عقیده دارند: حضرت موسی(ع)حین خروج ازمصربادوازده قبیله ازبنی اسرائیل خارج شده ودرفلسطین مسکن گزین شدند که این دوازده قبیله بنی اسرائیل بنام های(بنیامن، روبین، لاوی، یهودا، جاد، اشیر، زبولون، ساعر، یوسف، نفتالی، دان وشمعون)یادمی گردیدند، وازین جمله دوقبیله آنها(بنیامن ویهودا)درجنوب فلسطین جابجا شده که یهودیان امروزی ازنسل آنها می باشند، ولی متباقی ده قبیله دیگردرشمال فلسطین جابجاگردیدند که بعداً ازآنجابه مناطق دیگرمهاجرشدند وبنام قبایل گمشده یهودی مسمی گردیدند.([3])
باوردیگرآنست که"افغان" ازلفظ "افاغنه" یا"افغنه" که ازدودمان بنی اسرائیل می باشد گرفته شده است. مونت استوارت الفنستون درزمینه مینویسد: "براساس این عقیده آنان ازدودمان افغان، پسرارمیاIrmia یابرکیاBerkia [برخیا] پسرسائولSaul پادشاه بنی اسرائیل اند، وهمه تاریخ های این ملت ازمیثاق های یهود، ازابراهیم تاروزگاراسارت آغازمی گردد."([4]) درکتاب مقدس تورات ازشاوول(سائول)منحیث اولین پادشاه یهودی درسرزمین فلسطین نام برده شده است.
درکتاب نژادنامه افغان نیزباکمی تفاوت می خوانیم: "وراقم مخزن افغانی این طایفه راازاولاد "افغنه" نام پسرارمیا، پسرآرمیاسپه دارقشون حضرت سلیمان(ع)برسبیل خود تراشی ثبت ومقام گزیدن شان راپس ازاستیلای بخت النصربربیت المقدس وانتشاربنی اسرائیل ازآنجا درکوه غور وفیروزکوه وجبال خراسان، مرتسم وازاولادقیس ابن عیص که یکی ازآنهاست، ذکرکرده است.([5])
درکتاب "مخزن افغانی" که درقرن هفدهم تالیف گردیده است، آمده که "جد اعلی پشتون ها شخصی بنام "افغانه" بوده که درعهد داود نبی(ع)میزیست. افغانه درهنگام پراگنده گی ونسل کشی یهودیان، بااولاده خود به جبال غور پناه برده، درآنجا اقامت گزید. پس ازاعلام دین مبین اسلام، رئیس این طایفه که "قیس" نام داشت، دین جدیدراپذیرفت ودرراه نشروتبلیغ آن به جهادپرداخت. قیس زمانی که به مدینه رفت توسط خالدبن ولید سردارمعروف عرب که بااو وابستگی قومی داشت، به حضورپیامبربزرگ اسلام(ص)مشرف گردید. حضرت پیغمبر(ص)نام اورابه "عبدالرشید" تبدیل نمود وبه علت خدماتش درراه اسلام اورابه "پتهان" که به موجب این روایت درمعنی تیرچوب زیرین کشتی می باشد، ملقب ساخت."([6]) امادراین که "پختون" و"پتهان"همان "پشتون" است، تردیدی وجودندارد. مجموع قبایل "پختون" و"پختانه" خودراازریشه "پتهان" می دانند. کتب تاریخی چون "افغانستان درپنج قرن اخیر"و"تاریخ تحلیلی افغانستان" باین مسئله اشاره دارند که "پتهان" یکی ازبرادران گمشده یکی از قبیله های یهودی بوده است. این نام درمنابع اولیه اسلامی چون حدودالعالم، آثارابوریحان بیرونی، فردوسی، بیهقی، منهاج السراج جوزجانی، تاریخ نامه هرات وغیره به "افغان" و"اوغان" درآمده ودرشناخت آن تفصیلاتی وجوددارد مبنی برینکه، افغان نام یکی ازپسران سلمه(ساول)یهودی الاصل بوده است.([7])
البته بی نیازازاثبات خواهدبود که منظورازکلمه "افغان" همین "پشتون" است که افغان شناسان هردونام رامترادف خوانده اند. هانی شاکرپژوهشگرعرب دررساله" افغانستان" (بیروت1975) و محمود شاکر درمورد افغان فکر مشابه ای دارد، اما به عوض نام داود پیغمبر درهم پیوندی ریشه ای این قوم، نام یعقوب پیغمبررابه کاربرده است: "منظورازکلمه "افغانستان" سرزمین مردم افغان است، وواژه "افغان" مطابق آنچه که معروف شده ومردم نسل اندرنسل به نقل آن عادت کرده اند، منسوب به نام شخصی است که "افغانا" نام داشت. اوکه نواده بنیامن فرزند یعقوب علیه السلام بوده است، همراه باچهل تن ازفرزندان خویش، درروزگاری که فشاروغم هابربنی اسرائیل چیره شده بود به سمت شرق هجرت کرد، ودرمنطقه شرقی سرزمین فارس متوطن شد، وساکنین فعلی این سرزمین ادعادارند که نسل همان بنیامن هستند وافسانه ها وروایات واساطیرشان نیزموئید این گفته است."([8])
عتبی مورخ عرب درتاریخ یمنیی "افغانه" رامعرب نام "اوغان" می شمارد، گفته می شود که افغانه یا اوغانه درجنگ های نسل کشی بخت النصربابرادران خودازاسرائیل فرارکرده دردامنه کوه های که بنام قبیله او "سلمه"، "سائول" وبعداً "سلیمان" معروف گردیده، زنده گی بدوی وکوه نشینی رااختیارکرد.
درمورد منشاء قومی پشتون هانظریه دیگری هم وجوددارد که زیاد به میان گذاشته نشده است. "درحالیکه تبارشناسان پشتون ها راحاصل آمیزش چندین گروه قومی ازنژادهای هندو- اروپایی درطول تاریخ می دانند، آنان نسب شان رابه قیس، یکی ازاصحاب حضرت محمد(ص)پیامبراسلام می رسانند وبدین ترتیب خودراازنژادسامی تلقی می کنند..."([9]) به گواهی اسناد تاریخی حضرت پیامبراسلام(ص)نام قیس را به عبدالرشید برگرداند، وازآن پس به قیس عبدالرشید مشهورگردید. تاجائیکه معلومست کلمه افغان باراول درسده ششم میلادی توسط منجم هندی "ورهه مهیره" درکتاب بهارت "سیمتها" ذکرشده است."([10])
دردوره اسلامی کتاب "حدودالعالم من المشرق الی المغرب" ازقومی بنام افغان نام برده ومحل زندگی آنان رادرضمن برشمردن شهرهای هندوستان درشهر"سول" که برگرفته ازهمان "سائول" است، معین نموده است. منورسکی درتثبیت محل "سول" درحدودالعالم، نخست به حواله بیرونی درقانون مسعودی آورده است که درجاده گردیزتاملتان، پس ازگردیزفرمل یاپرمل واقع است؛ این ناحیه بنام مردم تاجیک که درآن زنده گی می کنند، شهرت یافته است ودرکنارجاده ایکه ازغزنین به بنو یعنی منطقه سندمی رود، واقع شده است. فرمل نگهر(به تحریربابر"نغر")بنووسرزمین افغانان درجنوب کابل واقع اند.([11]) نظربه تعریفی که حدودالعالم ازخراسان شرقی دارد، پشاوروتوابع آن درین حدودشامل است: "ناحیتی است که شرق وی هندوستان است، وجنوب وی بیابان سند وبیابان کرمان وشمال وی حدودغرجستان وگوزگان وتخارستان"([12]) تاریخ یمینی هم ضمن محاربات سلطان محمود ازافغانان ومحل سکونت آنان دراطراف کوه های سلیمان درهند نام برده است. ابوریحان درکتاب "تحقیق ماللهند" نوشته است: "قبایل افغان درکوه های غرب هندوستان به سرمی بردند وتابه حدودرودخانه سندمیرسند."([13]) کوه های سلیمان درمحل "سول" به دوشاخه شرقی وغربی تقسیم می شود، سول شاخه غربی آنست که درزمان حاضر قبیله وزیردرآنجا سکونت دارند. مولف تاریخ نامه هرات سیفی هروی(قرن هشتم هجری)سرزمین میان سرحدقندهار فعلی تارودسندراافغانستان خوانده است.([14]) اما بیشترین محقیقین نخستین کانون ظهوروشناسایی پشتون ها راکوه های سلیمان درشمال غربی پاکستان کنونی درمرکزیت "شهرمستنگ" ارائه نموده اند. مناطق شمال کوه سلیمان شامل نواحی اطراف پشاوردرین نام گذاری(افغانستان) شامل نیست. چنانکه منابع خبرمی دهندافغانان دراواسط قرن پانزدهم باین مناطق دست یافته اند. در یادداشت های منابع فوق نام گذاری افغانستان رسمی نبوده ودراسنادتاریخی وجغرافیایی عصرمغول های کورگانی هندچون "آئین اکبری" که توضیحاتی پیرامون قلمرو سیاسی آنها وجوددارد، چنین اسمی به ملاحظه نمی رسد؛ درتاریخ فرشته نام افغانستان رااززبان مردم کابل وخلج به جای کوهستان، که همانا محل زیست افغانان درکوه های سلیمان باشد به کارگرفته است.([15]) به قول تاریخ سلطانی افغان ها برای اولین بار به اجازه شاهرخ میرزا(ازامرای تیموری) دراطراف قندهارساکن شدند.([16])
برخی ازمنابع وشخصیت ها چون سید جمال الدین عقیده برآن دارند که "افغان" یک کلمه فارسی است که معنی "ناله وزاری" رامی رساند. مردمان فارس آن هاراافغان نامیده اند، وعلتش رااین میدانند که دراثنای اسیرشدن بدست بخت النصرناله وفریاد می نمودند، ناله وفریادرادرفارسی (افغان)گویند...گوینده گان عوام زبان فارسی آن هارا(اوغان) خطاب می نمایند...مردم هندوستان آن هارا(پتهان)می نامند. بخشی ازقبایل افغانی که درقندهارزیست می کنند، خودرا(پشتون)و(پشتان)مینامند."([17])
کلمات "پشتو"و"پشتون" که افغان ها برزبان وقوم خود اطلاق می نمایند تاسده هفدهم تنها درمحاوره زبانی بین مردم معمول بودودرآثارکتبی به نظرنرسیده است.. همچنان کلمه "پتهان" که غالباًشکل هندی کلمه پشتانه جمع پشتون می باشدودرنیم قاره هند مروج است، نیزدرآثارمکتوب گذشته دیده نشده وبه جای آن همان کلمه "افغان" به کاررفته است. هرچند بعضی ازمورخین کلمه افغان را عنوان پشتون های غربی دانسته اند، که درحدود هرات وقندهارسکونت دارند، وکلمه پشتون رادرمورد قبایل مناطق کوهستانی سرحدمیان افغانستان وپاکستان به کاربرده اند، که به نظرآگاهان چنین تقسیم بندی بنیاد علمی ندارد. زیرااززمان وارد شدن زبان پشتو به مرحله کتابت وخط کلمه افغان وپشتون درآثارنویسنده گان وشاعران این قوم درترادف هم به کاررفته اند. که فارسی زبانان تاهنوز کلمه افغان رادرمورد ایشان استفاده می کنند.
درتاریخ هرات "افغان ها" آخرین دسته مهاجرین کتلوی قومی به خراسان هستند. متون فارسی دوره اول اسلامی حضورآنان رادرحواشی شرقی افغانستان کنونی معلومات داده اند. بقول تاریخ نامه هرات تاآغاز دهه سوم قرن هشتم(723هـ ق)افغان ها ازساحه افغانستان تاریخی به جانب خراسان یعنی افغانستان کنونی گسترش نیافته بودند.([18])
سیفی هروی شهرها، محلات وقلاع ذیل رادرمحدوده افغانستان برشمرده است: مستنگ(پایتخت افغانستان)کهیرا، دوکی، ساجی، تیری، یاتیرا، خاسک، جاول[درابن]محل اقامت قومی "سورنا"[سروانی یاستریانی]کنکان ونهران(درهفتاد فرسخی جنوب دوکی [قاضی گهار- واقع درغرب کوه های سلیمان مهتریاکوه سیاه تشکیل کننده دیوارغربی رودسند]([19])
منابع عربی پشتون هارا"سلیمانی" می خوانند که وجه تسمیه آن مسلماًً ازمحل سکونت اول این قوم درکوه های سلیمان منشاء می گیرد. نظریه سلیمانی بودن افغان ها که درقدیم ترین تواریخ مانند "تاریخ خان جهان" یا "مخزن افغانی" تالیف خواجه نعمت الله هروی بن خواجه حبیب الله(سال تالیف1018 هـ.ق.)درج است ودربین اقوام افغان طرفداران زیادی دارد. هم احمدشاه وهم زمان شاه خودراسلیمانی خوانده اندو زمان شاه درنامه ای به سلطان ترکیه پس ازنام خود کلمه "سلیمانی" راآورده وازامیرشیرعلی خان تاامرای بعدی باین عقیده پای بند بوده اند. "ازوقایع تاریخی چیزی که جالب توجه سرداراحمد شاه خان وزیردربارافغانستان درحجازگردیده بود، یکی عمارت "حاجی خانه افغان" بود، یعنی کتیبه ای که درحاجی خانه قدیم معروف به(رباط سلیمانی)واقع درمکه معظمه بوده است وآن یادی ازکارنامه های شان دارپادشاه معروف افغانستان احمدشاه درانی می دهد."([20]) این رباط به امرشاهنشاه درانی دربلده مقدسه معلی اعمارگردیده ودرآن چه درانی وغیردرانی هرافغانی که وارد گردد، بدون کرایه حتی یوم الحشرساکن شده میتواند. ودرآن دوتن درانی نورزایی به نام های حاجی محراب دیندارخان درانی نورزایی وحاجی عبدالکریم خان درانی بارکزایی به خدمت توظیف شده اند.
جریان ازبین رفتن نظام کمون اولیه افغان ها وتشکل طبقات هم ستیز جامعه فیودالی از قرون(13-14)م. بدین سو به گونه آشکار تبارزکرده، که نابرابری جدی ناشی ازین انکشافات نزد قبایل جداگانه پشتون از ویژه گی های روند مذکور است.
گسترش وجابجایی افغان ها درشرق افغانستان کنونی باحوادث دوره مغول وامیرتیمور پیوند می یابند، باین که مغول هابه تسخیرهندوستان نپرداخته اند، اما تاجناح راست رودسند وپنجاب غربی پیش رفتند وبه جنگ باهندوها پرداختند. این مناطق درطول قرون سیزدهم وابتدای قرن چهاردهم به میدان نبردهای طولانی میان فرمان روایان مغول وسلاطین دهلی مبدل گشته بود.([21]) به اثررخداهای استیلاگرانه فوق به منطقه بنیاد تمدن زراعتی دچارضعف وناتوانی گردید ودیگرنه توانست آبادی شهرها، رونق اقتصاد وتجارت رابه شیوه گذشته متوفرسازد. زمین های لامزروع به تصرف قبایل خانه بدوش ومالداروکوچی پشتون درآمد، آنها بااجازه یابی اجازه مالکان اصلی این زمین ها که اساساًتاجیکان بودند دست به تصرف بردند.
ایگورمیخائیلویچ ریسنرمی نویسد: "زمین های هموارتخلیه شده درقرون13-17 که اهالی بومی یعنی تاجیکان آنرادردامنه های شمال غربی کوه های سلیمان واقوام مختلف هندی درقسمت جنوب شرقی همین جبال کاملاً یاقسماً ترک نمودند به تدریج توسط افاغنه اشغال شدند.([22])
بررسی های حوادث خراسان می رسانند که مهاجرت های گسترده ترپشتون ها ازدامنه های کوه سلیمان مقارن به هجوم مغولان ولشکرکشی های امیرتیموربه جانب خراسان بیشترگردیده است. این واقعیت حکایت ازآن داردکه دراثرغارت گری وکشتارسپاه مغول اکثردهقانان وزمین داران خراسان به مثابه ستون فقرات جامعه ومشتغلین امورکشاورزی ازبین رفته اند ومناطق مسکونی وجایدادهای زراعتی ایشان بروی سکنه جدید خالی گردیده است. پشتون ها ازین زمین های خشکیده وبایرشده درابتداء بحیث چراگاه وبعدتربه شکل زمین های زراعتی ومسکونی خود استفاده کرده ودرآن ها متوطن شده اند.
پس ازنوشته های سیفی هروی در"تاریخ نامه هرات" نام پشتون ها بیشتردرآثارمورخان بعدی دیده شده، مخصوصاً زمانی که این طایفه ازکوه های سلیمان ونواحی آن کوچ های دسته جمعی رابه طرف هند وخراسان آغازکرده اند، ودرقسمت های جنوب خراسان وشمال شرق بلوچستان جابجا شده اند.
سلطان محمد بارکزایی در"تاریخ سلطانی" جابه جاشدن ابدالی هارادرمنازل هموارقندهار مربوط به قرن پانزدهم میلادی دانسته ونوشته است: "ابدالی ها پس ازگرفتن این ولایت برسرتقسیم زمین(ویش)جنجال ودعواکردند، تااین که عمرنام رابه پیشوایی خودانتخاب نمودند واختیارتوزیع زمین به خانواده هارابه اوتفویض نمودند. درجنگ های که بین صفویان ایران وکورگانیان هند برسرتصرف قندهارجریان یافت، ملک سدوخان پوپلزایی کلانتر شهر قندهار(1622)جانب هندوها راگرفت وباتسلط دوباره صفوی ها (1649) بر قندهار ملک سدو خان وقومش به هندپناه بردند وازسوی اورنگزیب درملتان برای شان جایگیر(زمین)داده شد. پنجاه سال بعد دولت خان ابدالی ازاخلاف ملک سدوخان به دست گرگین والی صفوی قندهارکشته شد وبخش اعظم ابدالیان رابه صحرای کرمان درایران تبعید نمود. درجنگ های خسروخان برادرزاده گرگین، عبدالله خان سدوزایی که نیزازنواسه های ملک سدوبود- ازملتان بازگشت ودرفراه به قوای ایرانی پیوست تابرضد میرویس خان بجنگد، اماباشکست ارتش ایران به هرات فرارکرد ورهبری ابدالی هاراعهده دارگردید.
پس ازآزادی قندهارتوسط قوای میرویس خان، هرات بدست ابدالی ها افتاد وهواخواهان ایران راازهرات اخراج نموده وافغان های بادیه نشین وکوچی اطراف سبزوار(شیندند) راصاحب ملک وماوای آنان ساختند. به قول بابرتاقرن شانزدهم طوایف افغان درمناطق جنوب شرق مستولی نبوده اند، چون سرزمین آنان بطورمجزاازنواحی تاجیک نشین، فرملی نشین وترک نشین معرفی شده است. راورتی ننگرهاررا بحیث یکی ازشش ناحیه یاسرزمینی که تاجیک ها درشمال سفید کوه(سپین غر)زیست دارند توصیف نموده وگفته است که درنه دره ننگرهار15 هزارخانواده تاجیک زنده گی دارند وشغل شان زمین داری است. درآنجاها تاجیک ها وجمعیت قلیلی ازافغان ها بودوباش دارند.([23])
فیض محمد کاتب هزاره درمعرفی فرقه ترکلانی ازطوایف افغان درباجورنوشته است:"...وپنج هزارنفرقوم صافی وسی وهفت هزاروپنج صد ازقوم تاجیک وپنج هزارازقوم شینوار ومجموع چهل وهفت هزاروپنج صد نفردرهردوکنارنهرباجاورمقام ومقردارند ودراطاعت انگلیس روز افتراق قومی بسرمی برند."([24]) به همین ترتیب فرقه بنوچی یابانوزایی راکه ازافاغنه گرانی هستند وشامل چندقبیله(پک، غرض زایی، منداخیل، وهسیبک)بوده که بافرقه های مروت، عیسی خیل، تاجیک، وزیری جمعاً295372 نفرنفوس رادردوکناررودتوچی تشکیل میدهند، نام می برد. حال پس ازگذشت چهارصدسال ازین نوشته بابر ترکیب قبیلوی درولایات ماورای سرحد افغانستان کنونی تغیرنیافته، امابه نفوذ اجتماعی یکی ازکلان ترین اقوام این ساحه یعنی تاجیک ها بحیث قوم عمده متوطن درین سرزمین ها(درماورای سرحد) پایان داده شده است.
جنگ های درازمدت تیموریان هندباصفویان ایران خودیکی دیگرازعوامل گسترش طوایف افغان درقلمرو خراسان شرقی وتملک قندهاربود. تیموریان ازافرادجنگ جوی اجیرافغان درجنگهای شان استفاده می کردند، وتعدادی ازخانواده قبایل ابدالی بااستفاده ازین موقعیت دراطراف شهرقندهارجابجا شدند، باینکه قندهارازمرکز سلطنت دهلی فاصله زیادی داشت، ازین سبب قندهاربیشتردرحوزه اقتدار صفویان ایران قرارگرفت، وصفویان درتقویت حالت وموقعیت اجتماعی واقتصادی افغان ها کمک بسزایی کرده اند. میرزابابردرسده شانزدهم زبان افغانی(پشتو)راازجمله زبان های می شماردکه درولایت کابل رواج داشت. همان طوری که ادریسی وعتبی ازمورخین عرب ورود پشتون هارابه هرات درقرن شانزدهم وبه کابل درقرن چهاردهم تائید نموده است.([25])
نخستین حرکت های اجتماعی وسیاسی که پس ازروستانشینی وجابجایی قبایل پشتون درجنوب خراسان صورت گرفت، توسط شخص روحانی بنام بایزد موسوم به "پیرروشان" بود. پیرروشان که مادرش ازشهرجالندهرپنجاب بود، درآنجا تولدیافت واین خانواده بایورش های کورگانیان بخصوص شخص بابربه هند به کانگرم مهاجرت کردند، اما بایزد مجدداً به هندبازگشت وخودمشکلات فراوان زنده گی راتجربه کرد. بایزددراصل خودش ازلحاظ قومی پشتون نبود، وبه قوم اورمری(برکی) تعلق داشت که ازسکنه محلی خراسان بودند، ودرکنارتاجیک ها وپشتون های مسکون عمدتاً درجنوب کشوربسرمی بردند وزبان مستقل گویشی خودراداشتند. این قوم تدریجاً زبان محلی خودرازدست داده وبیشتردرمیان جمعیت تاجیکان منحل گردیدند.
درجنبش روشانیان، زبان وادب پشتودرکنارادبیات پربارفارسی تحت شرایط معینی به تشکل ورشدخود آغازکرد،که نمونه آنرامی توان درتالیفات بایزد روشان وملادرویزه جلال آبادی مطالعه نمود. دردنباله این روند مکتب نظمی خوشحال خان ختک، حمید مومند، رحمن بابا، عبدالقادرخان ختک، کاظم خان شیدابه شعروادب پشتوواردشدند. گویند بایزد روشان ازنخستین کسانی بود که برای نگارش خط درزبان پشتو دست به ساختارالفبازد. کتاب "خیرالبیان" که عمدتاً به زبان پشتو نگاشته شده ازنخستین کتب درین زبان دانسته شده است، که پیرروشان درآن اهداف خودرابرشمرده است. آثاردیگربایزد روشان کتاب های چون "صراط المستقیم" به زبان فارسی وعربی، "مقصودالمومنین" به زبان عربی، "فخرالطالبین" به زبان فارسی دری وعربی و"حالنامه" به زبان فارسی دری می باشد.([26]) ازین روشایسته است که بایزد روشان راموسیس کتابت وادبیات درزبان پشتو خواند.
پیرروشان باورود به هند باخانواده مغولان هند وحکومت های محلی آنها به مخالفت برخاست، هرچند حرکت انقلابی پیرروشان منجربه کوتاه ساختن دست مغولان ازخراسان نگردید، اما ازاو بحیث یکی ازمبارزین جنبش های خراسان نام برده می شود. ادامه جنبش سیاسی بایزدروشان درمبارزه علیه مغولان هند، به عناصرتازه دم پشتون به رهبری حاجی میرویس خان هوتکی غلجایی انجامید، که منجربه استقلال قندهاروتصرف اصفهان وبرخی ازمناطق ایران(فارس) توسط سلسله هوتکیان افغان شد.
تاریخ "حافظ رحمت خانی" ملتانی که ازرهبران روهیله(لقبی که مردمان شمال هند به پتهان ها داده اند) ملتان بود، توسط پیرمعظم شاه تالیف گردیده وازنسخه قدیمی بنام "تواریخ افغانیه" که به زبان های فارسی وپشتو درآمیخته ودر سال 1766تکمیل گردیده، نوشته است: "یوسف زایی هادراول به نشکی، وغوریابه خیلها خصوصاً عشیره خلیل درترنگ و...سکونت داشتند، پس ازآنکه میرزاالغ بیک درکابل 700 نفرازملکان آنهارادرخیانت به قتل رسانید، آنها بسوی پشاوروکوهات کوچیدند...یوسف زایی هامناطق مذکورراازدهقان ها(دهگان ها- تاجیک ها) گرفتند و رئیس دهقان ها نزد کفارپناه برد."([27])
درگزارش مونت استوارت الفنستون آمده است که "دربین یوسف زایی هاتعدادفقیران یاهمسایه گان، نسبت به تعدادپشتون هابیشتراست. اینان مرکب اندازسواتی ها که پیش ازآمدن پشتون هادرآنجاسکونت داشتند. دهگانان، هندکی ها، کشمیری ها، هندوهاوحتی اعضای قبایل پشتون."([28])
درکتاب "تاریخ مرصع" تالیف افضل خان ختک ازمهاجرت قبایل ازکوه سلیمان به قندهاردرعصرشاهرخ والغ بیک وازآنجا به کابل وپشاوروجانشین شدن شان درینجاها بحث نموده ومی نگارد که مومندها وافریدی هابعدترازیوسف زایی ها(درعصربابر)درشمال پشاور جا به جا شدند. ازقرن پانزدهم به بعد قبایل پشتون دراطراف قندهارجاگزین شدند، ازآن جمله غلجائیان درشمال شهردرقسمت غزنی وعشایرابدالی درجنوب وغرب شهرسکونت اختیار نمودند؛ درحالی که هردوبه وادی حاصل خیزارغنداب نظردوخته بودند.([29])
به هرحال، قیام میرویس خان هوتکی در سال1709 در قندهار که به حمایت جناحی در حکومت صفوی در اصفهان، وحصول فتوای جهاد برضد گرگین خان حاکم آذری صفوی ایران درقندهار در هنگام سفر حج میرویس خان از سوی علمای حجاز، وهمکاری متنفذین اقوام( پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک وبلوچ)([30]) بر علیه مظالم گرگین صورت گرفت، وحکومت محلی قندهارازگرگین خان حاکم صفوی سلب گردید. هرچنددر راس این حکومت در دوام سی وشش سال درچارچوب یک امارت محلی منزوی که با کشمکش ها وسوقیات نظامی حکام ایران وکورگانی های مغول تبارهندی درگیر بودند، به تعداد پنج تن از سران قبایل پشتون(میرویس خان1121-1130، میرعبدالله1130-1131، شاه محمود1131-1137، شاه اشرف1137-1142 وشاه حسین1142-1151)هجری قمری، به عنوان رئیس قبیله خود حکومت کردند، اما به دلیل اختلافات شدیدبا قبایل ابدالی(غلزایی ودرانی) وقرار گرفتن سران آنها درخدمت حکام صفوی ایران وکورگانی هند، نتوانست ساحه نفوذ خودرا گسترش دهد وعنوان "دولت قندهار" را کمایی کند، ودر دوام همچو حالتی باحمله سنگین نادر افشار درسال1738 ساقط گردید.
درسال1735/1148 نادرافشارخراسانی فرزند امام قلی سلطنت ایران رادر خراسان(مشهد) احراز نمود، وبساط اقتدار هوتکیان افغان را از ایران برچید، وحکمرانی ابدالیان بر هرات رابرانداخت. نادرشاه شهر "نادر آباد" درجنوب قندهاررا بناء نهاد وشهر قدیم قندهار راتصرف ومنهدم نمود. موصوف در سال1737/1150 مناطق شمالی خراسان راتاجنوب دریای آمو از بدخشان تابلخ ومیمنه به تصرف خود در آورد.([31] )
اینکه جریده مشعل دموکراسی نوشته یکی ازاعضای رهبری افغان ملت رابه چاپ رسانید که درآن ادعا شده بود: که گویا "زبان دری رانادرافشار به زوربه مردم افغانستان تحمیل کرد."([32]) ازکم اطلاعی نویسنده مقاله گواهی میدهد. برعکس، برطبق شواهد تاریخی اززمان نادرافشاربود که شهر قندهاربه منطقه پشتون نشین مبدل گردید، وآن به ترتیبی بود که اهالی فارسی زبان قندهار(اعم ازهزاره، قزلباش وتاجیک) علی رغم تجانس های زبانی ومذهبی که بانادرافشار داشتند، دربرابرش مقاومت کردند. نادرپس ازاستیلابرقندهار، آنان راکوچ داد وپشتون هاراجانشین آنان ساخت...بخشی ازپشتون ها(قبیله الکوزایی به رهبری عبدالغنی خان خال یا (ماما) احمد شاه ابدالی)بانادرعلیه حاکمیت هوتکی همکاری کرد، نادردرازای خدمت عبدالغنی خان زمین های بسیاری رابه اوداد. علاوتاً نادر او را نایب الحکومه قندهارمقررنمود.
نادرشاه پس ازاشغال قندهارزمین های واحه قندهاررا-که تاجیکان درآن ساکن بودند- ملک دولت اعلان نمودوبین جنگ جویان افغانی (منظورابدالیان)که درسپاه اوخدمت میکردند، به عنوان تیول تقسیم نمود. تعدادزمینی که درسال 1738م. در قندهار از کشاورزان تاجیک ساکن آن دیارگرفته شدوبه جنگ جویان افغان واگذارگردید شش هزارقلبه بود.([33]) پس ازنادر، طبق اعتراف آقای انورالحق احدی، احمد شاه ابدالی اراضی قندهار رابین عشایر درانی تقسیم نمود ومالیات اراضی خشکابه رادرقندهار ونواحی مجاور آن برای درانی ها تخفیف داد، درحالیکه مالیات مذکوربرای دهقانان غیرپشتون افزودگردید ووظیفه جمع آوری آن را به خانان درانی سپرد و"شاه(نادر)افغان ها رامی فرستاد تادرهمه جا مبالغ شاه گفته راازمردم بگیرند. نادر آنان رابه هوس غنایم جنگی علیه مردم خودشان به کارمی گرفت، وآنان رابدین وسیله به شرکت درمبارزه به نفع خویش وامیداشت. این امربه خانان موقع داد تا به تدریج املاک دهقانان غیرافغان راتملک کنند. این اشراف قبایل- باغارت مردم شمال غربی هندوستان وافغانستان وآسیای میانه- ثروتمند شدند.([34]) ودرامراداره مملکت نیزبه قبایل افغانی توجه گشت، بدین معنی که نادرشاه افشار، اشراف نظامی قبایل افغان رابه مقام حکومت ایالات نیزمنصوب میکرد؛([35]) ملک های که به قلمرو دولت درانی ها شامل می گردیدند عمدتاً به سه دسته تقسیم می گردیدند:
- به دسته اول ولایاتی شامل می شدند که مستقیماً ازطرف شاه به واسطه حاکمان اداره می شدند وشاه درین ولایات مطلق العنان بود وساکنان آن ازمردمان غیرافغان بودند وشامل ولایات ذیل بودند: قندهار، هرات، فراه، غزنی، کابل، بامیان، غوربند، بلخ، میمنه، جلال آباد، پشاور، دیره غازی خان، دیره اسماعیل خان، شکارپور، کشمیر، ملتان، لاهوروسرهند.
- دسته دوم شامل: خراسان، سیستان، بلوچستان، سند، بهاولپور وغیره که والیان ایشان احمدشاه را به صفت حاکم اعلی اعتراف می کردند واز طرف نایب الحکومه ها مستقلانه اداره می شدند. آنها یک مقدار انداز (مالیه) می دادند ودرهنگام لشکر کشی های شاه یک قطعه عسکر سوار راعزام می کردند.
- دسته سوم به ایالات قبایل افغان تعلق می گرفت که ازجانب خان های آنهااداره می گردیدند وقانون آنها عرف قبیلوی بود وبه حکومت مرکزی تبعیت شفاهی(زبانی) داشتند، اماکاملاً خودمختاربودند وازامورقبایل غیرافغان نیزسرپرستی می نمودند.([36]) عزیزالدین وکیلی فوفلزایی این صلاحیت سران قبایل افغان راتائید نموده و معافیت مالیه راشامل حال تمام افغان ها (پشتون ها) می داند.([37])
به عقیده مورخان، نادرافشار دارای سیاست منحصربه خویش بود "همیشه ضابطه ودستوراو چنین بود که درمیان هرایل وطایفه ای که همیشه بزرگ وصاحب اسم واعتبارمی بوده اند، درنظرهای بی وقع وبی قرب ومنزلت داشته، مردم بی پا وسر وبی نام ونشان رابه میان کار آورده شاخص ومعتبرسازد که همیشه بزرگی خودرا ازدولت او دانسته سرازربقه خدمت وفرمان برداری نه پیچد.([38])
با حق بساز وسرزکمندقضا مپیچ تدبیرکی موافق تقدیر آمده
درتاریخ سلطانی می خوانیم: "نادرشاه، خانی ایل ابدالی را به عبدالغنی خان الکوزی که مرد هوشیار واخلاص کیش بود، داد...واکثرروسای ابدالی رابروی بخشیده وسان دیده، به سرکرده گی اوملازم خودکرد، وعبدالغنی خان مذکور شش سال کامل درخدمت نادرشاه درکمال اخلاص شعاری بسر برد ودراکثرمحاربات جان فشانی هاکرده فتح به نام اوختم شد...چنانچه درداغستان قیام ضد نادرشاه افشاررا، همین ابدالیان بسرکردگی عبدالغنی خان خواباندند. و"خزینه ودفینه" سرخای خان لکزی داغستانی درسال1346 هـ ق به دست عبدالغنی خان افتاد وجمله رابغیر تعرض به خدمت نادرشاه رسانیده به تشریفات مناسب باجمعی ازاقربای خود سرفرازگردید.([39]) درادامه همین جانفشانی سرداران افغان به شاهنشاه ایران بود که ابدالیان سپاه "عثمانلو" راشکست داده وقیام برضد نادرشاه رادربغداد فرونشاندند. براثرهمین خدمات بود که ابدالیان قول وقرار نادررا درحمایت ازخویش دراستیلای قندهاربدست آوردند.
باین حال، پیدایش اولین حکومت فیودالی قبیلوی افغان ها با شکل گیری حکومت "ختک ها" درقرن شانزدهم به وقوع پیوسته است، که قلمرو اندکی داشت ونتوانست به مرکزیت سیاسی قبایل افغان مبدل شود. به قول ریسنردولت عمده فیودالی افغان ها(درانی ها)دوقرن بعدتر از "ختک ها" ویک دهه پس از "هوتکی ها"، در اواسط قرن هجدهم توسط احمد شاه درانی یکتن ازفرماندهان لشکرنادرشاه افشارخراسانی در1747 پدید آمد، وقلمرو حکومت خودرا نه تنهابه مناطق مسکونی افغان ها، بلکه به سرزمین های اقوام همسایه نیز گسترش داد.([40])
درمنابع تاریخی هرجا که نام "افغان" به ملاحظه میرسد، مراد پشتون هاست، هنوزدرمیان اقوام کشور، کلمه افغان به قوم پشتون افغانستان اطلاق می گردد، نه همه باشنده گان کشور. این موضوع راسده هاقبل پیش ازنام گذاری افغانستان، خوشحال خان ختک باصراحت بیان نموده است:
دافغان په ننگ می وتلله توره ننگیالی دزمانی خوشحال ختک یم

[1] - این ادعا بر اساس بازیافت بعضی از سنگ نبشته ها از گورهای قدیم غور صورت گرفته، که نشان میدهداجساد مرده گان این گورها یهودی بوده اند، اما مورخان دیگرنظر غوری بودن افغانها را قبول ندارند وخاستگاه این قوم را درمنطقه، در کوههای سلیمان میدانند.
[2] - شیر محمد خان ابراهیم زی، تواریخ خورشید جهان، چاپ پاکستان1311 ه.ق.
[3] - دکتررسول رهین، آغاز حکمروایی افغانان درخراسان، تارنمای خاوران2010
[4] - مونت استوارت الفنستون، افغانان(گزارش سلطنت کابل، ترجمه محمد آصف فکرت، مشهد1379،ص160 - احمد رشید، طالبان، مترجم اسدالله شفایی وصادق باقری، انتشارات دانش هستی1379،
[5] - فیض محمد کاتب هزاره، نژاد نامه افغان، نشرموسیسه مطبوعاتی اسماعلیان،قم،ص46
[6] - ازینکه درهجاوحروف زبان عربی حرف پ وجودندارد وبجای آن ازحرف ب استفاده صورت میگیرد، ازین لحاظ درواقعیت داشتن این روایت میتوان تردید نمود.
[7] - حسیب الله افضل، تارنمای خاوران2010
[8] - محمودشاکر، افغانستان، تاریخ، سرزمین، مردم،ص25به نقل ازبحران هویت درافغانستان تالیف دیدارعلی مشرقی،ص87
[9] - احمد رشید، طالبان، مترجم اسدالله شفایی وصادق باقری، انتشارات دانش هستی1379، صص31و32 همچنان برای معلومات بیشترمراجعه شود به تاریخ تحلیلی افغانستان، تالیف عبدالحمید محتاط.
[10] - میرمحمد صدیق فرهنگ، افغانستان درپنج قرن اخیر،ص24
[11] - حدودالعالم، چاپ1372 بامقدمه منورسکی،ص211
[12] - حدودالعالم من المشرق الی المغرب ازمولف گمنام، ترجمه میرحسین شاه بامقدمه مینورسکی وتعلیقات مریم میراحمدی وغلامرضاورهرام،ص211وهمچنان ص317
[13] - ابوریحان البیرونی، تحقیق ماللهند، ترجمه زاخاو1910،صص21، 109و208
[14] - میرمحمد صدیق فرهنگ، افغانستان درپنج قرن اخیر،صص24-25
[15] - محمد قاسم فرشته، تاریخ فرشته، چاپ لکنهو1323 هـ ق،ص17
[16] - سلطان محمد بارکزایی، تاریخ سلطانی،چاپ بمبئی، به نقل ازافغانستان درپنج قرن اخیر،ج1،ص41
[17] - بشیراحمد انصاری، به نقل ازسیدجمال الدین افغانی، ماکیستیم واینجاکجاست؟سایت انترنیتهای خاوران، آریایی وگردراه1386
[18] - سیفی هروی، تاریخنامه هرات،ص250 (ملک شمس الحق والدین لشکربه افغانستان برد وازافغانستان درربیع الاول سنه مذکورعنان عزیمت بطرف بکرکشید وازآنجا به تگین آبادآمده وازراه خیساربه اسفزار به هرات بازگشت.
[19] - ایگورمیخائیلویچ ریستر، نظام فیودالی افغانها،ص116
[20] -اخبار شمس النهار، به نقل ازمجله کابل، ش2،س2،،1311/1932
[21] - بنویاسرحدافغانی ما،ص14، س. س. توریون به نقل ازتاریخ تحلیلی افغانستان تالیف عبدالحمید محتاط،ص158
[22] -ایگورمیخائیلویچ ریسنر، مجله آمو،ش2،3،4، سال1380 رشد فیودالیسم وتشکیل دولت افغانها
[23] - راورتی، یادداشتها درباره افغانستان وبلوچستان، به نقل ازتاریخ تحلیلی افغانستان،ص145
[24] - فیض محمد کاتب، نژادنامه افغان،ص70
[25] - صاحبنظرمرادی، کابل درگذرگاه تاریخ، ص60 ونجیب مایل هروی، تاریخ وزبان درافغانستان،ص20.
[26] - عبدالحمید محتاط، تاریخ تحلیلی افغانستان،صص 349-350
[27] - میرمحمدصدیق فرهنگ، افغانستان درپنج قرن اخیر، ج1،ص41
[28] - الفنستون، گزارش راجع به سلطنت کابل، چاپ کراچی،ج2،ص27
[29] - میرمحمد صدیق فرهنگ، افغانستان درپنج قرن اخیر،ج1،ص64
[30] - قاضی عطاءالله، دپشتنو تاریخ،ج1، ص55
[31] - عبدالحی حبیبی، تاریخ مختصر افغانستان،ص254
[32] - جریده مشعل دموکراسی سال1382
[33] - ارونو، دولت نادرشاه افشار-اشرافیان ومحقیقان شوروی به نقل ازدکترجلال الدین صدیقی، چگونگی نظام قبیله سالاری،ص18
[34] - همان اثر،ص291
[35] - همان اثر، ص112
[36] - پروفیسوردکترحقنظرنظروف، مقام تاجیکان درتاریخ افغانستان،صص55-56
[37] - دره الزمان، ص226
[38] - دکتر جلال الدین صدیقی، چگونگی استیلای نظام قبیلوی،ص20
[39] - سلطان محمد درانی، تاریخ سلطانی،صص118-119
[40] - ایگور میخایلویچ ریسنر، رشد فیودالیسم وتشکل دولت افغانها، مجله علمی- تحقیقی آمو، سال دوم،ش2،3و4،ص85

Bottom of Form
!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."